Nội dung bài viết
Doanh nghiệp có tiền gửi ngoại tệ hay công nợ với đối tác nước ngoài đều phải đánh giá chênh lệch tỷ giá khi lập báo cáo tài chính. Sai lầm thường gặp là đánh giá lại cả những khoản không thuộc diện phải đánh giá, hoặc dùng nhầm tỷ giá. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam phân loại từng khoản mục và hướng dẫn bút toán qua ví dụ cụ thể.
1. Vì sao phải đánh giá chênh lệch tỷ giá cuối kỳ?
Trong năm, nghiệp vụ ngoại tệ được ghi sổ theo tỷ giá tại ngày giao dịch. Đến ngày lập báo cáo tài chính, tỷ giá đã thay đổi, nên số dư ngoại tệ quy đổi ra đồng Việt Nam trên sổ không còn phản ánh đúng giá trị. Chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành yêu cầu đánh giá lại các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ theo tỷ giá tại thời điểm lập báo cáo.
Với doanh nghiệp FDI hoặc doanh nghiệp xuất nhập khẩu, khoản chênh lệch này có thể làm lợi nhuận thay đổi đáng kể, vì vậy cần làm đúng ngay từ khâu phân loại. Nếu doanh nghiệp chọn đơn vị tiền tệ kế toán là ngoại tệ, cách xử lý khác; xem bài đơn vị tiền tệ kế toán bằng ngoại tệ.
2. Khoản mục tiền tệ và phi tiền tệ: khoản nào phải đánh giá lại?
Khoản mục tiền tệ là tiền và các khoản sẽ thu hoặc sẽ trả bằng một lượng tiền xác định. Khoản mục phi tiền tệ là những khoản sẽ được tất toán bằng hàng hoá, dịch vụ hoặc không thu, trả bằng tiền. Chỉ khoản mục tiền tệ mới đánh giá lại.
| Khoản mục | Loại | Đánh giá lại cuối kỳ? |
|---|---|---|
| Tiền mặt, tiền gửi ngân hàng bằng USD | Tiền tệ | Có |
| Phải thu khách hàng nước ngoài | Tiền tệ | Có |
| Phải trả nhà cung cấp nước ngoài | Tiền tệ | Có |
| Khoản vay bằng ngoại tệ | Tiền tệ | Có |
| Trả trước cho người bán (sẽ nhận hàng) | Phi tiền tệ | Không |
| Khách hàng ứng trước (sẽ giao hàng) | Phi tiền tệ | Không |
| Hàng tồn kho, TSCĐ mua bằng ngoại tệ | Phi tiền tệ | Không |
| Chi phí trả trước, doanh thu nhận trước | Phi tiền tệ | Không |
Trường hợp có bằng chứng chắc chắn khoản trả trước sẽ không nhận được hàng và phải thu lại bằng ngoại tệ, khoản đó trở thành khoản mục tiền tệ. Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, lỗi đánh giá lại tài khoản 331 dư Nợ (trả trước) là lỗi phổ biến nhất ở các hồ sơ được rà soát.
3. Tỷ giá áp dụng khi đánh giá lại
Theo hướng dẫn của chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành, tỷ giá dùng để đánh giá lại là tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm lập báo cáo: khoản mục tài sản (tiền, phải thu) thường dùng tỷ giá mua, khoản mục nợ phải trả thường dùng tỷ giá bán của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên giao dịch. Riêng tiền gửi ngoại tệ dùng tỷ giá mua của chính ngân hàng nơi mở tài khoản. Doanh nghiệp nên lưu ảnh chụp hoặc bản in bảng tỷ giá của ngân hàng tại ngày khoá sổ.
4. Ví dụ đánh giá chênh lệch tỷ giá và bút toán
Ví dụ minh hoạ: tại 31/12, doanh nghiệp có tiền gửi 10.000 USD (sổ sách ghi theo tỷ giá bình quân 25.000 đ/USD) và nợ nhà cung cấp Singapore 20.000 USD (ghi sổ theo tỷ giá 25.200 đ/USD). Tỷ giá mua của ngân hàng ngày 31/12 là 26.000, tỷ giá bán là 26.100 (số giả định).
