Kế toán quản trị khác kế toán tài chính thế nào?

Cùng một bộ chứng từ, kế toán tài chính cho ra báo cáo nộp cơ quan nhà nước, còn kế toán quản trị cho ra con số để giám đốc quyết định giá bán, cắt sản phẩm hay mở rộng. Hai cách nhìn này đôi khi cho ra lợi nhuận khác nhau. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam giải thích vì sao, kèm ví dụ minh hoạ dễ kiểm chứng.

1. Hai hệ thống, một nguồn dữ liệu

Kế toán tài chính ghi nhận, tổng hợp và trình bày thông tin theo chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành. Sản phẩm của nó là báo cáo tài chính, sổ sách và các tờ khai thuế. Người đọc chủ yếu ở bên ngoài: cơ quan thuế, ngân hàng, nhà đầu tư, kiểm toán.

Kế toán quản trị dùng lại chính dữ liệu đó nhưng sắp xếp theo cách ban điều hành cần: theo sản phẩm, theo khách hàng, theo bộ phận, theo dự án. Nó không có mẫu bắt buộc, được phép ước tính và hướng về tương lai: lập ngân sách, dự báo, phân tích phương án.

2. Bảng so sánh kế toán quản trị và kế toán tài chính

3. Ví dụ minh hoạ: cùng một tháng sản xuất, hai mức lợi nhuận

Một xưởng sản xuất bình nước. Trong tháng sản xuất 10.000 sản phẩm, bán được 8.000 với giá 100.000 đồng/sản phẩm. Chi phí biến đổi (nguyên liệu, nhân công khoán, điện máy) là 50.000 đồng/sản phẩm. Chi phí sản xuất chung cố định 200 triệu đồng/tháng. Chi phí bán hàng và quản lý cố định 100 triệu đồng. Đây là số liệu ví dụ minh hoạ.

Cách 1: Kế toán tài chính (tính giá thành toàn bộ)

Chi phí cố định sản xuất được phân bổ vào giá thành: 200 triệu / 10.000 = 20.000 đồng/sản phẩm. Giá thành đơn vị = 70.000 đồng. Giá vốn hàng bán = 8.000 × 70.000 = 560 triệu. Lợi nhuận = 800 − 560 − 100 = 140 triệu. Tồn kho cuối kỳ 2.000 sản phẩm × 70.000 = 140 triệu, trong đó có 40 triệu chi phí cố định "nằm" trong kho.

Cách 2: Kế toán quản trị (tính giá trực tiếp, số dư đảm phí)

Chỉ chi phí biến đổi vào giá thành. Số dư đảm phí = 8.000 × (100.000 − 50.000) = 400 triệu. Trừ toàn bộ chi phí cố định trong kỳ 300 triệu, lợi nhuận = 100 triệu. Tồn kho chỉ còn 2.000 × 50.000 = 100 triệu.

Không cách nào "sai". Báo cáo tài chính phải theo cách 1. Nhưng nếu giám đốc thưởng theo lợi nhuận cách 1, quản đốc có động cơ sản xuất dư để đẩy chi phí vào kho, làm lợi nhuận đẹp lên trong khi tiền bị kẹt. Cách 2 cho thấy rõ: mỗi sản phẩm bán thêm đóng góp 50.000 đồng, và cần bán 6.000 sản phẩm mới bù đủ 300 triệu chi phí cố định. Đây là thông tin cốt lõi cho bài toán điểm hoà vốn.

4. Kế toán quản trị trả lời những câu hỏi nào

• Nhận đơn hàng giá thấp hơn giá thành toàn bộ có lời không? (Có, nếu giá cao hơn chi phí biến đổi và còn công suất trống.)
• Tự sản xuất hay thuê gia công một chi tiết?
• Sản phẩm, kênh, khách hàng nào đang ăn mòn lợi nhuận?
• Bộ phận nào vượt ngân sách và vì sao?
• Cần doanh thu bao nhiêu để hoà vốn hoặc đạt lợi nhuận mục tiêu?

5. Triển khai kế toán quản trị cho doanh nghiệp nhỏ

Bạn không cần phần mềm đắt tiền ngay từ đầu. Phần lớn doanh nghiệp nhỏ bắt đầu bằng bảng tính lấy dữ liệu xuất từ phần mềm kế toán, miễn là dữ liệu gốc có mã quản trị nhất quán.

Câu hỏi thường gặp