Nội dung bài viết
Cùng một kho hàng, cùng số lượng bán, nhưng giá vốn trên sổ có thể khác nhau tuỳ cách tính. Chọn phương pháp tính giá vốn phù hợp ảnh hưởng trực tiếp đến lãi gộp, giá trị tồn kho và cả cách làm việc của kế toán kho. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam lấy một bộ dữ liệu nhập xuất trong tháng và tính theo ba phương pháp để bạn thấy rõ khác biệt.
1. Ba phương pháp tính giá vốn thường dùng
Chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành và chuẩn mực kế toán về hàng tồn kho cho phép doanh nghiệp chọn phương pháp tính giá xuất kho phù hợp. Ba phương pháp phổ biến:
- Bình quân gia quyền: tính đơn giá bình quân cuối kỳ, hoặc sau mỗi lần nhập (bình quân liên hoàn).
- Nhập trước, xuất trước (FIFO): hàng nhập trước được coi là xuất trước.
- Thực tế đích danh: xuất lô nào tính đúng giá của lô đó.
Phương pháp đã chọn phải được áp dụng nhất quán trong năm tài chính. Muốn thay đổi, doanh nghiệp cần có lý do và trình bày trong thuyết minh báo cáo tài chính.
2. Bộ dữ liệu nhập xuất trong tháng
Giả định một cửa hàng kinh doanh một mã hàng, tháng có số liệu như bảng dưới. Giá bán là 80.000đ/sản phẩm. Đây là số liệu ví dụ minh hoạ.
| Ngày | Nghiệp vụ | Số lượng | Đơn giá (đ) | Thành tiền (đ) |
|---|---|---|---|---|
| 01 | Tồn đầu kỳ | 100 | 50.000 | 5.000.000 |
| 05 | Nhập lô 1 | 200 | 55.000 | 11.000.000 |
| 10 | Xuất bán | 250 | ||
| 20 | Nhập lô 2 | 150 | 60.000 | 9.000.000 |
| 25 | Xuất bán | 120 |
Tổng hàng có để bán: 450 sản phẩm, trị giá 25.000.000đ. Xuất bán 370 sản phẩm, tồn cuối kỳ 80 sản phẩm. Doanh thu: 370 × 80.000 = 29.600.000đ.
3. Kết quả tính theo từng phương pháp
Bình quân cuối kỳ
Đơn giá bình quân = 25.000.000 / 450 ≈ 55.556đ. Giá vốn 370 sản phẩm ≈ 20.555.556đ, tồn cuối ≈ 4.444.444đ.
Bình quân sau mỗi lần nhập
Sau ngày 05: 300 sản phẩm, 16.000.000đ, đơn giá ≈ 53.333đ; xuất 250 ≈ 13.333.333đ. Sau ngày 20: 200 sản phẩm, ≈ 11.666.667đ, đơn giá ≈ 58.333đ; xuất 120 = 7.000.000đ. Giá vốn ≈ 20.333.333đ.
Nhập trước, xuất trước
Ngày 10 xuất 100 sản phẩm tồn đầu (5.000.000đ) và 150 sản phẩm lô 1 (8.250.000đ). Ngày 25 xuất 50 sản phẩm còn lại lô 1 (2.750.000đ) và 70 sản phẩm lô 2 (4.200.000đ). Giá vốn 20.200.000đ, tồn cuối 80 × 60.000 = 4.800.000đ.
Thực tế đích danh
Giả định ngày 10 xuất đúng hàng tồn đầu và 150 sản phẩm lô 1, ngày 25 xuất 120 sản phẩm lô 2. Giá vốn 13.250.000 + 7.200.000 = 20.450.000đ, tồn cuối 50 sản phẩm lô 1 và 30 sản phẩm lô 2 = 4.550.000đ.
Cùng bộ dữ liệu 450 sản phẩm, xuất bán 370 sản phẩm; số làm tròn đến đồng.
