Tăng vốn điều lệ từ lợi nhuận giữ lại: có phát sinh thuế TNCN?

Doanh nghiệp làm ăn có lãi thường chọn giữ lại lợi nhuận để tăng vốn điều lệ thay vì chia tiền. Câu hỏi đặt ra: tăng vốn từ lợi nhuận giữ lại có làm phát sinh thuế TNCN cho thành viên, cổ đông không? Bài viết của ACCA Consulting Vietnam phân tích theo loại hình công ty và gợi ý hồ sơ cần lập.

1. Bản chất của việc tăng vốn từ lợi nhuận giữ lại

Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối thuộc về chủ sở hữu. Khi chuyển phần này thành vốn điều lệ, về kinh tế, doanh nghiệp đã “chia” lợi nhuận cho thành viên, cổ đông rồi để họ góp lại ngay vào công ty. Tiền không ra khỏi doanh nghiệp, nhưng phần sở hữu của từng người tăng lên tương ứng.

Chính vì bản chất này, cơ quan thuế xem xét nghĩa vụ thuế TNCN đối với cá nhân nhận phần vốn tăng thêm. Cách xử lý và thời điểm phát sinh nghĩa vụ phụ thuộc loại hình công ty và hướng dẫn hiện hành.

2. Tăng vốn từ lợi nhuận giữ lại: công ty TNHH và công ty cổ phần khác nhau thế nào

Bảng trên chỉ mang tính định hướng. Riêng doanh nghiệp tư nhân và công ty TNHH một thành viên do một cá nhân làm chủ sở hữu, phần vốn tăng thêm từ lợi nhuận giữ lại thường không thuộc diện chịu thuế TNCN theo hướng dẫn hiện hành. Hướng dẫn về thời điểm phát sinh nghĩa vụ TNCN cho từng loại hình đã có nhiều văn bản qua các năm, nên doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm ra quyết định tăng vốn, hoặc hỏi ý kiến cơ quan thuế quản lý.

Với thành viên, cổ đông là tổ chức, phần lợi nhuận được chia hoặc vốn tăng thêm được xem xét theo quy định về thuế TNDN, không thuộc phạm vi thuế TNCN.

3. Ví dụ minh hoạ bằng số liệu

Công ty TNHH N có lợi nhuận sau thuế chưa phân phối 2 tỷ đồng sau khi đã quyết toán TNDN và không còn lỗ luỹ kế. Hội đồng thành viên quyết định dùng 1,5 tỷ đồng để tăng vốn điều lệ, giữ lại 500 triệu đồng. Hai thành viên cá nhân sở hữu 60% và 40%. Đây là ví dụ minh hoạ.

Trong ví dụ, phần vốn tăng thêm của thành viên X là 900 triệu đồng và của Y là 600 triệu đồng. Nếu theo hướng dẫn áp dụng, nghĩa vụ TNCN phát sinh ngay tại thời điểm tăng vốn, công ty cần khấu trừ và khai thuế dù không chi tiền mặt cho thành viên. Khi đó, doanh nghiệp phải tính trước nguồn tiền để nộp thuế.

Đội ngũ ACCA Consulting Vietnam lưu ý: khoản thuế khấu trừ không được trừ ngược vào vốn điều lệ vừa tăng. Thành viên cần nộp tiền hoặc công ty cần có phương án ghi nhận khoản phải thu thành viên rõ ràng.

4. Điều kiện và hồ sơ cần lập

Trước khi tăng vốn, doanh nghiệp cần đảm bảo lợi nhuận đã được xác định chính thức: báo cáo tài chính năm và quyết toán TNDN đã hoàn tất. Hạn nộp là ngày cuối cùng của tháng thứ 3 kể từ ngày kết thúc năm tài chính. Lỗ của các năm trước phải được bù; lỗ được chuyển liên tục, tối đa không quá 5 năm kể từ năm tiếp sau năm phát sinh lỗ.

5. Lỗi thường gặp

• Tăng vốn khi chưa quyết toán, sau đó điều chỉnh làm lợi nhuận giảm.
• Không khai TNCN vì nghĩ “không chi tiền thì không có thu nhập”.
• Đăng ký thay đổi vốn nhưng sổ kế toán vẫn giữ nguyên lợi nhuận chưa phân phối.
• Không phân biệt thành viên là cá nhân hay tổ chức khi xác định nghĩa vụ.

Nếu doanh nghiệp chọn chia tiền thay vì tăng vốn, xem bài thuế cổ tức chia lợi nhuận. Với cổ đông muốn bán cổ phần sau đó, tham khảo thuế chuyển nhượng cổ phần.

Câu hỏi thường gặp