Nội dung bài viết
Freelancer có nên lập công ty không phải câu hỏi “có hay không” mà là “đã đến lúc chưa”. Lập quá sớm, bạn gánh chi phí và nghĩa vụ khai báo khi doanh thu còn mỏng; lập quá muộn, bạn mất hợp đồng vì không xuất được hoá đơn. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam đưa ra 7 tín hiệu kèm thang điểm để bạn tự đánh giá trước khi làm thủ tục.
1. Vì sao cần tự đánh giá trước khi lập công ty?
Thủ tục thành lập không khó: cơ quan đăng ký kinh doanh giải quyết trong 3 ngày làm việc kể từ khi nhận hồ sơ hợp lệ. Cái khó nằm ở những năm sau đó: công ty phải nộp tờ khai thuế theo kỳ, lập báo cáo tài chính năm, lưu chứng từ tối thiểu 10 năm, duy trì chữ ký số và hoá đơn điện tử, kể cả khi không có doanh thu.
Vì vậy, quyết định nên dựa trên tín hiệu thực tế từ khách hàng và công việc, không dựa vào cảm giác “có công ty cho chuyên nghiệp”. Bài này khác bài thủ tục thành lập công ty: ở đây chúng ta quyết định có nên trước, rồi mới bàn làm thế nào.
2. Bảy tín hiệu cho thấy freelancer nên lập công ty
| Tín hiệu | Mô tả cụ thể | Điểm |
|---|---|---|
| 1. Khách đòi hoá đơn | Từ 2 khách trở lên yêu cầu hoá đơn GTGT để hạch toán chi phí | 3 |
| 2. Hợp đồng giá trị lớn | Có hợp đồng mà bên mua yêu cầu ký với pháp nhân | 3 |
| 3. Thuê cộng tác viên | Bạn thường xuyên thuê người khác làm một phần dự án | 2 |
| 4. Thu nhập đều | Thu nhập ổn định nhiều tháng liên tiếp, không còn là việc tay trái | 2 |
| 5. Chi phí đầu vào lớn | Mua thiết bị, phần mềm, quảng cáo đáng kể và muốn có hoá đơn hợp lệ | 1 |
| 6. Khách doanh nghiệp, đấu thầu, nước ngoài | Đối tác cần hồ sơ năng lực, tư cách pháp nhân | 2 |
| 7. Muốn tách bạch rủi ro | Dự án có rủi ro bồi thường, muốn tách tài sản cá nhân | 1 |
Cách đọc kết quả
- Từ 9 điểm trở lên: nên lập công ty trong 1–2 tháng tới, vì bạn đang mất cơ hội hoặc chịu rủi ro.
- Từ 5 đến 8 điểm: chuẩn bị dần (chọn tên, ngành nghề, trụ sở), lập khi có hợp đồng lớn tiếp theo.
- Dưới 5 điểm: chưa cần; tiếp tục làm cá nhân, giữ hồ sơ thu nhập gọn gàng và theo dõi lại sau 6 tháng.
Ví dụ minh hoạ với nhân vật giả định, không phải số liệu khảo sát.
Xem dạng bảng
| An – thiết kế, khách lẻ | 3 điểm |
| Bình – lập trình, 3 khách DN | 9 điểm |
| Chi – tư vấn, đấu thầu | 12 điểm |
3. Ví dụ minh hoạ: ba freelancer, ba quyết định
An làm thiết kế cho khách cá nhân, thu nhập theo mùa. An chỉ có tín hiệu 4 một phần và tín hiệu 5, được khoảng 3 điểm. Lập công ty lúc này khiến An phải nộp tờ khai và báo cáo tài chính trong khi doanh thu không ổn định. Quyết định: chưa lập.
Bình làm lập trình cho 3 công ty, cả ba đều đòi hoá đơn, Bình còn thuê hai cộng tác viên. Tổng khoảng 9 điểm. Quyết định: lập công ty TNHH một thành viên trong tháng tới để ký lại hợp đồng.
Chi làm tư vấn, đối tác là doanh nghiệp và tổ chức nước ngoài, có dự án yêu cầu hồ sơ năng lực. Gần như đủ cả 7 tín hiệu. Quyết định: lập ngay, chọn ngành nghề và vốn điều lệ phù hợp với hồ sơ dự thầu.
4. Lập công ty rồi, chi phí duy trì gồm những gì?
Trước khi chốt, hãy liệt kê chi phí duy trì một năm. Từ 01/01/2026, lệ phí môn bài đã được bãi bỏ (Nghị quyết 198/2025/QH15), nhưng các khoản sau vẫn còn: chữ ký số, hoá đơn điện tử, phí tài khoản ngân hàng, và chi phí làm sổ sách (tự làm hoặc thuê dịch vụ kế toán). Với gói của ACCA cho công ty thương mại – dịch vụ dưới 5 nhân viên, chi phí kế toán từ 399.000đ/tháng khi chưa phát sinh hoá đơn, 800.000đ/tháng khi có 1–15 hoá đơn – chứng từ mỗi tháng.
Đội ngũ ACCA Consulting Vietnam thường khuyên freelancer chuẩn bị sẵn 3 việc trước ngày nộp hồ sơ: một tài khoản ngân hàng riêng cho công việc, danh sách khách hàng đòi hoá đơn, và mẫu hợp đồng dịch vụ đứng tên công ty.
5. Lộ trình quyết định trong 30 ngày
- 1Ngày 1–3
Chấm điểm 7 tín hiệu, ghi lại doanh thu và chi phí 6 tháng gần nhất.
- 2Ngày 4–10
Hỏi lại khách hàng chính: họ cần hoá đơn từ khi nào, ký hợp đồng với pháp nhân không.
- 3Ngày 11–15
Chọn loại hình, tên công ty, ngành nghề, trụ sở và mức vốn điều lệ.
- 4Ngày 16–20
Tính chi phí duy trì một năm, chọn tự làm kế toán hay thuê dịch vụ.
- 5Ngày 21–30
Nộp hồ sơ, nhận giấy chứng nhận, mở tài khoản, chữ ký số, hoá đơn điện tử.
Câu hỏi thường gặp
Doanh thu bao nhiêu thì freelancer nên lập công ty?
Không có con số chung. Tín hiệu quan trọng hơn là khách đòi hoá đơn, hợp đồng yêu cầu pháp nhân và bạn bắt đầu thuê người. Hãy dùng thang điểm trong bài và tham khảo quy định thuế hiện hành cho trường hợp cụ thể.
Lập công ty rồi có được tiếp tục nhận việc bằng tên cá nhân không?
Về nguyên tắc bạn vẫn có thể có thu nhập cá nhân, nhưng nên tách rõ hợp đồng nào thuộc công ty, hợp đồng nào là cá nhân để tránh lẫn lộn doanh thu và nghĩa vụ thuế.
Lập công ty xong không có hợp đồng thì sao?
Công ty vẫn phải nộp tờ khai và báo cáo tài chính năm. Nếu tạm thời không hoạt động, bạn có thể tìm hiểu thủ tục tạm ngừng kinh doanh theo quy định hiện hành.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ freelancer tự đánh giá trước khi lập công ty không?
Có. Bạn có thể gửi thông tin khách hàng và doanh thu để ACCA tư vấn nên lập ngay hay chờ thêm, sau đó hỗ trợ thủ tục thành lập và kế toán nếu bạn quyết định lập.
Chưa chắc đã đến lúc lập công ty?
Gửi kết quả tự chấm điểm cho ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) để được góp ý miễn phí. Nhận tư vấn.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
