Chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp là gì và vì sao phải kê khai

Trên giấy, thành viên công ty có thể là một pháp nhân khác, thậm chí là công ty ở nước ngoài. Nhưng đằng sau luôn có một hay nhiều cá nhân thực sự nắm quyền và hưởng lợi. Đó là chủ sở hữu hưởng lợi, khái niệm đã được đưa vào quy định về đăng ký doanh nghiệp tại Việt Nam. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam giải thích dễ hiểu và hướng dẫn chuẩn bị thông tin.

1. Chủ sở hữu hưởng lợi là gì?

Hiểu đơn giản, chủ sở hữu hưởng lợi (beneficial owner) của doanh nghiệp là cá nhân có quyền sở hữu thực tế vốn điều lệ hoặc có quyền chi phối doanh nghiệp, kể cả khi họ không đứng tên trực tiếp. Chủ sở hữu hưởng lợi luôn là người thật, không thể là một công ty. Tiêu chí xác định cụ thể (mức sở hữu, các dạng quyền chi phối) được quy định trong Luật Doanh nghiệp sửa đổi và văn bản hướng dẫn; doanh nghiệp cần đối chiếu quy định hiện hành khi kê khai.

Có hai con đường để trở thành chủ sở hữu hưởng lợi: sở hữu (trực tiếp hoặc gián tiếp qua các pháp nhân trung gian) và chi phối (quyền bổ nhiệm phần lớn người quản lý, quyền quyết định sửa điều lệ, quyền quyết định các vấn đề quan trọng dù không nắm nhiều vốn).

2. Vì sao phải kê khai chủ sở hữu hưởng lợi

• Minh bạch: giúp cơ quan quản lý biết ai đứng sau doanh nghiệp, hạn chế công ty “vỏ bọc”.
• Phòng, chống rửa tiền: ngân hàng thường yêu cầu thông tin chủ sở hữu hưởng lợi khi mở tài khoản, cấp tín dụng, giao dịch lớn.
• Hội nhập quốc tế: các tiêu chuẩn quốc tế về chống rửa tiền đòi hỏi quốc gia có cơ chế xác định chủ sở hữu hưởng lợi.
• Bảo vệ chính doanh nghiệp: đối tác, nhà đầu tư tin tưởng hơn khi cơ cấu sở hữu rõ ràng.

Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, khó khăn thường gặp không phải là việc kê khai mà là doanh nghiệp không nắm được chuỗi sở hữu của chính các cổ đông pháp nhân, đặc biệt với doanh nghiệp FDI có công ty mẹ ở nhiều tầng.

3. Ví dụ xác định chủ sở hữu hưởng lợi qua sở hữu gián tiếp

Ví dụ minh hoạ: Công ty Việt Nam V có hai thành viên: Công ty H (pháp nhân) nắm 60% và ông T (cá nhân) nắm 40%. Công ty H lại do bà A sở hữu 70% và ông B sở hữu 30%. Sở hữu gián tiếp được tính bằng cách nhân tỷ lệ qua từng tầng.

Điểm đáng chú ý: bà A không đứng tên ở Công ty V nhưng có tỷ lệ sở hữu thực tế cao nhất. Ngoài ra, nếu ông B có quyền bổ nhiệm giám đốc Công ty V theo một thoả thuận, ông B có thể được xem xét theo tiêu chí chi phối dù tỷ lệ sở hữu thấp. Với cơ cấu nhiều tầng, nên vẽ sơ đồ sở hữu trước khi kê khai.

4. Thông tin doanh nghiệp cần thu thập và lưu giữ

Dữ liệu này liên quan chặt chẽ với sổ đăng ký cổ đông và hồ sơ góp vốn. Doanh nghiệp FDI nên đọc thêm thành lập công ty vốn nước ngoài. Một dịch vụ kế toán theo dõi vốn góp đều đặn giúp thông tin khi kê khai luôn khớp sổ sách.

Câu hỏi thường gặp