Nội dung bài viết
Doanh nghiệp có giao dịch USD thường gặp cùng một câu hỏi mỗi ngày: nghiệp vụ này lấy tỷ giá nào? Chọn sai tỷ giá ghi sổ kế toán làm công nợ lệch, lãi lỗ tỷ giá sai và cuối kỳ đánh giá lại cũng sai theo. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam tổng hợp bảng tra theo tình huống và một chuỗi giao dịch USD có số.
1. Hai loại tỷ giá kế toán cần phân biệt
Theo chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành, nghiệp vụ ngoại tệ dùng hai nhóm tỷ giá:
- Tỷ giá giao dịch thực tế: tỷ giá tại thời điểm phát sinh giao dịch, thường là tỷ giá mua hoặc bán của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp giao dịch.
- Tỷ giá ghi sổ: tỷ giá đã dùng khi ghi nhận khoản mục trước đó. Gồm tỷ giá ghi sổ thực tế đích danh (cho từng khoản công nợ) và tỷ giá ghi sổ bình quân gia quyền di động (thường cho tài khoản tiền ngoại tệ).
Quy tắc dễ nhớ: khi một khoản mục phát sinh, dùng tỷ giá giao dịch thực tế; khi khoản mục đó được tất toán, dùng tỷ giá ghi sổ của chính nó. Chênh lệch giữa hai tỷ giá là lãi hoặc lỗ tỷ giá đã thực hiện. Đơn vị tiền tệ kế toán xem thêm ở bài đơn vị tiền tệ kế toán.
2. Bảng tra tỷ giá ghi sổ kế toán theo tình huống
| Tình huống | Bên ghi tăng | Bên ghi giảm |
|---|---|---|
| Bán hàng thu tiền sau | Nợ 131: tỷ giá mua của ngân hàng nơi chỉ định khách thanh toán | — |
| Mua hàng trả tiền sau | Có 331: tỷ giá bán của ngân hàng nơi dự kiến thanh toán | — |
| Thu nợ khách hàng | Nợ 1122: tỷ giá mua tại ngày thu | Có 131: tỷ giá ghi sổ đích danh của khoản nợ |
| Trả nợ nhà cung cấp | Nợ 331: tỷ giá ghi sổ đích danh của khoản nợ | Có 1122: tỷ giá ghi sổ bình quân |
| Ứng trước cho nhà cung cấp | Nợ 331: tỷ giá giao dịch tại ngày ứng | Có 1122: tỷ giá ghi sổ bình quân |
| Nhận hàng đã ứng trước | Phần đã ứng: tỷ giá ngày ứng; phần còn nợ: tỷ giá giao dịch ngày nhận | — |
| Nhận trước tiền của khách | Có 131: tỷ giá giao dịch tại ngày nhận | Phần doanh thu tương ứng ghi theo tỷ giá ngày nhận trước |
| Nhận vốn góp bằng ngoại tệ | Nợ 1122: tỷ giá mua của ngân hàng nơi mở tài khoản nhận vốn | — |
Bảng trên là nguyên tắc phổ biến. Doanh nghiệp cần ghi chính sách tỷ giá vào quy chế kế toán, chọn ngân hàng tham chiếu cố định và áp dụng nhất quán.
3. Chuỗi giao dịch USD có số minh hoạ
Công ty FDI Q có đồng tiền kế toán là VND. Trong quý, Q nhận vốn, ứng trước và trả tiền nhà cung cấp nước ngoài, bán hàng cho khách nước ngoài. Tỷ giá dưới đây là giả định.
| Ngày, nghiệp vụ | Nợ | Có | Số tiền (đ) |
|---|---|---|---|
| 05/03: nhận vốn góp 100.000 USD, tỷ giá 25.300 | 1122 | 4111 | 2.530.000.000 |
| 10/03: ứng trước NCC 20.000 USD, tỷ giá giao dịch 25.350 | 331 | 1122 (25.300); 515 | 507.000.000 |
| 25/03: nhận hàng 50.000 USD, đã ứng 20.000 USD (25.350), còn nợ 30.000 USD (25.500) | 156 | 331 | 1.272.000.000 |
| 20/04: trả 30.000 USD còn nợ, tỷ giá bình quân TK 1122 là 25.300 | 331 (25.500) | 1122; 515 | 765.000.000 |
| 22/04: bán hàng 40.000 USD thu sau, tỷ giá mua 25.400 | 131 | 511 | 1.016.000.000 |
| 30/05: khách trả 40.000 USD, tỷ giá mua 25.200 | 1122; 635 | 131 (25.400) | 1.016.000.000 |
Diễn giải nhanh: ngày 10/03, Có 1122 là 506.000.000 đ, chênh lệch 1.000.000 đ ghi Có 515. Ngày 20/04, Nợ 331 là 765.000.000 đ nhưng Có 1122 chỉ 759.000.000 đ, lãi tỷ giá 6.000.000 đ. Ngày 30/05, tiền về 1.008.000.000 đ, lỗ tỷ giá 8.000.000 đ ghi Nợ 635.
