Phương pháp khấu hao TSCĐ: đường thẳng, số dư giảm dần, sản lượng

Chọn phương pháp khấu hao tài sản cố định quyết định chi phí mỗi năm cao hay thấp, lợi nhuận đều hay dồn về cuối. Bài viết này lấy một máy móc 500 triệu đồng tính theo cả ba phương pháp: đường thẳng, số dư giảm dần có điều chỉnh và theo sản lượng. Đội ngũ ACCA Consulting Vietnam cũng mô tả cấu trúc bảng tính khấu hao Excel để bạn đối chiếu với sổ cái mỗi tháng.

1. Ba phương pháp khấu hao tài sản cố định thường dùng

Khấu hao là việc phân bổ nguyên giá tài sản vào chi phí trong suốt thời gian sử dụng. Theo chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành, doanh nghiệp tự chọn phương pháp phù hợp với cách tài sản mang lại lợi ích, đăng ký và áp dụng nhất quán. Ba phương pháp phổ biến:

• Đường thẳng: chi phí khấu hao bằng nhau mỗi năm. Dễ làm, dễ giải trình, phù hợp với văn phòng, nhà xưởng, xe con.
• Số dư giảm dần có điều chỉnh: khấu hao nhiều ở những năm đầu, giảm dần về sau. Hợp với máy móc công nghệ nhanh lạc hậu. Chỉ áp dụng khi tài sản và doanh nghiệp đáp ứng điều kiện theo quy định hiện hành.
• Theo số lượng, khối lượng sản phẩm: khấu hao theo sản lượng thực tế. Hợp với máy sản xuất có công suất thiết kế rõ ràng, sản lượng biến động theo mùa vụ.

Thời gian trích khấu hao và các điều kiện áp dụng từng phương pháp cần tra theo quy định hiện hành tại thời điểm ghi nhận. Trước khi khấu hao, tài sản phải được ghi nhận đúng; xem thêm điều kiện ghi nhận tài sản cố định và nguyên giá.

2. Ví dụ: một máy móc, ba cách tính

Giả định (ví dụ minh hoạ): Công ty A mua máy đóng gói, nguyên giá 500.000.000đ, thời gian sử dụng 5 năm, đưa vào dùng từ 01/01. Công suất thiết kế cả đời máy là 1.000.000 sản phẩm.

Đường thẳng

Mức khấu hao năm = 500.000.000 / 5 = 100.000.000đ, tương đương 8.333.333đ mỗi tháng.

Số dư giảm dần có điều chỉnh

Tỷ lệ đường thẳng là 20%/năm. Giả định hệ số điều chỉnh 2,0 (ví dụ minh hoạ; hệ số thực tế tra theo quy định hiện hành) nên tỷ lệ khấu hao nhanh là 40%. Năm 1: 500 triệu × 40% = 200 triệu. Năm 2: 300 triệu × 40% = 120 triệu. Năm 3: 180 triệu × 40% = 72 triệu. Sang năm 4, mức tính theo số dư (108 triệu × 40% = 43,2 triệu) thấp hơn mức chia đều giá trị còn lại cho 2 năm cuối (54 triệu), nên năm 4 và năm 5 chuyển sang khấu hao đều 54 triệu/năm.

Theo sản lượng

Mức khấu hao một sản phẩm = 500.000.000 / 1.000.000 = 500đ. Sản lượng thực tế 5 năm lần lượt 250.000, 220.000, 200.000, 180.000 và 150.000 sản phẩm.

3. Bút toán khấu hao hằng tháng

Dù chọn phương pháp nào, bút toán đều ghi Có TK 214 (hao mòn TSCĐ) và Nợ tài khoản chi phí theo bộ phận sử dụng. Máy dùng ở phân xưởng ghi vào chi phí sản xuất chung; máy tính văn phòng ghi vào chi phí quản lý doanh nghiệp.

4. Cấu trúc bảng tính khấu hao Excel đối chiếu sổ cái

Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, phần lớn chênh lệch giữa sổ TSCĐ và sổ cái TK 214 đến từ việc tăng, giảm tài sản giữa kỳ mà bảng tính không cập nhật. Một bảng tính tốt nên có các cột sau:

5. Chọn phương pháp nào cho doanh nghiệp của bạn

Doanh nghiệp nhỏ thường chọn đường thẳng vì đơn giản và ít sai sót. Số dư giảm dần làm lợi nhuận những năm đầu thấp hơn, phản ánh đúng hơn tài sản nhanh lỗi thời, nhưng cần đáp ứng điều kiện và theo dõi kỹ. Phương pháp sản lượng đòi hỏi số liệu sản lượng tin cậy hằng tháng, nên chỉ chọn khi bộ phận sản xuất ghi nhận đầy đủ.

Về thuế, chi phí khấu hao chỉ được trừ khi trích đúng quy định hiện hành; phần vượt mức hoặc tài sản không phục vụ sản xuất kinh doanh phải loại ra khi quyết toán. Chi tiết xem bài khấu hao TSCĐ bị loại khỏi chi phí thuế.

Câu hỏi thường gặp