Nội dung bài viết
Nhiều gia đình kinh doanh lập thêm công ty khi mở rộng: một công ty sản xuất, một công ty thương mại, một công ty vận chuyển. Các công ty mua bán với nhau là chuyện tự nhiên, nhưng giao dịch liên kết doanh nghiệp gia đình lại là điểm ít chủ doanh nghiệp để ý. Bài này, ACCA Consulting Vietnam phân tích một case giả định để bạn thấy rủi ro nằm ở đâu.
1. Case giả định: ba công ty của hai vợ chồng
Ông Bình và bà An (nhân vật giả định) sở hữu ba công ty tại TP.HCM:
| Công ty | Chủ sở hữu, điều hành | Hoạt động | Giao dịch nội bộ |
|---|---|---|---|
| Công ty A | Ông Bình góp vốn, làm giám đốc | Sản xuất bao bì | Bán phần lớn sản phẩm cho B, thuê xe của C |
| Công ty B | Bà An góp vốn, làm giám đốc | Thương mại, phân phối | Mua hàng của A, cho A vay 2 tỷ đồng không tính lãi |
| Công ty C | Ông Bình và bà An cùng góp vốn | Vận chuyển | Cho A và B thuê xe, giá thoả thuận miệng |
Công ty B mấy năm trước làm ăn thua lỗ, còn lỗ luỹ kế. Kế toán của nhóm được dặn bán hàng từ A sang B với giá thấp "để B có lãi bù lỗ". Các hợp đồng nội bộ hầu như không có, thanh toán bù trừ cuối năm.
2. Vì sao đây là giao dịch liên kết doanh nghiệp gia đình
Theo quy định hiện hành, quan hệ liên kết không chỉ xét theo tỷ lệ góp vốn mà còn theo quan hệ điều hành, kiểm soát và quan hệ gia đình giữa những người điều hành, kiểm soát doanh nghiệp. Ba công ty trong case cùng chịu sự quyết định của hai vợ chồng, nên giao dịch giữa chúng cần được xem xét như giao dịch liên kết, kể cả khi trên giấy mỗi người đứng tên một công ty.
Góc nhìn chung cho doanh nghiệp nội địa có trong bài giao dịch liên kết giữa các công ty trong nước.
3. Rủi ro điều chỉnh giá: tính thử
Ví dụ minh hoạ, số liệu giả định; giá vốn mỗi tấn 8,5 triệu đồng cho cả hai nhóm khách.
Xem dạng bảng
| Bán cho công ty B | Bán cho khách độc lập | |
|---|---|---|
| Giá bán mỗi tấn | 9 triệu đ | 10,5 triệu đ |
| Lãi gộp mỗi tấn | 0,5 triệu đ | 2 triệu đ |
Giả sử A bán 1.000 tấn cho B trong năm. Nếu giá nội bộ được xác định lại theo giá bán cho khách độc lập, thu nhập chịu thuế của A tăng 1.000 × 1,5 triệu = 1,5 tỷ đồng. Với thuế suất 20%, số thuế TNDN có thể bị truy thu là 300 triệu đồng, cộng tiền chậm nộp 0,03%/ngày và tiền phạt nếu có. Phần lợi nhuận B đã dùng để bù lỗ cũng có thể bị xem xét lại.
Khoản vay 2 tỷ đồng không lãi từ B sang A và giá thuê xe thoả thuận miệng với C cũng là giao dịch liên kết. Cho vay nội bộ không tính lãi hoặc lãi khác thị trường có thể bị xem xét theo nguyên tắc giao dịch độc lập; chi tiết trong bài cho vay nội bộ giữa các công ty cùng chủ.
4. Nghĩa vụ kê khai cần kiểm tra
- Lập danh sách bên liên kết của từng công ty, gồm cả cá nhân và người thân điều hành.
- Tổng hợp giao dịch mua bán, vay, thuê giữa ba công ty theo từng năm.
- Kiểm tra từng công ty có phải khai phụ lục giao dịch liên kết hay thuộc trường hợp miễn.
- Kiểm tra điều kiện miễn lập hồ sơ xác định giá theo quy định hiện hành.
- Đối chiếu công nợ nội bộ, không để bù trừ cuối năm thiếu biên bản.
Phần điều kiện miễn có trong bài khi nào SMEs được miễn lập hồ sơ chuyển giá.
5. Cách lưu bằng chứng giá thị trường
- 1Ký hợp đồng nội bộ
Hợp đồng mua bán, thuê xe, vay vốn có điều khoản giá, lãi suất, thanh toán.
- 2Lập bảng giá
Bảng giá bán cho B tham chiếu giá bán khách độc lập, ghi rõ chiết khấu nếu có.
- 3Lưu so sánh
Mỗi quý lưu vài hoá đơn bán cho khách ngoài cùng mặt hàng làm mốc.
- 4Thanh toán thực
Thanh toán qua ngân hàng theo hợp đồng; bù trừ công nợ phải có biên bản.
- 5Rà cuối năm
Bảng so sánh giá nội bộ – giá thị trường, giải thích từng chênh lệch.
Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, chỉ cần chuẩn hoá hợp đồng và bảng giá từ đầu năm, phần lớn rủi ro trong case trên đã giảm đáng kể. Chiết khấu cho B vẫn có thể hợp lý nếu B mua số lượng lớn, nhưng mức chiết khấu nên tương đương mức A áp dụng cho khách ngoài cùng quy mô.
Câu hỏi thường gặp
Vợ chồng mỗi người đứng tên một công ty thì có phải bên liên kết không?
Có thể có. Quy định hiện hành xét cả quan hệ gia đình giữa những người điều hành, kiểm soát doanh nghiệp, không chỉ tỷ lệ góp vốn trên giấy tờ.
Bán rẻ cho công ty người nhà để bù lỗ có được không?
Rủi ro cao. Nếu giá không phù hợp giá thị trường mà không có lý do hợp lý, giá có thể bị xác định lại, dẫn đến truy thu thuế, tiền chậm nộp và tiền phạt.
Công ty cho công ty cùng chủ vay không lãi có sao không?
Khoản vay này là giao dịch liên kết và có thể bị xem xét theo nguyên tắc giao dịch độc lập. Nên có hợp đồng vay, lãi suất hợp lý và thanh toán qua ngân hàng.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ nhóm công ty gia đình rà giao dịch nội bộ không?
Có. ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) hỗ trợ lập danh sách bên liên kết, tổng hợp giao dịch, chuẩn hoá hợp đồng và chứng từ cho từng công ty trong nhóm.
Rà giao dịch giữa các công ty trong gia đình bạn
Gửi danh sách công ty và giao dịch nội bộ năm nay cho ACCA Consulting Vietnam để được kiểm tra sơ bộ miễn phí.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
