Ý kiến kiểm toán ngoại trừ, trái ngược, từ chối: ý nghĩa với chủ DN

Trang quan trọng nhất của báo cáo kiểm toán là đoạn ý kiến kiểm toán. Một chữ “ngoại trừ” có thể khiến ngân hàng, nhà đầu tư hay công ty mẹ đặt thêm nhiều câu hỏi. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam giải thích bốn loại ý kiến, nguyên nhân phổ biến dẫn đến ngoại trừ và cách phòng ngừa ngay từ đầu năm.

1. Bốn loại ý kiến kiểm toán

Kiểm toán viên đưa ra ý kiến về việc báo cáo tài chính có phản ánh trung thực và hợp lý, trên các khía cạnh trọng yếu, theo chuẩn mực và chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành hay không. Có bốn dạng ý kiến.

“Lan toả” nghĩa là ảnh hưởng không giới hạn ở một vài khoản mục mà tác động tới phần lớn báo cáo. Vì vậy cùng một vấn đề tồn kho, doanh nghiệp thương mại có tồn kho chiếm đa số tài sản dễ bị ý kiến nặng hơn.

2. Nguyên nhân phổ biến dẫn đến ý kiến kiểm toán ngoại trừ

• Kiểm toán viên không chứng kiến kiểm kê tồn kho tại 31/12 do được chỉ định muộn, và không có thủ tục thay thế đủ tin cậy.
• Công nợ phải thu, phải trả lớn không được xác nhận, khách hàng không phản hồi thư xác nhận, không có chứng từ thanh toán sau kỳ.
• Không trích lập dự phòng cho khoản phải thu quá hạn lâu, hàng tồn kho lỗi thời.
• Chi phí không có chứng từ hợp lệ hoặc giao dịch với bên liên quan không có hồ sơ.
• Số dư đầu năm chưa được kiểm toán hoặc năm trước bị ngoại trừ chưa khắc phục.

Khái niệm mức trọng yếu xem thêm bài mức trọng yếu trong kế toán. Cách chuẩn bị hồ sơ để tránh thiếu bằng chứng xem chuẩn bị hồ sơ kiểm toán độc lập.

3. Ý kiến ngoại trừ ảnh hưởng gì tới doanh nghiệp

Ý kiến ngoại trừ không có nghĩa doanh nghiệp vi phạm pháp luật, nhưng là thông tin người đọc báo cáo sẽ xem rất kỹ. Ngân hàng có thể yêu cầu giải trình hoặc hạ hạn mức; nhà đầu tư có thể yêu cầu rà soát thêm trước khi mua phần vốn; công ty mẹ ở nước ngoài có thể yêu cầu kế hoạch khắc phục. Ngoại trừ kéo dài nhiều năm còn làm giảm uy tín của bộ máy kế toán.

4. Ví dụ minh hoạ: bút toán khắc phục nguyên nhân ngoại trừ

Năm trước, công ty giả định D bị ngoại trừ do chưa trích lập dự phòng và do chênh lệch kiểm kê chưa xử lý. Năm nay, kế toán xử lý ngay trong quá trình khoá sổ.

Nếu phát hiện sai sót trọng yếu của năm trước, việc điều chỉnh phải theo nguyên tắc điều chỉnh hồi tố, không gộp vào chi phí năm nay. Xem sai sót kỳ trước, điều chỉnh hồi tố.

5. Phòng ngừa ý kiến kiểm toán ngoại trừ từ đầu năm

Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, ký hợp đồng kiểm toán muộn là nguyên nhân gốc của nhiều trường hợp ngoại trừ, vì kiểm toán viên không kịp chứng kiến kiểm kê ngày 31/12.

Câu hỏi thường gặp