Xem dạng bảng
| Bình quân cuối kỳ | 20.555.556đ |
| Bình quân sau mỗi lần nhập | 20.333.333đ |
| Nhập trước, xuất trước | 20.200.000đ |
| Thực tế đích danh | 20.450.000đ |
| Phương pháp | Giá vốn (đ) | Lãi gộp (đ) | Tồn cuối kỳ (đ) |
|---|---|---|---|
| Bình quân cuối kỳ | 20.555.556 | 9.044.444 | 4.444.444 |
| Bình quân sau mỗi lần nhập | 20.333.333 | 9.266.667 | 4.666.667 |
| Nhập trước, xuất trước | 20.200.000 | 9.400.000 | 4.800.000 |
| Thực tế đích danh | 20.450.000 | 9.150.000 | 4.550.000 |
Khi giá nhập tăng dần như ví dụ, FIFO cho giá vốn thấp nhất và lãi gộp cao nhất, vì hàng giá rẻ được tính xuất trước. Tổng giá vốn cộng tồn cuối kỳ của mọi phương pháp đều bằng 25.000.000đ, chỉ khác cách chia giữa kỳ này và kỳ sau.
| Nghiệp vụ | Nợ | Có | Số tiền (đ) |
|---|---|---|---|
| Giá vốn xuất bán ngày 10 | 632 | 156 | 13.250.000 |
| Giá vốn xuất bán ngày 25 | 632 | 156 | 6.950.000 |
4. Khi nào chọn phương pháp nào?
| Phương pháp | Phù hợp khi | Lưu ý |
|---|---|---|
| Bình quân cuối kỳ | Nhiều mã hàng, nghiệp vụ nhiều, cần đơn giản | Chỉ có giá vốn chính xác vào cuối tháng |
| Bình quân sau mỗi lần nhập | Cần giá vốn tức thời, có phần mềm | Phần mềm phải nhập đúng thứ tự ngày |
| Nhập trước, xuất trước | Hàng có hạn dùng, xoay vòng theo lô | Cần theo dõi từng lô nhập |
| Thực tế đích danh | Hàng giá trị lớn, nhận diện được từng chiếc | Không phù hợp hàng số lượng lớn, đồng nhất |
Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, doanh nghiệp nhỏ dùng phần mềm kế toán thường chọn bình quân cuối kỳ hoặc bình quân liên hoàn. Quan trọng hơn phương pháp là nhập liệu đúng ngày để tránh tồn kho âm và các số dư bất thường.
- Đặc điểm hàng hoá: có hạn dùng, giá trị lớn hay số lượng lớn, đồng nhất.
- Phần mềm đang dùng hỗ trợ phương pháp nào, có tính lại được khi sửa chứng từ.
- Người làm kho có ghi nhận theo lô được không.
- Ghi phương pháp đã chọn vào chính sách kế toán và áp dụng nhất quán cả năm.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp có được đổi phương pháp tính giá vốn giữa năm không?
Nên áp dụng nhất quán trong năm tài chính. Nếu có lý do chính đáng để thay đổi, nên thực hiện từ đầu năm tài chính và trình bày trong thuyết minh báo cáo.
Phương pháp nhập sau, xuất trước còn dùng được không?
Chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành không còn đưa phương pháp này vào danh sách áp dụng. Doanh nghiệp nên chọn một trong các phương pháp được nêu trong bài.
Phương pháp nào giúp giảm thuế?
Tổng giá vốn qua nhiều kỳ không đổi, phương pháp chỉ thay đổi cách chia giữa các kỳ. Nên chọn theo đặc điểm hàng hoá và khả năng theo dõi, không chọn vì mục đích thuế.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ tư vấn chọn phương pháp tính giá vốn không?
Có. ACCA xem xét đặc điểm hàng hoá, phần mềm đang dùng để đề xuất phương pháp, thiết lập danh mục kho và tính giá vốn hằng tháng.
Giá vốn chính xác, lãi gộp đáng tin
ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) cung cấp dịch vụ kế toán kho, giá vốn cho doanh nghiệp thương mại, sản xuất. Nhận tư vấn để có báo giá phù hợp.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
