Nội dung bài viết
Khi lập hồ sơ hoặc giải trình giá giao dịch nội bộ, câu hỏi đầu tiên là dùng phương pháp xác định giá giao dịch liên kết nào. Quy định hiện hành công nhận năm phương pháp, mỗi phương pháp hợp với một loại giao dịch và đòi hỏi dữ liệu khác nhau. Bài này, ACCA Consulting Vietnam tóm tắt để CFO và chuyên viên thuế có cái nhìn tổng quan trước khi đi vào chi tiết.
1. Nguyên tắc chung: chọn phương pháp phù hợp nhất
Mục tiêu của mọi phương pháp là kiểm tra giá giao dịch giữa các bên liên kết có tương đương với giá các bên độc lập thoả thuận trong điều kiện tương tự hay không. Doanh nghiệp không chọn tuỳ ý, mà chọn phương pháp phù hợp nhất với bản chất giao dịch, chức năng các bên và dữ liệu so sánh sẵn có, rồi giải thích lý do trong hồ sơ.
Trước khi chọn, cần phân tích chức năng: bên nào thiết kế sản phẩm, bên nào sản xuất, bên nào chịu rủi ro tồn kho, rủi ro thị trường, ai sở hữu tài sản vô hình. Phân tích này quyết định đâu là "bên được kiểm tra" và phương pháp nào áp dụng hợp lý.
2. Bảng so sánh 5 phương pháp xác định giá giao dịch liên kết
| Phương pháp | Ý tưởng chính | Hợp với giao dịch | Dữ liệu cần có |
|---|---|---|---|
| So sánh giá giao dịch độc lập | So trực tiếp giá với giao dịch độc lập tương đồng | Hàng hoá đồng nhất, lãi vay, phí bản quyền có giao dịch tương tự | Giá giao dịch độc lập rất sát về sản phẩm, điều kiện |
| Giá bán lại | Lấy giá bán ra cho bên độc lập trừ lợi nhuận gộp hợp lý của nhà phân phối | Phân phối, bán lại không gia công thêm nhiều | Tỷ suất lợi nhuận gộp của nhà phân phối độc lập |
| Giá vốn cộng lãi | Lấy giá vốn cộng một mức lãi gộp hợp lý | Gia công, sản xuất theo đơn đặt hàng, dịch vụ nội bộ | Mức lãi trên giá vốn của bên độc lập tương đồng |
| So sánh lợi nhuận | So tỷ suất lợi nhuận thuần của bên được kiểm tra với doanh nghiệp độc lập | Phổ biến cho nhiều loại giao dịch khi thiếu giá trực tiếp | Dữ liệu tài chính của doanh nghiệp độc lập tương đồng |
| Phân bổ lợi nhuận | Chia tổng lợi nhuận liên kết theo đóng góp của từng bên | Giao dịch gắn kết chặt, các bên cùng đóng góp tài sản vô hình | Dữ liệu lợi nhuận hợp nhất và căn cứ phân bổ |
Trong thực tế, phương pháp so sánh lợi nhuận thường được dùng nhiều vì dữ liệu doanh nghiệp độc lập dễ tìm hơn giá giao dịch chi tiết. Nhưng "phổ biến" không có nghĩa là luôn phù hợp: nếu có giá giao dịch độc lập sát, phương pháp so sánh giá trực tiếp thường có sức thuyết phục hơn.
3. Ví dụ minh hoạ phương pháp so sánh lợi nhuận
Giả sử một công ty phân phối tại Việt Nam mua hàng từ công ty mẹ và bán cho khách độc lập. Doanh nghiệp chọn tỷ suất lợi nhuận thuần trên doanh thu làm chỉ số, rồi so với một nhóm doanh nghiệp phân phối độc lập có chức năng tương đồng.
Ví dụ minh hoạ, số liệu giả định. Khoảng giá trị chuẩn và cách xác định điểm điều chỉnh áp dụng theo quy định hiện hành.
