Nội dung bài viết
Kết thúc cuộc kiểm toán, doanh nghiệp thường nhận một bảng tổng hợp các bút toán điều chỉnh kiểm toán (audit adjustments). Nhiều kế toán chỉ sửa trên báo cáo mà quên cập nhật vào sổ, khiến số dư đầu năm sau lệch báo cáo kiểm toán. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam giải thích cách đọc, phân loại và cập nhật các bút toán này đúng cách.
1. Bút toán điều chỉnh kiểm toán là gì
Trong quá trình kiểm tra, kiểm toán viên phát hiện các khoản ghi sai, ghi thiếu hoặc ước tính chưa hợp lý, rồi đề xuất bút toán để sửa. Doanh nghiệp xem xét, đồng ý hoặc giải trình. Kết quả thường được chia thành hai nhóm.
| Tiêu chí | Điều chỉnh đã ghi (adjusted) | Sai sót chưa điều chỉnh (unadjusted) |
|---|---|---|
| Bản chất | Doanh nghiệp đồng ý sửa | Không sửa vì không trọng yếu, hoặc doanh nghiệp không đồng ý |
| Báo cáo kiểm toán | Số liệu đã phản ánh điều chỉnh | Số liệu không đổi |
| Sổ kế toán | Phải cập nhật vào sổ năm được kiểm toán | Không bắt buộc ghi, nhưng nên xem xét xử lý ở kỳ sau |
| Ảnh hưởng ý kiến kiểm toán | Không ảnh hưởng nếu đã sửa | Nếu tổng hợp lại trọng yếu có thể dẫn tới ý kiến ngoại trừ |
Doanh nghiệp thường được yêu cầu ký thư giải trình xác nhận các sai sót chưa điều chỉnh là không trọng yếu. Hãy đọc kỹ danh sách trước khi ký. Khái niệm trọng yếu xem bài mức trọng yếu trong kế toán.
2. Ví dụ minh hoạ: 4 bút toán điều chỉnh kiểm toán điển hình
Công ty thương mại giả định C có lợi nhuận trước thuế trên BCTC chưa kiểm toán là 1.000 triệu đồng. Kiểm toán đề xuất 4 điều chỉnh sau, doanh nghiệp đồng ý toàn bộ.
| Nội dung | Nợ | Có | Số tiền | Ảnh hưởng lợi nhuận |
|---|---|---|---|---|
| (1) Chưa trích trước chi phí vận chuyển tháng 12 | 642 | 335 | 60 | -60 |
| (2a) Ghi doanh thu sớm cho lô hàng giao ngày 03/01 năm N+1 (chưa xuất hoá đơn) | 511 | 131 | 200 | -200 |
| (2b) Ghi giảm giá vốn tương ứng, hàng còn trong kho tại 31/12 | 156 | 632 | 150 | +150 |
| (3) Khấu hao thiếu cho xe tải đưa vào dùng từ tháng 7 | 642 | 214 | 45 | -45 |
| (4) Trích lập dự phòng phải thu quá hạn trên 1 năm | 642 | 2293 | 80 | -80 |
Ví dụ minh hoạ giả định: lợi nhuận trước thuế giảm 235 triệu sau 4 điều chỉnh.
Xem dạng bảng
| Trước điều chỉnh | Sau điều chỉnh | |
|---|---|---|
| Doanh thu thuần | 12.000 triệu đ | 11.800 triệu đ |
| Giá vốn hàng bán | 9.000 triệu đ | 8.850 triệu đ |
| Chi phí bán hàng + quản lý | 2.000 triệu đ | 2.185 triệu đ |
| Lợi nhuận trước thuế | 1.000 triệu đ | 765 triệu đ |
Sau khi điều chỉnh, chi phí thuế TNDN và thuế phải nộp cũng có thể thay đổi; kế toán cần tính lại theo thu nhập tính thuế, vì một số khoản như dự phòng phải đáp ứng điều kiện riêng mới được trừ.
3. Cách cập nhật bút toán điều chỉnh kiểm toán vào sổ
- 1Lấy bảng điều chỉnh cuối cùng
Dùng bản khớp với báo cáo kiểm toán đã ký, không dùng bản nháp.
