Nhà đầu tư nước ngoài chuyển nhượng vốn tại Việt Nam: ai khai, ai nộp?

Khi nhà đầu tư nước ngoài chuyển nhượng vốn trong một công ty tại Việt Nam, người mua và người bán có thể đều ở nước ngoài, nhưng nghĩa vụ thuế vẫn phát sinh tại Việt Nam. Doanh nghiệp FDI thường là đầu mối khai thuế cho giao dịch này. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam giải thích ai khai, ai nộp và hồ sơ cần chuẩn bị.

1. Vì sao chuyển nhượng ở nước ngoài vẫn phát sinh thuế tại Việt Nam

Phần vốn được chuyển nhượng là phần vốn trong một tổ chức kinh tế đặt tại Việt Nam. Vì vậy, thu nhập từ việc bán phần vốn đó được xem là thu nhập phát sinh tại Việt Nam, dù hợp đồng ký ở nước ngoài và tiền thanh toán giữa hai tài khoản nước ngoài. Nghĩa vụ thuế, cách tính và thời hạn thực hiện theo quy định hiện hành.

Với bên bán là tổ chức nước ngoài, thu nhập chuyển nhượng vốn thuộc diện chịu thuế TNDN. Với bên bán là cá nhân nước ngoài, nghĩa vụ là thuế TNCN và phụ thuộc vào tình trạng cư trú: cá nhân cư trú là người có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên trong năm dương lịch hoặc 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu tiên có mặt, hoặc có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam.

2. Nhà đầu tư nước ngoài chuyển nhượng vốn: ai khai, ai nộp?

Điểm mấu chốt: công ty tại Việt Nam không phải người có thu nhập nhưng thường là đơn vị đứng ra khai thay. Nếu công ty không khai, rủi ro xử phạt vi phạm thủ tục và tiền chậm nộp có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hồ sơ thuế của công ty. Tiền chậm nộp tính 0,03%/ngày trên số thuế chậm nộp.

Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, nhiều doanh nghiệp FDI chỉ biết giao dịch khi nhận yêu cầu điều chỉnh giấy chứng nhận đăng ký đầu tư từ nhà đầu tư mới. Lúc đó, việc thu thập hợp đồng, chứng từ thanh toán và giá vốn của bên bán trở nên rất khó.

3. Cách xác định thu nhập chuyển nhượng

Nguyên tắc chung là lấy giá chuyển nhượng trừ giá vốn của phần vốn chuyển nhượng và chi phí liên quan. Giá vốn thường được chứng minh bằng chứng từ góp vốn qua tài khoản vốn đầu tư trực tiếp (DICA) hoặc hợp đồng mua lại phần vốn trước đó.

Ví dụ minh hoạ: Công ty nước ngoài P góp 10 tỷ đồng vào công ty TNHH Q tại TP.⁠HCM. Sau 4 năm, P bán toàn bộ phần vốn cho nhà đầu tư R với giá 16 tỷ đồng, chi phí tư vấn pháp lý liên quan 400 triệu đồng.

Nếu giá chuyển nhượng bằng ngoại tệ, cần quy đổi sang đồng Việt Nam theo tỷ giá quy định để xác định thu nhập. Hồ sơ chứng minh giá vốn nên được chuẩn bị ngay từ khi góp vốn ban đầu.

4. Chuyển nhượng gián tiếp: vùng cần thận trọng

Chuyển nhượng gián tiếp xảy ra khi nhà đầu tư không bán trực tiếp phần vốn tại công ty Việt Nam mà bán cổ phần của công ty mẹ ở nước ngoài, trong khi giá trị chủ yếu nằm ở công ty Việt Nam. Cách xử lý thuế đối với loại giao dịch này phụ thuộc cấu trúc cụ thể và thực hiện theo quy định hiện hành.

Doanh nghiệp FDI nên yêu cầu công ty mẹ thông báo sớm khi có kế hoạch tái cấu trúc ở tầng trên, để kịp đánh giá nghĩa vụ khai và chuẩn bị hồ sơ.

5. Quy trình và hồ sơ công ty cần chuẩn bị

Doanh nghiệp FDI phải kiểm toán báo cáo tài chính năm bởi công ty kiểm toán độc lập; kiểm toán viên thường đối chiếu thay đổi chủ sở hữu với hồ sơ thuế. Tham khảo thêm bài báo cáo của doanh nghiệp FDI và thuế chuyển nhượng vốn góp.

Câu hỏi thường gặp