Nội dung bài viết
Trước khi đứng tên công ty hay góp vốn cùng bạn bè, hãy chắc chắn bạn không thuộc đối tượng không được thành lập doanh nghiệp. Nếu đứng tên sai đối tượng, hồ sơ có thể bị từ chối, hoặc tệ hơn là phát sinh trách nhiệm kỷ luật, tranh chấp sau này. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam tóm tắt theo Luật Doanh nghiệp 2020 và các luật liên quan.
1. Hai nhóm quyền khác nhau: thành lập – quản lý và góp vốn
Luật Doanh nghiệp tách riêng hai quyền. Quyền thành lập và quản lý là đứng tên chủ doanh nghiệp tư nhân, thành viên hợp danh, giữ chức Chủ tịch, Giám đốc, thành viên HĐQT, người đại diện theo pháp luật. Quyền góp vốn, mua cổ phần là chỉ bỏ vốn và hưởng lợi nhuận, không điều hành.
Nhiều người bị cấm thành lập, quản lý nhưng vẫn được góp vốn, và ngược lại một số người bị hạn chế cả hai. Vì vậy, câu hỏi đúng là: bạn muốn làm vai trò nào trong công ty?
2. Đối tượng không được thành lập doanh nghiệp và quản lý
Theo Luật Doanh nghiệp 2020 (và văn bản sửa đổi, bổ sung), các nhóm sau không được thành lập và quản lý doanh nghiệp tại Việt Nam, trừ ngoại lệ do luật quy định:
- Cơ quan nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang dùng tài sản nhà nước thành lập doanh nghiệp để thu lợi riêng.
- Cán bộ, công chức, viên chức theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức.
- Sĩ quan, hạ sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp trong Công an nhân dân, trừ người được cử làm đại diện quản lý phần vốn nhà nước.
- Cán bộ lãnh đạo, quản lý nghiệp vụ trong doanh nghiệp nhà nước, trừ người được cử làm đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp khác.
- Người chưa thành niên; người bị hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân sự; người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi; tổ chức không có tư cách pháp nhân.
- Người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, bị tạm giam, đang chấp hành hình phạt tù, đang bị cấm đảm nhiệm chức vụ, hành nghề hoặc làm công việc nhất định.
- Pháp nhân thương mại bị cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực theo Bộ luật Hình sự.
3. Đối tượng không được góp vốn, mua cổ phần
- Cơ quan nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang dùng tài sản nhà nước góp vốn để thu lợi riêng.
- Các đối tượng không được góp vốn theo pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức và pháp luật về phòng, chống tham nhũng (thường áp dụng với người có chức vụ, quyền hạn trong lĩnh vực mình quản lý).
Pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức và khoa học công nghệ đã có những điều chỉnh mới, cho phép một số trường hợp viên chức tham gia góp vốn, quản lý doanh nghiệp khai thác kết quả nghiên cứu. Phạm vi rất cụ thể, nên hãy kiểm tra văn bản mới nhất hoặc xin ý kiến cơ quan quản lý trước khi tham gia.
| Đối tượng | Thành lập, quản lý | Góp vốn, mua cổ phần |
|---|---|---|
| Công chức | Không được | Bị hạn chế theo pháp luật cán bộ, công chức, phòng chống tham nhũng |
| Viên chức | Không được, trừ ngoại lệ theo quy định mới | Được trong nhiều trường hợp, trừ diện bị hạn chế |
| Sĩ quan quân đội, công an | Không được (trừ đại diện vốn nhà nước) | Kiểm tra quy định chuyên ngành |
| Người chưa thành niên | Không được | Có thể góp vốn thông qua người đại diện theo pháp luật dân sự, cần kiểm tra cụ thể |
| Người đang chấp hành án phạt tù | Không được | Kiểm tra theo trường hợp |
| Người lao động khu vực tư | Được | Được |
| Người nước ngoài | Được, theo pháp luật đầu tư | Được, theo điều kiện tiếp cận thị trường |
- Nghề nghiệp, chức vụ hiện tại40 điểm
- Năng lực hành vi dân sự20 điểm
- Tình trạng pháp lý hình sự20 điểm
- Vai trò dự kiến trong công ty20 điểm
Ví dụ minh hoạ trọng số khi rà soát nội bộ, không phải tiêu chí luật định.
Xem dạng bảng
| Nghề nghiệp, chức vụ hiện tại | 40 điểm |
| Năng lực hành vi dân sự | 20 điểm |
| Tình trạng pháp lý hình sự | 20 điểm |
| Vai trò dự kiến trong công ty | 20 điểm |
4. Ví dụ thực tế và cách tự kiểm tra
Ví dụ 1: Chị A là giáo viên trường công (viên chức) muốn mở trung tâm tiếng Anh với chồng. Chị không nên đứng tên giám đốc hay người đại diện; chồng chị có thể đứng tên, còn việc chị góp vốn cần kiểm tra quy định với viên chức ngành giáo dục và quy chế đơn vị.
Ví dụ 2: Anh B là kỹ sư công ty tư nhân, muốn lập công ty riêng. Anh được thành lập, nhưng cần xem hợp đồng lao động hiện tại có điều khoản không cạnh tranh, bảo mật hay không.
Đội ngũ ACCA Consulting Vietnam thường gặp trường hợp “nhờ người thân đứng tên” để né quy định. Cách này tạo rủi ro tranh chấp tài sản, thuế và trách nhiệm pháp lý của người đứng tên. Hãy trao đổi kỹ trước khi chọn.
- 1Xác định vai trò
Chủ sở hữu, thành viên góp vốn, giám đốc hay chỉ góp vốn.
- 2Đối chiếu nghề nghiệp
Bạn có phải cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang không.
- 3Kiểm tra quy chế cơ quan
Một số ngành có quy định riêng chặt hơn.
- 4Rà soát hợp đồng lao động
Điều khoản không cạnh tranh, bảo mật.
- 5Chọn cấu trúc phù hợp
Phân vai đứng tên – góp vốn rõ ràng, có thoả thuận bằng văn bản.
Câu hỏi thường gặp
Công chức có được góp vốn vào công ty TNHH không?
Công chức bị hạn chế góp vốn theo pháp luật cán bộ, công chức và phòng chống tham nhũng, đặc biệt với doanh nghiệp trong lĩnh vực mình quản lý. Hãy kiểm tra quy định áp dụng cho vị trí cụ thể.
Người chưa đủ 18 tuổi có đứng tên công ty được không?
Người chưa thành niên không được thành lập, quản lý doanh nghiệp. Việc góp vốn cần thông qua người đại diện theo pháp luật dân sự và kiểm tra theo trường hợp cụ thể.
Nhờ người khác đứng tên hộ có rủi ro gì?
Rủi ro tranh chấp quyền sở hữu, người đứng tên phải chịu trách nhiệm pháp lý, thuế của doanh nghiệp và khó chứng minh quyền lợi của người góp vốn thực tế.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ kiểm tra tư cách người thành lập không?
Có. ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) rà soát thông tin người thành lập, gợi ý cấu trúc đứng tên – góp vốn và chuẩn bị hồ sơ đăng ký doanh nghiệp.
Thành lập đúng người, đúng vai cùng ACCA Consulting Vietnam
Nhận giấy phép trong 3–5 ngày làm việc và dịch vụ kế toán TP.HCM sau thành lập. Nhận tư vấn.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