Xem dạng bảng
| DN so sánh A | 1,8% |
| DN so sánh B | 2,4% |
| DN so sánh C | 3,1% |
| DN so sánh D | 3,6% |
| DN so sánh E | 4,2% |
| DN so sánh F | 5% |
| DN được kiểm tra | 1,2% |
Trong ví dụ, tỷ suất của doanh nghiệp được kiểm tra thấp hơn cả nhóm so sánh. Nếu thấp hơn khoảng giá trị chuẩn theo quy định, cơ quan thuế có thể điều chỉnh lợi nhuận lên theo nguyên tắc đã quy định. Doanh nghiệp khi đó cần giải thích các yếu tố khác biệt (giai đoạn mới thâm nhập thị trường, chi phí khởi động…) bằng tài liệu cụ thể.
4. Cách chọn phương pháp theo từng bước
- 1Mô tả giao dịch
Loại giao dịch, điều khoản, giá trị, các bên tham gia.
- 2Phân tích chức năng, rủi ro
Xác định bên đơn giản hơn để làm bên được kiểm tra.
- 3Kiểm kê dữ liệu
Có giá giao dịch độc lập nội bộ hay dữ liệu doanh nghiệp so sánh bên ngoài?
- 4Chọn và loại trừ
Chọn phương pháp phù hợp nhất, ghi lý do không dùng các phương pháp còn lại.
- 5Áp dụng nhất quán
Duy trì qua các năm, chỉ đổi khi bản chất giao dịch thay đổi và có giải thích.
Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, hồ sơ thường yếu ở bước 4: chỉ ghi phương pháp đã chọn mà không giải thích vì sao các phương pháp khác không phù hợp. Đây lại là câu hỏi đầu tiên khi làm việc với đoàn kiểm tra.
5. Lưu ý về dữ liệu và hồ sơ
- Dữ liệu so sánh có cùng giai đoạn với kỳ tính thuế đang xét không?
- Doanh nghiệp so sánh có chức năng, quy mô, thị trường tương đồng không?
- Đã điều chỉnh khác biệt về điều khoản thanh toán, khối lượng, vận chuyển chưa?
- Phương pháp có nhất quán với năm trước và với phụ lục đã khai?
- Doanh nghiệp có thuộc diện miễn lập hồ sơ không, nhưng vẫn giữ bằng chứng giá?
Nếu doanh nghiệp thuộc diện miễn lập hồ sơ, xem bài miễn lập hồ sơ xác định giá cho SMEs. Nội dung chi tiết một bộ hồ sơ xác định giá có trong bài hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp có được dùng nhiều phương pháp cho các giao dịch khác nhau không?
Có. Mỗi nhóm giao dịch có thể dùng phương pháp phù hợp riêng, miễn có phân tích và giải thích hợp lý trong hồ sơ.
Không tìm được giao dịch độc lập tương đồng thì làm sao?
Khi đó doanh nghiệp thường chuyển sang phương pháp dựa trên lợi nhuận, dùng dữ liệu doanh nghiệp độc lập có chức năng tương đồng, và giải thích lý do không dùng phương pháp so sánh giá.
Có thể đổi phương pháp giữa các năm không?
Có thể khi bản chất giao dịch hoặc dữ liệu thay đổi, nhưng phải giải thích. Thay đổi phương pháp không lý do dễ bị xem là chọn phương pháp có lợi.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ về phương pháp xác định giá không?
Có. ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) hỗ trợ chuẩn bị số liệu, phân loại giao dịch và rà soát tính nhất quán với sổ sách; phạm vi phân tích chuyên sâu được trao đổi riêng theo từng doanh nghiệp.
Chuẩn bị số liệu cho hồ sơ giao dịch liên kết
ACCA Consulting Vietnam giúp doanh nghiệp tổng hợp giao dịch nội bộ và số liệu tài chính sạch, nhất quán trước khi chọn phương pháp.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