Số liệu giả định theo ví dụ Công ty Q.
Xem dạng bảng
| Lãi tỷ giá (515) | Lỗ tỷ giá (635) | |
|---|---|---|
| Ứng trước NCC 10/03 | 1.000.000đ | 0đ |
| Trả nợ NCC 20/04 | 6.000.000đ | 0đ |
| Thu nợ khách 30/05 | 0đ | 8.000.000đ |
4. Lỗi thường gặp khi ghi sổ ngoại tệ
Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, lỗi hay gặp nhất ở doanh nghiệp FDI là dùng một tỷ giá cố định cho cả tháng, hoặc ghi giảm công nợ theo tỷ giá ngày thanh toán thay vì tỷ giá ghi sổ. Hậu quả là số dư nguyên tệ khớp nhưng số dư VND lệch, phải dò lại từng chứng từ.
- Mọi tài khoản ngoại tệ đều theo dõi song song nguyên tệ và VND.
- Đã lưu bảng tỷ giá của ngân hàng tham chiếu theo từng ngày giao dịch.
- Công nợ ghi giảm theo tỷ giá ghi sổ đích danh của từng hoá đơn.
- Tiền ngoại tệ chi ra theo tỷ giá bình quân gia quyền di động.
- Số dư nguyên tệ trên sổ khớp sổ phụ ngân hàng.
- Khoản ứng trước và nhận trước không bị đánh giá lại như khoản tiền tệ.
5. Liên hệ với đánh giá lại cuối kỳ
Ghi sổ đúng trong kỳ là điều kiện để đánh giá lại cuối kỳ chính xác. Cuối kỳ, các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ như tiền, phải thu, phải trả được đánh giá lại; còn khoản ứng trước, nhận trước thường không đánh giá lại. Quy trình chi tiết có ở bài chênh lệch tỷ giá cuối kỳ.
- 1Ghi nhận phát sinh
Dùng tỷ giá giao dịch thực tế theo bảng tra.
- 2Tất toán
Dùng tỷ giá ghi sổ, ghi lãi lỗ đã thực hiện.
- 3Đối chiếu nguyên tệ
Khớp số dư nguyên tệ với ngân hàng và đối tác.
- 4Đánh giá lại
Đánh giá lại khoản mục tiền tệ tại ngày khoá sổ.
Câu hỏi thường gặp
Có được dùng tỷ giá của Ngân hàng Nhà nước để ghi sổ không?
Nguyên tắc chung là dùng tỷ giá của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp giao dịch. Một số trường hợp được dùng tỷ giá xấp xỉ theo quy định; nên ghi rõ trong chính sách kế toán và hỏi tư vấn trước khi áp dụng.
Tỷ giá trên tờ khai hải quan có dùng để ghi sổ không?
Tỷ giá hải quan dùng để tính thuế nhập khẩu. Giá trị hàng nhập khẩu và công nợ nhà cung cấp trên sổ kế toán vẫn theo nguyên tắc tỷ giá giao dịch thực tế.
Vì sao khoản ứng trước không đánh giá lại cuối kỳ?
Vì khoản ứng trước sẽ được tất toán bằng hàng hoá, dịch vụ chứ không bằng tiền, nên không chịu ảnh hưởng của biến động tỷ giá.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ kế toán ngoại tệ cho doanh nghiệp FDI không?
Có. ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) ghi sổ song song nguyên tệ, đối chiếu ngân hàng và đánh giá lại cuối kỳ cho doanh nghiệp FDI.
Kế toán ngoại tệ chính xác cùng ACCA Consulting Vietnam
Dịch vụ kế toán của chúng tôi giữ số dư nguyên tệ và VND khớp nhau từng tháng, sẵn sàng cho kiểm toán.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
