Nội dung bài viết
Doanh thu là chỉ tiêu đầu tiên mà chủ doanh nghiệp, ngân hàng và cơ quan thuế nhìn vào. Ghi sai thời điểm hay sai tài khoản sẽ kéo theo sai thuế GTGT, sai lợi nhuận. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam trình bày cách hạch toán doanh thu bán hàng qua 6 tình huống, từ đơn giản đến phức tạp, mỗi tình huống có bút toán kèm số.
1. Nguyên tắc chung khi ghi nhận doanh thu
Theo chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành và chuẩn mực kế toán về doanh thu, doanh thu bán hàng được ghi nhận khi doanh nghiệp đã chuyển phần lớn rủi ro và lợi ích gắn với hàng hoá cho người mua, xác định được doanh thu tương đối chắc chắn và giá vốn tương ứng. Mỗi lần ghi doanh thu, kế toán ghi đồng thời giá vốn.
Trong các ví dụ dưới đây, thuế suất GTGT giả định là 10%, doanh nghiệp kê khai theo phương pháp khấu trừ, hàng tồn kho theo kê khai thường xuyên. Tất cả số liệu là ví dụ minh hoạ.
2. Tình huống 1 và 2: bán thu tiền ngay, bán chịu
Hai tình huống cơ bản chỉ khác nhau ở tài khoản bên Nợ. Thu tiền ngay ghi tiền mặt hoặc tiền gửi ngân hàng; bán chịu ghi phải thu khách hàng theo đúng mã khách.
| Nghiệp vụ | Nợ | Có | Số tiền (đ) |
|---|---|---|---|
| TH1: Bán hàng thu chuyển khoản, giá chưa thuế 20 triệu | 112 | 511 | 20.000.000 |
| TH1: Thuế GTGT đầu ra | 112 | 3331 | 2.000.000 |
| TH1: Giá vốn lô hàng | 632 | 156 | 14.000.000 |
| TH2: Bán chịu cho khách K, giá chưa thuế 30 triệu | 131-K | 511 | 30.000.000 |
| TH2: Thuế GTGT đầu ra | 131-K | 3331 | 3.000.000 |
| TH2: Giá vốn lô hàng | 632 | 156 | 21.000.000 |
3. Tình huống 3 và 4: chiết khấu thương mại, hàng bán bị trả lại
Chiết khấu thương mại
Nếu chiết khấu được trừ ngay trên hoá đơn bán hàng, doanh thu ghi theo giá đã trừ chiết khấu, không cần tài khoản giảm trừ. Nếu khách chỉ được hưởng chiết khấu sau khi đạt doanh số, ví dụ cuối quý, khoản chiết khấu ghi vào tài khoản các khoản giảm trừ doanh thu (521).
Hàng bán bị trả lại
Khi khách trả lại hàng, kế toán ghi giảm doanh thu qua 521, giảm thuế GTGT đầu ra, đồng thời nhập lại kho và giảm giá vốn. Chi tiết chứng từ xem bài hàng bán bị trả lại.
| Nghiệp vụ | Nợ | Có | Số tiền (đ) |
|---|---|---|---|
| TH3a: Bán hàng giá niêm yết 50 triệu, chiết khấu 5% trừ trên hoá đơn | 131 | 511 | 47.500.000 |
| TH3a: Thuế GTGT trên giá đã chiết khấu | 131 | 3331 | 4.750.000 |
| TH3b: Chiết khấu theo doanh số quý cho khách K | 521 | 131-K | 3.000.000 |
| TH3b: Giảm thuế GTGT đầu ra tương ứng | 3331 | 131-K | 300.000 |
| TH4: Khách trả lại 10 sản phẩm, giá bán 1 triệu/chiếc | 521 | 131 | 10.000.000 |
| TH4: Giảm thuế GTGT đầu ra | 3331 | 131 | 1.000.000 |
| TH4: Nhập lại kho theo giá vốn 700.000đ/chiếc | 156 | 632 | 7.000.000 |
4. Tình huống 5 và 6: bán kèm khuyến mại, giao hàng nhiều đợt
Bán kèm khuyến mại kiểu “mua 10 tặng 1”: số tiền thu được là doanh thu của cả lô, giá trị hàng tặng tính vào giá vốn. Việc lập hoá đơn và xác định thuế GTGT cho hàng khuyến mại cần kiểm tra theo quy định hiện hành và thủ tục khuyến mại đã thực hiện.
