Nội dung bài viết
Doanh nghiệp FDI có giao dịch lớn với công ty mẹ và công ty cùng tập đoàn luôn nằm trong diện được quan tâm về rủi ro chuyển giá. Bạn không cần chờ thông báo kiểm tra mới bắt đầu rà soát. Bài viết này, ACCA Consulting Vietnam tổng hợp các dấu hiệu thường được chú ý và một bảng tự chấm điểm để ưu tiên việc cần làm.
1. Vì sao doanh nghiệp FDI thường được chú ý
Chuyển giá là việc định giá giao dịch nội bộ khác giá thị trường để dịch chuyển lợi nhuận giữa các nước hoặc các đơn vị có mức thuế khác nhau. Doanh nghiệp FDI thường mua nguyên liệu, bán thành phẩm, trả phí bản quyền, phí dịch vụ và vay vốn từ bên liên kết, nên lượng giao dịch liên kết lớn. Cơ quan thuế ngày càng có nhiều dữ liệu để so sánh: tờ khai quyết toán, phụ lục giao dịch liên kết, dữ liệu hoá đơn điện tử, dữ liệu hải quan.
Khái niệm cơ bản về giao dịch liên kết được giải thích trong bài giao dịch liên kết là gì; bài này tập trung vào dấu hiệu rủi ro.
2. Các dấu hiệu rủi ro chuyển giá thường gặp
| Dấu hiệu | Câu hỏi thường gặp |
|---|---|
| Lỗ kéo dài nhiều năm nhưng vẫn mở rộng sản xuất, tăng vốn | Vì sao công ty mẹ tiếp tục đầu tư vào đơn vị lỗ? |
| Phí bản quyền, phí quản lý cao so với doanh thu | Lợi ích thực tế công ty con nhận được là gì? |
| Giá mua nguyên liệu từ bên liên kết cao hơn giá thị trường | Có giao dịch độc lập tương đồng để so sánh không? |
| Giá bán thành phẩm cho bên liên kết thấp, lợi nhuận gộp mỏng | Chức năng, rủi ro của công ty con có tương xứng lợi nhuận? |
| Vay lớn từ công ty mẹ, chi phí lãi vay cao | Lãi suất có theo thị trường, lãi vay có vượt giới hạn? |
| Lợi nhuận giảm mạnh ngay khi hết thời gian ưu đãi thuế | Có thay đổi chính sách giá nội bộ đúng thời điểm đó không? |
Không có dấu hiệu nào tự nó chứng minh doanh nghiệp chuyển giá. Một doanh nghiệp có thể lỗ do giai đoạn đầu, thị trường suy giảm hay chi phí khởi động. Vấn đề là doanh nghiệp có giải thích được bằng tài liệu hay không.
3. Bảng tự chấm điểm rủi ro
Bảng dưới đây là công cụ tham khảo do đội ngũ ACCA Consulting Vietnam xây dựng từ kinh nghiệm làm việc với doanh nghiệp, không phải tiêu chí của cơ quan thuế. Chấm mỗi dòng 0 (không có), 1 (có nhưng giải thích được bằng tài liệu), 2 (có và chưa có tài liệu giải thích).
- Lỗ hoặc lợi nhuận rất thấp từ hai năm trở lên.
- Phí bản quyền, phí quản lý, phí dịch vụ trả bên liên kết tăng nhanh hơn doanh thu.
- Phần lớn nguyên liệu mua từ bên liên kết, không có báo giá độc lập để so sánh.
- Phần lớn sản phẩm bán cho bên liên kết với lợi nhuận gộp thấp.
- Vay bên liên kết lớn, chưa tính giới hạn chi phí lãi vay.
- Lợi nhuận thay đổi mạnh quanh thời điểm hết ưu đãi thuế.
- Phụ lục giao dịch liên kết khai thiếu hoặc lệch thuyết minh BCTC.
- Chưa có hồ sơ xác định giá dù không chắc thuộc diện miễn.
Ví dụ minh hoạ: tổng 9/16 điểm. Gợi ý tham khảo: 0–4 theo dõi định kỳ, 5–9 nên rà soát trong năm, từ 10 nên rà soát ngay.
Xem dạng bảng
| Lỗ kéo dài | 2 điểm |
| Phí bản quyền, quản lý | 2 điểm |
| Giá mua nội bộ | 1 điểm |
| Giá bán nội bộ | 1 điểm |
| Lãi vay liên kết | 0 điểm |
| Thời điểm hết ưu đãi | 0 điểm |
| Phụ lục GDLK | 1 điểm |
| Hồ sơ xác định giá | 2 điểm |
Trong ví dụ minh hoạ, doanh nghiệp được 9 điểm, cần ưu tiên ba mục 2 điểm: giải thích lỗ kéo dài, hồ sơ lợi ích của phí bản quyền – phí quản lý, và đánh giá lại nghĩa vụ lập hồ sơ xác định giá.
4. Làm gì sau khi tự chấm điểm
- 1Chọn 2–3 mục điểm cao nhất
Tập trung nguồn lực vào nơi rủi ro lớn nhất trước.
- 2Gom tài liệu giải thích
Kế hoạch kinh doanh, báo cáo thị trường, bằng chứng nhận dịch vụ.
- 3Đối chiếu số liệu
Khớp phụ lục, BCTC, sổ chi tiết theo từng bên liên kết.
- 4Đánh giá phương pháp giá
Kiểm tra phương pháp đang dùng có còn phù hợp không.
- 5Cập nhật hằng năm
Chấm lại sau mỗi kỳ quyết toán để theo dõi xu hướng.
Với phí trả cho công ty mẹ, xem thêm phí quản lý trả công ty mẹ; với việc chọn phương pháp, xem 5 phương pháp xác định giá.
5. Hậu quả khi giá bị điều chỉnh
Nếu cơ quan thuế xác định lại giá, doanh nghiệp bị truy thu thuế TNDN trên phần lợi nhuận điều chỉnh, nộp tiền chậm nộp 0,03%/ngày trên số thuế chậm nộp, và có thể bị xử phạt theo quy định. Phần lỗ được chuyển cũng có thể bị giảm. Chi phí xử lý sau kiểm tra thường lớn hơn nhiều so với chi phí chuẩn bị hồ sơ từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp FDI lỗ nhiều năm có chắc bị kiểm tra chuyển giá không?
Không chắc, nhưng lỗ kéo dài là dấu hiệu thường được chú ý. Doanh nghiệp nên chuẩn bị tài liệu giải thích nguyên nhân lỗ ngay từ bây giờ.
Bảng tự chấm điểm này có phải tiêu chí của cơ quan thuế không?
Không. Đây là công cụ tham khảo giúp doanh nghiệp ưu tiên việc rà soát; tiêu chí lựa chọn kiểm tra của cơ quan thuế được áp dụng theo quy định và hướng dẫn nội bộ của họ.
Phí bản quyền trả công ty mẹ có bị loại hết không?
Không mặc nhiên bị loại. Phí được xem xét theo điều kiện chi phí được trừ và nguyên tắc giao dịch độc lập; doanh nghiệp cần chứng minh lợi ích và mức phí hợp lý.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ rà soát rủi ro chuyển giá không?
Có. ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) hỗ trợ rà soát sổ sách, giao dịch liên kết và hồ sơ hiện có, đánh dấu điểm cần bổ sung; phạm vi phân tích chuyên sâu được thống nhất riêng.
Tự chấm điểm rủi ro chuyển giá cùng chuyên viên
Gửi BCTC và phụ lục giao dịch liên kết gần nhất cho ACCA Consulting Vietnam để được rà sơ bộ miễn phí.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
