Nội dung bài viết
Không phải doanh nghiệp nào cũng phải kiểm toán báo cáo tài chính, nhưng nhóm thuộc diện bắt buộc mà bỏ qua thì rủi ro lại lớn. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam giúp bạn tự xác định báo cáo tài chính bắt buộc kiểm toán hay không, khi nào nên kiểm toán tự nguyện và cách tra cứu văn bản hiện hành.
1. Báo cáo tài chính bắt buộc kiểm toán: những ai thuộc diện
Pháp luật về kiểm toán độc lập quy định danh sách đơn vị có báo cáo tài chính năm phải được kiểm toán. Nhóm mà nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp nhất là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI): báo cáo tài chính năm phải được kiểm toán bởi công ty kiểm toán độc lập, bất kể quy mô hay tỷ lệ vốn nước ngoài.
| Nhóm doanh nghiệp | Nghĩa vụ kiểm toán BCTC năm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài | Bắt buộc | Áp dụng cả công ty nhỏ, mới thành lập |
| Công ty đại chúng, tổ chức niêm yết, tổ chức tín dụng, doanh nghiệp bảo hiểm | Bắt buộc theo pháp luật chuyên ngành | Có thể kèm yêu cầu soát xét bán niên |
| Một số doanh nghiệp, tổ chức khác thuộc danh sách tại văn bản về kiểm toán độc lập | Bắt buộc nếu đáp ứng điều kiện | Cần tra văn bản hiện hành, tiêu chí có thể thay đổi |
| Doanh nghiệp nhỏ và vừa vốn trong nước thông thường | Thường không bắt buộc | Có thể kiểm toán tự nguyện |
Danh sách đầy đủ và tiêu chí chi tiết nằm trong luật, nghị định về kiểm toán độc lập và các văn bản sửa đổi, bổ sung. Bài viết không liệt kê ngưỡng cụ thể vì tiêu chí có thể thay đổi; hãy kiểm tra văn bản hiện hành hoặc hỏi đơn vị tư vấn trước khi kết luận.
2. Sơ đồ tự xác định trong 5 bước
- 1Kiểm tra vốn nước ngoài
Nếu có nhà đầu tư nước ngoài góp vốn thành lập: thuộc diện bắt buộc kiểm toán.
- 2Kiểm tra loại hình đặc thù
Công ty đại chúng, niêm yết, tín dụng, bảo hiểm, chứng khoán: bắt buộc theo luật chuyên ngành.
- 3Đối chiếu danh sách trong văn bản hiện hành
Tra các nhóm còn lại theo luật, nghị định về kiểm toán độc lập.
- 4Rà yêu cầu hợp đồng
Hợp đồng vay, điều lệ, thoả thuận góp vốn có thể yêu cầu kiểm toán dù luật không bắt buộc.
- 5Ghi nhận kết luận
Lưu bằng văn bản căn cứ đã tra cứu để giải trình khi cần.
3. Khi nào nên kiểm toán tự nguyện
- Vay vốn ngân hàng với hạn mức lớn: báo cáo kiểm toán giúp tăng độ tin cậy. Xem BCTC dùng để vay ngân hàng.
- Gọi vốn, bán cổ phần, chuyển nhượng phần vốn góp: nhà đầu tư thường yêu cầu số liệu đã kiểm toán.
- Đấu thầu, làm đối tác với doanh nghiệp lớn hoặc tập đoàn nước ngoài.
- Thay đổi kế toán, chủ sở hữu: muốn chốt số dư sạch làm điểm xuất phát.
Ví dụ minh hoạ giả định, không phải số liệu thống kê; thời gian thực tế tuỳ quy mô và công ty kiểm toán.
Xem dạng bảng
| Sổ sách đã khoá, đối chiếu đủ | Sổ sách chưa sẵn sàng | |
|---|---|---|
| Chuẩn bị hồ sơ | 5 ngày | 15 ngày |
| Kiểm toán tại chỗ | 4 ngày | 7 ngày |
| Xử lý bút toán điều chỉnh | 2 ngày | 8 ngày |
4. Hạch toán phí kiểm toán
Phí kiểm toán báo cáo năm nay thường được thanh toán vào năm sau. Theo nguyên tắc phù hợp, doanh nghiệp có thể trích trước chi phí này vào năm được kiểm toán nếu đã có hợp đồng và ước tính đáng tin cậy.
| Nghiệp vụ | Nợ | Có | Số tiền |
|---|---|---|---|
| 31/12/N: trích trước phí kiểm toán theo hợp đồng | 642 | 335 | 40 |
| Năm N+1: nhận hoá đơn, ghi giảm chi phí trích trước | 335 | 331 | 40 |
| Thuế GTGT đầu vào trên hoá đơn phí kiểm toán | 133 | 331 | 3,2 |
| Thanh toán cho công ty kiểm toán qua ngân hàng | 331 | 112 | 43,2 |
Hoá đơn từ 5 triệu đồng trở lên phải thanh toán không dùng tiền mặt để được khấu trừ thuế GTGT đầu vào. Cách trích trước xem bài chi phí phải trả trích trước.
5. Rủi ro khi thuộc diện bắt buộc mà không kiểm toán
Doanh nghiệp thuộc diện bắt buộc nhưng nộp báo cáo tài chính chưa kiểm toán có thể bị xử phạt hành chính theo quy định hiện hành và bị yêu cầu bổ sung. Với doanh nghiệp FDI, nhà đầu tư nước ngoài và công ty mẹ thường cũng cần báo cáo kiểm toán để hợp nhất hoặc ra quyết định, nên chậm kiểm toán sẽ kéo theo chậm nhiều việc khác.
Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, nhiều doanh nghiệp FDI nhỏ mới thành lập không biết năm đầu tiên cũng phải kiểm toán, đến tháng 3 mới tìm công ty kiểm toán thì lịch đã kín. Nên chọn đơn vị kiểm toán từ quý 4.
Câu hỏi thường gặp
Công ty FDI mới thành lập, chưa có doanh thu có phải kiểm toán không?
Có. Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải kiểm toán báo cáo tài chính năm, kể cả khi chưa phát sinh doanh thu.
Doanh nghiệp nhỏ vốn trong nước có cần kiểm toán không?
Thông thường không bắt buộc, trừ khi thuộc nhóm đặc thù hoặc đáp ứng tiêu chí trong văn bản về kiểm toán độc lập. Doanh nghiệp vẫn có thể kiểm toán tự nguyện khi cần.
Kế toán dịch vụ có thể kiểm toán luôn cho doanh nghiệp không?
Không. Kiểm toán độc lập phải do công ty kiểm toán đủ điều kiện thực hiện, độc lập với đơn vị làm kế toán.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn bị cho kiểm toán không?
Có. ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) hỗ trợ khoá sổ, đối chiếu số dư và chuẩn bị hồ sơ theo danh mục kiểm toán viên yêu cầu; ACCA không thực hiện kiểm toán và không ký báo cáo kiểm toán.
Sẵn sàng cho mùa kiểm toán từ quý 4
ACCA Consulting Vietnam giúp sổ sách khoá đúng hạn, số dư khớp và hồ sơ đầy đủ trước khi kiểm toán viên đến. Nhận tư vấn.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