Giao hàng nhiều đợt: hợp đồng 90 triệu chia 3 đợt giao bằng nhau, khách ứng trước 30%. Tiền ứng trước ghi bên Có 131, chưa phải doanh thu. Mỗi đợt giao, doanh thu được ghi nhận theo lượng hàng đã giao.
| Nghiệp vụ | Nợ | Có | Số tiền (đ) |
|---|---|---|---|
| TH5: Bán 10 thùng, tặng 1 thùng, thu 10 triệu chưa thuế | 131 | 511 | 10.000.000 |
| TH5: Thuế GTGT đầu ra | 131 | 3331 | 1.000.000 |
| TH5: Giá vốn 11 thùng, 700.000đ/thùng | 632 | 156 | 7.700.000 |
| TH6: Khách ứng trước 30% giá trị hợp đồng | 112 | 131 | 29.700.000 |
| TH6: Giao đợt 1, ghi doanh thu | 131 | 511 | 30.000.000 |
| TH6: Thuế GTGT đợt 1 | 131 | 3331 | 3.000.000 |
Gộp = 20 + 30 + 47,5 + 10 + 30 (đợt 1); giả định hàng trả lại thuộc lô bán trong tháng.
Xem dạng bảng
| Doanh thu bán hàng gộp | 137,5 triệu đ |
| Chiết khấu thương mại theo doanh số | 3 triệu đ |
| Hàng bán bị trả lại | 10 triệu đ |
| Doanh thu thuần | 124,5 triệu đ |
5. Lỗi thường gặp khi hạch toán doanh thu bán hàng
Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, phần lớn lỗi không nằm ở bút toán phức tạp mà ở thói quen nhập liệu.
- Mỗi hoá đơn bán ra đều có bút toán doanh thu và bút toán giá vốn tương ứng.
- Tiền khách ứng trước không ghi thẳng vào 511.
- Chiết khấu theo doanh số ghi vào 521, có biên bản hoặc chính sách chiết khấu kèm theo.
- Hàng trả lại có chứng từ nhập kho và chứng từ điều chỉnh hoá đơn.
- Tổng doanh thu trên sổ khớp với tổng doanh thu trên tờ khai thuế GTGT, chênh lệch có giải thích.
Bạn cũng nên phân biệt thời điểm ghi doanh thu kế toán với thời điểm lập hoá đơn, xem bài thời điểm ghi nhận doanh thu.
Câu hỏi thường gặp
Tiền khách đặt cọc có ghi doanh thu ngay không?
Không. Tiền đặt cọc hoặc ứng trước ghi bên Có tài khoản phải thu khách hàng. Doanh thu chỉ ghi khi đủ điều kiện, thường là khi đã giao hàng.
Chiết khấu trên hoá đơn có cần dùng tài khoản 521 không?
Thường không cần, vì doanh thu đã ghi theo giá sau chiết khấu. Tài khoản 521 dùng khi chiết khấu phát sinh sau thời điểm bán.
Hàng khuyến mại có phải ghi doanh thu riêng không?
Với khuyến mại kèm điều kiện mua hàng, số tiền thu được được tính cho cả lô, hàng tặng tính vào giá vốn. Cách xử lý hoá đơn và thuế cần kiểm tra theo quy định hiện hành.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ hạch toán doanh thu cho doanh nghiệp không?
Có. Trong gói dịch vụ kế toán, ACCA ghi nhận doanh thu, giá vốn theo từng hoá đơn, đối chiếu với tờ khai thuế GTGT và báo cáo doanh thu cho chủ doanh nghiệp.
Doanh thu ghi đúng ngay từ hoá đơn đầu tiên
ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) cung cấp dịch vụ kế toán trọn gói cho doanh nghiệp thương mại, sản xuất, dịch vụ. Nhận tư vấn để có báo giá phù hợp.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