- 2Mở lại kỳ kế toán năm N
Ghi từng bút toán với ngày 31/12/N, diễn giải rõ “điều chỉnh theo kiểm toán”.
- 3Kết chuyển lại kết quả
Chạy lại kết chuyển 911 và 421 để lợi nhuận năm N khớp báo cáo kiểm toán.
- 4So khớp bảng cân đối số phát sinh
Mọi số dư cuối năm N phải bằng báo cáo kiểm toán.
- 5Khoá kỳ và chuyển số dư
Chuyển số dư sang năm N+1, kiểm tra lại số dư đầu kỳ.
- 6Xử lý hệ quả năm N+1
Ví dụ (2a, 2b): ghi nhận lại doanh thu, giá vốn của lô hàng vào tháng 1 năm N+1.
Nếu phần mềm không cho mở lại kỳ, có thể dùng chứng từ điều chỉnh riêng tại ngày 31/12/N theo hướng dẫn của nhà cung cấp phần mềm. Điều quan trọng là sổ năm N và báo cáo kiểm toán phải giống nhau. Xem thêm xử lý số dư đầu kỳ sai.
4. Ảnh hưởng tới hồ sơ thuế đã nộp
Nếu báo cáo tài chính và tờ khai quyết toán TNDN đã nộp trước khi có kết quả kiểm toán, và số liệu thay đổi, doanh nghiệp cần xem xét nộp hồ sơ khai bổ sung theo quy định hiện hành. Nếu khai bổ sung làm tăng số thuế phải nộp, phát sinh tiền chậm nộp 0,03%/ngày trên số thuế nộp thiếu. Hạn quyết toán TNDN và nộp BCTC năm dương lịch là 31/3, vì vậy nên cố gắng hoàn tất kiểm toán trước mốc này.
- Lợi nhuận năm N trên sổ bằng báo cáo kiểm toán
- Số dư đầu năm N+1 của từng tài khoản bằng số cuối năm trên báo cáo kiểm toán
- Sổ chi tiết công nợ, tài sản cố định, kho khớp với sổ cái sau điều chỉnh
- Đã đánh giá nhu cầu khai bổ sung tờ khai thuế
- Lưu bảng điều chỉnh và thư giải trình cùng hồ sơ năm
5. Giảm số bút toán điều chỉnh năm sau
Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, phần lớn điều chỉnh kiểm toán ở doanh nghiệp nhỏ lặp lại qua các năm: thiếu trích trước, cut-off doanh thu, khấu hao và dự phòng. Nên biến chúng thành một mục trong quy trình khoá sổ cuối năm. Tham khảo khoá sổ cuối năm tài chính.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc ghi bút toán điều chỉnh kiểm toán vào sổ không?
Với các điều chỉnh đã đưa vào báo cáo kiểm toán, có. Sổ kế toán phải khớp báo cáo tài chính đã kiểm toán, nếu không số dư đầu năm sau sẽ sai.
Ghi điều chỉnh vào năm cũ hay năm mới?
Ghi vào năm được kiểm toán, tại ngày kết thúc kỳ. Hệ quả của điều chỉnh, như ghi nhận lại doanh thu sang năm sau, được ghi ở năm sau.
Không đồng ý với bút toán kiểm toán đề xuất thì sao?
Doanh nghiệp có quyền giải trình bằng chứng từ. Nếu không đạt thống nhất và khoản đó trọng yếu, kiểm toán viên có thể đưa ra ý kiến ngoại trừ.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ cập nhật bút toán điều chỉnh sau kiểm toán không?
Có. ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) ghi nhận điều chỉnh vào sổ, kết chuyển lại kết quả, đối chiếu số dư đầu năm và tư vấn hồ sơ khai bổ sung nếu cần.
Sổ sách khớp báo cáo kiểm toán ngay từ đầu năm
ACCA Consulting Vietnam giúp cập nhật điều chỉnh kiểm toán và chuyển số dư chính xác sang năm mới. Nhận tư vấn.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