Ví dụ minh hoạ, tỷ giá giả định: lãi 10 triệu đồng ở tiền gửi, lỗ 18 triệu đồng ở khoản phải trả.
Xem dạng bảng
| Trên sổ trước đánh giá | Sau đánh giá lại | |
|---|---|---|
| Tiền gửi 10.000 USD | 250.000.000đ | 260.000.000đ |
| Phải trả NCC 20.000 USD | 504.000.000đ | 522.000.000đ |
| Nghiệp vụ | Nợ | Có | Số tiền (đ) |
|---|---|---|---|
| Đánh giá lại tiền gửi USD (lãi) | 1122 – Tiền gửi ngoại tệ | 4131 – Chênh lệch đánh giá lại | 10.000.000 |
| Đánh giá lại phải trả NCC (lỗ) | 4131 – Chênh lệch đánh giá lại | 331 – Phải trả người bán | 18.000.000 |
| Bù trừ: kết chuyển lỗ thuần | 635 – Chi phí tài chính | 4131 – Chênh lệch đánh giá lại | 8.000.000 |
Sau khi bù trừ lãi và lỗ trên tài khoản 4131, số lỗ thuần 8 triệu đồng được kết chuyển vào chi phí tài chính; nếu là lãi thuần thì kết chuyển vào doanh thu hoạt động tài chính (515). Tài khoản 4131 không còn số dư cuối kỳ. Sang kỳ sau, khi thanh toán thực tế, chênh lệch giữa tỷ giá ghi sổ mới và tỷ giá thanh toán tiếp tục ghi nhận vào 515 hoặc 635.
5. Quy trình đánh giá lại cuối kỳ
- 1Lập danh sách số dư ngoại tệ
Liệt kê tiền, phải thu, phải trả, vay theo từng đối tượng và nguyên tệ.
- 2Loại khoản phi tiền tệ
Tách khoản trả trước, nhận trước ra khỏi danh sách.
- 3Thu thập tỷ giá
Lưu bảng tỷ giá mua, bán của ngân hàng tại ngày khoá sổ.
- 4Tính và ghi sổ
Tính chênh lệch từng khoản, ghi vào 4131 rồi kết chuyển 515 hoặc 635.
- 5Ghi chú cho quyết toán thuế
Theo dõi khoản chênh lệch chưa thực hiện để xử lý thuế theo quy định hiện hành.
Việc ghi sổ nghiệp vụ ngoại tệ trong năm đúng tỷ giá sẽ giúp bước cuối kỳ nhẹ hơn rất nhiều; xem thêm ghi sổ nghiệp vụ ngoại tệ.
Câu hỏi thường gặp
Khoản trả trước cho nhà cung cấp nước ngoài có phải đánh giá lại không?
Thông thường không, vì đây là khoản mục phi tiền tệ sẽ được tất toán bằng hàng hoá, dịch vụ. Chỉ khi chắc chắn không nhận hàng và phải thu lại tiền thì mới chuyển thành khoản mục tiền tệ.
Lãi chênh lệch tỷ giá do đánh giá lại có được chia cho chủ sở hữu không?
Đây là khoản lãi chưa thực hiện. Doanh nghiệp nên tham khảo quy định hiện hành và cân nhắc thận trọng khi phân phối lợi nhuận có chứa khoản này.
Bao lâu phải đánh giá lại một lần?
Bắt buộc tại thời điểm lập báo cáo tài chính năm; doanh nghiệp lập báo cáo giữa niên độ hoặc báo cáo quản trị hằng tháng có thể đánh giá lại theo kỳ báo cáo đó.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ đánh giá chênh lệch tỷ giá cho doanh nghiệp FDI không?
Có. ACCA hỗ trợ lập bảng số dư ngoại tệ, thu thập tỷ giá, hạch toán đánh giá lại và chuẩn bị hồ sơ phục vụ kiểm toán báo cáo tài chính.
Số dư ngoại tệ đúng ngay từ cuối kỳ
ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) đồng hành với doanh nghiệp có giao dịch ngoại tệ trong khoá sổ và lập báo cáo. Nhận tư vấn miễn phí.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
