Nội dung bài viết
Kiểm toán năm đầu tiên của công ty FDI khác các năm sau ở chỗ: mọi số dư đều được "xây từ con số 0", và nhiều giao dịch phát sinh trước cả khi có con dấu, tài khoản ngân hàng. Nếu thiếu chứng từ cho những giao dịch đầu tiên này, kiểm toán có thể đưa ra ý kiến ngoại trừ ngay trên BCTC đầu tiên gửi công ty mẹ. Checklist dưới đây do đội ngũ dịch vụ kế toán của ACCA Consulting Vietnam tổng hợp từ thực tế làm sổ cho doanh nghiệp FDI mới.
1. Kiểm toán năm đầu tiên khác gì các năm sau?
| Đặc thù | Vì sao kiểm toán quan tâm | Hồ sơ trọng tâm |
|---|---|---|
| Góp vốn lần đầu | Xác nhận vốn chủ sở hữu và việc tuân thủ thời hạn góp | Sao kê DICA, chứng từ chuyển tiền, IRC, ERC |
| Chi phí trước thành lập | Phát sinh khi chưa có pháp nhân, chứng từ thường đứng tên nhà đầu tư | Thoả thuận chuyển giao chi phí, hoá đơn, chứng từ thanh toán |
| Tài sản ban đầu | Máy móc nhập khẩu, góp vốn bằng tài sản, xác định nguyên giá | Tờ khai hải quan, hợp đồng, biên bản định giá, biên bản bàn giao |
| Chính sách kế toán | Năm đầu tiên thiết lập, ảnh hưởng mọi năm sau | Quyết định chế độ kế toán, đồng tiền ghi sổ, phương pháp khấu hao |
2. Chứng từ góp vốn và thời hạn 90 ngày
Vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài phải chuyển qua tài khoản vốn đầu tư trực tiếp (DICA) và góp trong thời hạn 90 ngày kể từ ngày cấp ERC. Kiểm toán sẽ đối chiếu từng đợt tiền vào với hạn này và với số vốn trên ERC. Chi tiết rủi ro góp chậm có ở bài thời hạn góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài.
Ví dụ minh hoạ. Đợt 3 vượt hạn 90 ngày: doanh nghiệp cần xử lý theo quy định hiện hành và kiểm toán có thể nêu trong thuyết minh.
Xem dạng bảng
| Đợt 1 (60% vốn) | 21 ngày |
| Đợt 2 (30% vốn) | 68 ngày |
| Đợt 3 (10% vốn) | 104 ngày |
| Hạn góp vốn | 90 ngày |
- Sổ phụ DICA thể hiện tên người chuyển trùng tên nhà đầu tư trên IRC, nội dung ghi rõ "góp vốn".
- Tỷ giá ghi nhận vốn góp ngoại tệ theo tỷ giá thực tế tại ngày nhận; lưu bảng tính.
- Nếu góp bằng tài sản: biên bản định giá, biên bản giao nhận, chứng từ chuyển quyền sở hữu.
3. Chi phí trước thành lập và tài sản nhập khẩu
Chi phí khảo sát, thuê tư vấn, vé máy bay, thuê văn phòng tạm... thường do công ty mẹ hoặc cá nhân nhà đầu tư trả trước khi có pháp nhân. Để đưa vào sổ của công ty mới, cần có thoả thuận chuyển giao chi phí, danh sách chi tiết và chứng từ gốc. Thiếu những tài liệu này, kiểm toán khó chấp nhận số dư và cơ quan thuế khó chấp nhận là chi phí được trừ.
Với máy móc nhập khẩu, nguyên giá gồm giá mua, thuế không được hoàn, chi phí vận chuyển, lắp đặt, chạy thử. Lỗi hay gặp là hạch toán chi phí lắp đặt vào chi phí trong kỳ thay vì vốn hoá, hoặc chưa có biên bản bàn giao đưa vào sử dụng để bắt đầu khấu hao.
4. Checklist hồ sơ cho kiểm toán năm đầu tiên
- IRC, ERC, điều lệ, quyết định bổ nhiệm người đại diện theo pháp luật và kế toán trưởng/phụ trách kế toán
- Sổ phụ DICA và tài khoản thanh toán từ ngày mở đến 31/12
- Thoả thuận và bảng kê chi phí trước thành lập có chứng từ gốc
- Tờ khai hải quan, hoá đơn, biên bản bàn giao tài sản nhập khẩu
- Hợp đồng thuê văn phòng/nhà xưởng, chứng từ đặt cọc, bảng phân bổ tiền thuê trả trước
- Văn bản lựa chọn chế độ kế toán, đồng tiền ghi sổ, chính sách khấu hao
- Hợp đồng lao động, bảng lương, chứng từ đóng BHXH 21,5% phần doanh nghiệp
- Tờ khai thuế GTGT, TNCN đã nộp và bảng tạm nộp TNDN các quý
5. Lỗi hay dẫn đến ý kiến kiểm toán ngoại trừ
- 1Không kiểm kê cuối năm
Kiểm toán không xác nhận được hàng tồn kho, tài sản tại 31/12.
- 2Chi phí trước thành lập thiếu chứng từ
Không chứng minh được khoản chi thuộc về công ty.
- 3Vốn góp không khớp
Tiền vào sai tài khoản, sai tên người chuyển hoặc quá hạn.
- 4Nguyên giá tài sản sai
Chưa vốn hoá chi phí lắp đặt, chưa có biên bản đưa vào sử dụng.
- 5Công nợ nội bộ lệch
Số phải trả công ty mẹ không khớp xác nhận của công ty mẹ.
Phần lớn các lỗi trên có thể sửa được nếu phát hiện trước tháng 12. Một buổi rà soát sổ sách giữa năm đầu tiên thường tiết kiệm nhiều công sức hơn so với giải trình với kiểm toán vào tháng 2. Lịch chuẩn bị đầy đủ xem tại lịch kiểm toán BCTC 12 tuần.
Câu hỏi thường gặp
Công ty FDI thành lập cuối năm có phải kiểm toán năm đó không?
Kỳ kế toán năm đầu tiên được xác định theo quy định hiện hành về kỳ kế toán; trường hợp kỳ đầu ngắn có thể được cộng gộp với năm sau. Hãy xác định sớm cùng kế toán và hãng kiểm toán.
Chi phí trước thành lập do công ty mẹ trả có đưa vào chi phí được không?
Có thể, nếu có thoả thuận chuyển giao, chứng từ gốc hợp lệ và khoản chi phục vụ hoạt động của công ty. Cần xem xét thêm quy định về giao dịch liên kết và thuế liên quan.
Ý kiến ngoại trừ năm đầu có ảnh hưởng gì?
Công ty mẹ và ngân hàng sẽ đọc BCTC kèm ý kiến này; ngoài ra, các vấn đề chưa xử lý có thể kéo sang ý kiến của năm sau.
Năm đầu sạch sổ, các năm sau nhẹ việc
ACCA Consulting Vietnam đồng hành cùng công ty FDI mới từ ngày nhận ERC đến BCTC kiểm toán đầu tiên. Nhận tư vấn dịch vụ kế toán.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
