Nội dung bài viết
Lợi nhuận kế toán và thu nhập tính thuế hiếm khi bằng nhau. Một phần chênh lệch sẽ tự đảo ngược ở các năm sau, và đó là nơi thuế thu nhập hoãn lại xuất hiện. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam giải thích khái niệm này dưới góc trình bày báo cáo tài chính, bằng một ví dụ khấu hao đơn giản.
1. Vì sao lợi nhuận kế toán khác thu nhập tính thuế
Kế toán ghi nhận theo chuẩn mực và chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành. Thuế TNDN tính theo luật thuế. Hai bộ quy tắc có mục tiêu khác nhau nên có những khoản được ghi vào chi phí kế toán nhưng không được trừ khi tính thuế, hoặc được trừ ở năm khác.
| Tiêu chí | Chênh lệch tạm thời | Chênh lệch vĩnh viễn |
|---|---|---|
| Bản chất | Khác về thời điểm, tổng các năm bằng nhau | Không bao giờ đảo ngược |
| Ví dụ | Khấu hao kế toán khác khấu hao được trừ; dự phòng chưa được trừ; lỗ tính thuế được chuyển sang năm sau | Chi phí không có chứng từ hợp lệ; tiền phạt vi phạm hành chính; lương chủ DNTN, chủ công ty TNHH một thành viên do một cá nhân làm chủ |
| Tạo thuế hoãn lại? | Có | Không |
Chỉ chênh lệch tạm thời mới sinh ra thuế hoãn lại. Chênh lệch vĩnh viễn chỉ làm thuế hiện hành cao hơn và được giải thích trong thuyết minh.
2. Tài sản và nợ thuế thu nhập hoãn lại
- Tài sản thuế thu nhập hoãn lại (TK 243): phát sinh khi năm nay nộp thuế nhiều hơn chi phí thuế theo kế toán, vì khoản chi phí kế toán sẽ được trừ ở năm sau. Đây là thuế đã nộp trước.
- Thuế thu nhập hoãn lại phải trả (TK 347): phát sinh khi năm nay được trừ nhiều hơn kế toán, phần thuế được lùi sang năm sau. Đây là thuế còn nợ.
- Chi phí thuế TNDN hoãn lại (TK 8212): phần thay đổi trong năm của hai khoản trên, đi vào báo cáo kết quả kinh doanh cùng chi phí thuế hiện hành.
Lỗ tính thuế cũng có thể tạo tài sản thuế hoãn lại, vì lỗ được chuyển liên tục sang các năm sau, tối đa không quá 5 năm kể từ năm tiếp sau năm phát sinh lỗ. Điều kiện ghi nhận là doanh nghiệp có khả năng có thu nhập chịu thuế trong tương lai để bù.
3. Ví dụ: khấu hao kế toán khác khấu hao được trừ
Công ty P mua máy 600 triệu đồng, khấu hao kế toán 3 năm (200 triệu/năm). Giả định thời gian khấu hao được trừ khi tính thuế là 5 năm (120 triệu/năm). Thuế suất áp dụng giả định 20%.
| Năm | Khấu hao kế toán | Khấu hao được trừ | Chênh lệch tạm thời luỹ kế | Số dư TK 243 (20%) | Ghi trong năm |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 200 | 120 | 80 | 16 | Nợ 243 / Có 8212: 16 |
| 2 | 200 | 120 | 160 | 32 | Nợ 243 / Có 8212: 16 |
| 3 | 200 | 120 | 240 | 48 | Nợ 243 / Có 8212: 16 |
| 4 | 0 | 120 | 120 | 24 | Nợ 8212 / Có 243: 24 |
| 5 | 0 | 120 | 0 | 0 | Nợ 8212 / Có 243: 24 |
Số liệu giả định theo ví dụ Công ty P, thuế suất giả định 20%.
Xem dạng bảng
| Năm 1 | 16 triệu đ |
| Năm 2 | 32 triệu đ |
| Năm 3 | 48 triệu đ |
| Năm 4 | 24 triệu đ |
| Năm 5 | 0 triệu đ |
Trong ba năm đầu, Công ty P nộp thuế hiện hành cao hơn vì chỉ được trừ 120 triệu thay vì 200 triệu. Tài sản thuế hoãn lại ghi nhận phần đã nộp trước. Ở năm 4 và 5, khấu hao kế toán bằng 0 nhưng vẫn được trừ 120 triệu, thuế hiện hành giảm và tài sản thuế hoãn lại được sử dụng dần. Cộng 5 năm, tổng chi phí thuế trên báo cáo khớp với tổng thuế đã nộp.
Trường hợp ngược lại, nếu khấu hao được trừ nhanh hơn kế toán, doanh nghiệp ghi thuế thu nhập hoãn lại phải trả: Nợ 8212 / Có 347 trong những năm đầu. Xem cơ sở khấu hao ở bài phương pháp khấu hao TSCĐ.
4. Quy trình tính thuế hoãn lại cuối năm
- 1Lập danh sách khoản mục
Liệt kê tài sản, nợ phải trả có giá trị kế toán khác cơ sở tính thuế.
- 2Phân loại chênh lệch
Tách chênh lệch tạm thời chịu thuế và được khấu trừ, loại chênh lệch vĩnh viễn.
- 3Áp thuế suất
Dùng thuế suất dự kiến áp dụng khi chênh lệch đảo ngược.
- 4Đánh giá khả năng thu hồi
Chỉ ghi tài sản thuế hoãn lại khi có khả năng có lợi nhuận tính thuế tương lai.
- 5Ghi sổ và thuyết minh
Ghi phần thay đổi vào 8212, trình bày 243 và 347 trên bảng cân đối.
Doanh nghiệp nhỏ áp dụng chế độ kế toán đơn giản có thể không phải ghi nhận thuế hoãn lại, tuỳ chế độ áp dụng. Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp được kiểm toán là nhóm thường được yêu cầu trình bày đầy đủ. Bảng đối chiếu này cũng giúp giải thích chênh lệch khi làm quyết toán thuế TNDN.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp nhỏ có bắt buộc ghi thuế thu nhập hoãn lại không?
Phụ thuộc chế độ kế toán doanh nghiệp đang áp dụng. Nên xác nhận với kế toán hoặc kiểm toán trước khi khoá sổ năm.
Thuế hoãn lại có làm thay đổi số thuế phải nộp không?
Không. Số thuế phải nộp vẫn tính theo tờ khai quyết toán. Thuế hoãn lại chỉ ảnh hưởng cách trình bày chi phí thuế trên báo cáo tài chính.
Chi phí bị loại khi quyết toán có tạo thuế hoãn lại không?
Nếu khoản đó không bao giờ được trừ ở năm nào thì là chênh lệch vĩnh viễn, không tạo thuế hoãn lại.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ tính thuế thu nhập hoãn lại không?
Có. ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) lập bảng chênh lệch, đề xuất bút toán và soạn thuyết minh cho báo cáo tài chính năm.
Báo cáo thuế hoãn lại chuẩn cùng ACCA Consulting Vietnam
Dịch vụ kế toán tại TP.HCM của chúng tôi giúp nối số liệu kế toán và quyết toán thuế một cách rõ ràng.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
