Cho vay nội bộ giữa các công ty cùng chủ: thuế cần chú ý

Chuyển tiền qua lại giữa các công ty cùng một chủ là cách xoay vốn nhanh, nhưng mỗi khoản cho vay giữa các công ty liên kết đều có thể kéo theo câu hỏi về lãi suất, chi phí được trừ và kê khai giao dịch liên kết. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam giúp CFO và chủ doanh nghiệp nhìn rõ các điểm thuế cần chú ý và bảng kiểm tra trước khi ký hợp đồng vay.

1. Vì sao cho vay giữa các công ty liên kết luôn bị soi kỹ

Khi một người sở hữu vài công ty, chuyển tiền qua lại để “chữa cháy” dòng tiền là chuyện thường gặp: công ty A vừa thu tiền hàng, công ty B đang thiếu tiền trả nhà cung cấp. Nhưng dưới góc nhìn thuế, mỗi lần chuyển như vậy là một giao dịch liên kết, và cơ quan thuế sẽ hỏi ba câu: có hợp đồng không, lãi suất bao nhiêu, và vì sao lại là mức đó.

Các bên được xem là có quan hệ liên kết khi có chung chủ sở hữu, chung người điều hành hoặc một bên kiểm soát bên kia theo các tiêu chí của quy định hiện hành về giao dịch liên kết. Khi đã là bên liên kết, giá của giao dịch (ở đây là lãi suất) phải tương đương mức mà các bên độc lập sẽ thoả thuận trong điều kiện tương tự. Nếu không, cơ quan thuế có thể điều chỉnh lại thu nhập chịu thuế của bên cho vay hoặc loại một phần chi phí lãi của bên đi vay.

2. Lãi suất bao nhiêu thì hợp lý?

Không có một con số chung cho mọi trường hợp. Nguyên tắc là lãi suất cho vay giữa các công ty liên kết phải nằm trong khoảng mà các bên độc lập chấp nhận: tham chiếu lãi suất cho vay của ngân hàng thương mại cùng kỳ hạn, cùng loại tiền, cùng mức độ bảo đảm. Bạn nên lưu lại bằng chứng tham chiếu ngay lúc ký hợp đồng (biểu lãi suất công bố, thư chào lãi của ngân hàng, hợp đồng vay thực tế của chính công ty với ngân hàng).

Trong ví dụ trên, nếu công ty A cho công ty B vay 2 tỷ đồng mà không tính lãi, phần chênh lệch 160 triệu đồng có thể bị xem là thu nhập chưa kê khai của A. Ngược lại, nếu B trả lãi quá cao cho A để “chuyển lợi nhuận”, chi phí lãi của B có thể bị loại. Xem thêm cách xác định giá giao dịch tại bài phương pháp xác định giá giao dịch liên kết.

3. Cho vay không lãi: tiện cho chủ, rủi ro cho công ty

Nhiều chủ doanh nghiệp nghĩ “tiền của mình, chuyển từ túi này sang túi kia” nên không cần tính lãi. Về pháp lý, mỗi công ty là một pháp nhân độc lập, có nghĩa vụ thuế riêng. Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, các khoản cho vay không lãi kéo dài nhiều năm, không có hạn trả, là một trong những điểm dễ bị đặt câu hỏi nhất khi cơ quan thuế kiểm tra hồ sơ các công ty trong cùng nhóm.

4. Chứng từ chuyển tiền và giới hạn chi phí lãi vay

Khoản vay giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp nên được giải ngân và trả nợ qua tài khoản ngân hàng, nội dung chuyển khoản ghi rõ số hợp đồng. Tránh dùng tiền mặt hoặc chuyển qua tài khoản cá nhân của chủ, vì sẽ rất khó chứng minh dòng tiền là của khoản vay nào.

Với bên đi vay, chi phí lãi vay còn phải qua các lớp kiểm tra: có chứng từ hợp lệ, phục vụ hoạt động kinh doanh, vốn điều lệ đã góp đủ, và tổng chi phí lãi vay của doanh nghiệp có giao dịch liên kết không vượt giới hạn được trừ theo quy định hiện hành. Phần vượt có thể được chuyển sang kỳ sau theo điều kiện cụ thể. Chi tiết xem bài chi phí lãi vay được trừ: 3 lớp giới hạn.

5. Bảng kiểm tra trước khi ký hợp đồng cho vay giữa các công ty liên kết

6. Đã lỡ cho vay không hợp đồng: xử lý thế nào?

Đội ngũ ACCA Consulting Vietnam thường bắt đầu từ sao kê ngân hàng của cả nhóm công ty, nơi lộ ra các khoản chuyển tiền chưa được ghi đúng bản chất. Bạn có thể tham khảo thêm bài giao dịch liên kết trong nhóm công ty gia đình.

Câu hỏi thường gặp