Nội dung bài viết
Nhiều doanh nghiệp FDI bán hàng, mua hàng và nhận vốn chủ yếu bằng USD nên muốn ghi sổ bằng USD thay vì VND. Bài viết giải thích đơn vị tiền tệ trong kế toán: khi nào được chọn ngoại tệ, nghĩa vụ quy đổi khi lập báo cáo, rủi ro thường gặp và checklist kiểm tra trước khi áp dụng, do ACCA Consulting Vietnam biên soạn.
1. Đơn vị tiền tệ trong kế toán: nguyên tắc chung
Đơn vị tiền tệ trong kế toán ở Việt Nam là đồng Việt Nam. Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp có nghiệp vụ thu, chi chủ yếu bằng ngoại tệ được chọn một loại ngoại tệ làm đơn vị tiền tệ để ghi sổ và lập báo cáo tài chính, nhưng phải đáp ứng các điều kiện và chịu trách nhiệm về lựa chọn đó trước pháp luật.
Khi dùng ngoại tệ ghi sổ, báo cáo tài chính nộp cho cơ quan nhà nước tại Việt Nam vẫn phải được quy đổi sang đồng Việt Nam. Tờ khai thuế cũng khai bằng đồng Việt Nam. Nói cách khác, ghi sổ bằng USD không giúp bạn tránh được việc làm số liệu VND.
2. Khi nào nên cân nhắc ngoại tệ làm đơn vị tiền tệ kế toán
Chuẩn mực và chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành xem xét loại tiền ảnh hưởng chủ yếu đến giá bán, chi phí nguyên vật liệu, nhân công và loại tiền dùng để huy động vốn, giữ lại tiền thu. Doanh nghiệp cần có bằng chứng định lượng, không chỉ vì công ty mẹ báo cáo bằng USD.
| Yếu tố | Nghiêng về VND | Nghiêng về ngoại tệ |
|---|---|---|
| Giá bán hàng hoá, dịch vụ | Niêm yết, thanh toán bằng VND | Hợp đồng bán chủ yếu bằng USD |
| Chi phí nguyên liệu, nhân công | Phần lớn trả VND | Nhập khẩu, thanh toán ngoại tệ là chính |
| Nguồn vốn, khoản vay | Vay VND trong nước | Vốn góp, vay công ty mẹ bằng USD |
| Tiền thu được giữ lại | Tài khoản VND | Tài khoản ngoại tệ |
- Thu bằng USD55%
- Chi bằng USD25%
- Thu bằng VND5%
- Chi bằng VND15%
Ví dụ minh hoạ: 80% giao dịch bằng USD là dấu hiệu nên cân nhắc USD làm đơn vị tiền tệ; quyết định cuối cùng cần đánh giá đủ tiêu chí theo quy định.
Xem dạng bảng
| Thu bằng USD | 55% |
| Chi bằng USD | 25% |
| Thu bằng VND | 5% |
| Chi bằng VND | 15% |
3. Nghĩa vụ quy đổi và ví dụ minh hoạ bút toán
Dù ghi sổ bằng VND hay USD, nghiệp vụ bằng loại tiền khác vẫn phải quy đổi theo tỷ giá giao dịch thực tế. Cuối kỳ, khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ được đánh giá lại theo tỷ giá quy định, chênh lệch ghi vào doanh thu hoặc chi phí tài chính.
Ví dụ: công ty ghi sổ bằng VND bán hàng cho khách nước ngoài 10.000 USD, tỷ giá ngày giao dịch 25.400 VND/USD; khách trả khi tỷ giá 25.500. Hàng xuất khẩu áp dụng thuế suất GTGT 0% nên không có dòng thuế.
| Nghiệp vụ | Nợ | Có | Số tiền |
|---|---|---|---|
| Ghi doanh thu theo tỷ giá 25.400 | 131 – Phải thu khách hàng | 511 – Doanh thu bán hàng | 254.000.000 |
| Thu tiền, tỷ giá ngày thu 25.500 | 1122 – Tiền gửi ngoại tệ | 131 – Phải thu khách hàng | 254.000.000 |
| Ghi lãi chênh lệch tỷ giá | 1122 – Tiền gửi ngoại tệ | 515 – Doanh thu hoạt động tài chính | 1.000.000 |
Nếu công ty chọn USD làm đơn vị tiền tệ, các bút toán trên ghi trực tiếp 10.000 USD và không phát sinh chênh lệch; ngược lại, mọi khoản chi bằng VND (lương, thuê nhà) lại phải quy đổi sang USD. Khi lập báo cáo nộp tại Việt Nam, toàn bộ báo cáo phải quy đổi sang VND theo nguyên tắc quy định. Xem thêm đánh giá chênh lệch tỷ giá cuối kỳ.
4. Rủi ro thường gặp khi ghi sổ bằng ngoại tệ
- Chọn theo ý công ty mẹ, không có căn cứ: khó giải trình khi bị kiểm tra.
- Quy đổi báo cáo sang VND sai tỷ giá: số liệu BCTC lệch tờ khai thuế.
- Lẫn lộn nghiệp vụ VND trong sổ USD: chênh lệch tỷ giá bị ghi sai bản chất.
- Đổi đơn vị tiền tệ tuỳ tiện: việc thay đổi chỉ được thực hiện khi có thay đổi lớn về hoạt động và theo quy định hiện hành.
Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, nhiều DN FDI nhỏ chọn USD rồi phải duy trì hai bộ số liệu song song, tốn công hơn lợi ích. Nếu giao dịch VND vẫn chiếm phần đáng kể, ghi sổ bằng VND và theo dõi chi tiết ngoại tệ thường đơn giản hơn.
- Đã thống kê tỷ trọng thu, chi theo loại tiền ít nhất 6–12 tháng hoặc theo kế hoạch kinh doanh
- Đã đối chiếu tiêu chí theo quy định hiện hành và lưu hồ sơ đánh giá
- Phần mềm kế toán hỗ trợ ghi sổ ngoại tệ và quy đổi báo cáo sang VND
- Đã thống nhất nguồn tỷ giá áp dụng với ngân hàng giao dịch
- Đã thực hiện thủ tục thông báo theo quy định trước khi áp dụng
Câu hỏi thường gặp
Ghi sổ bằng USD có phải lập báo cáo bằng VND không?
Có. Báo cáo tài chính nộp cho cơ quan nhà nước tại Việt Nam phải được quy đổi sang đồng Việt Nam theo quy định hiện hành.
Tờ khai thuế có được khai bằng USD không?
Không. Tờ khai thuế khai bằng đồng Việt Nam, kể cả khi doanh nghiệp ghi sổ bằng ngoại tệ.
Có được đổi đơn vị tiền tệ kế toán hằng năm không?
Không nên và thường không được tuỳ tiện. Việc thay đổi chỉ hợp lý khi hoạt động kinh doanh thay đổi lớn và phải thực hiện theo thủ tục quy định.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ DN FDI ghi sổ ngoại tệ không?
Có. Chúng tôi đánh giá tiêu chí chọn đơn vị tiền tệ, thiết lập sổ, quy đổi báo cáo sang VND và đối chiếu với tờ khai thuế.
Chọn đúng đơn vị tiền tệ từ đầu
ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) – dịch vụ kế toán TP.HCM cho DN FDI, xử lý ngoại tệ và chênh lệch tỷ giá đúng quy định.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
