Nội dung bài viết
Doanh nghiệp chế xuất (EPE – Export Processing Enterprise) được áp dụng cơ chế như khu phi thuế quan, nên cách hạch toán, kê khai thuế và quản lý hàng hoá khác hẳn một công ty FDI sản xuất thông thường. Kế toán quen làm doanh nghiệp nội địa thường lúng túng ở mua bán với nội địa và quyết toán hàng hoá với hải quan. Bài viết tóm tắt các điểm đặc thù mà đội dịch vụ kế toán của ACCA Consulting Vietnam luôn kiểm tra khi nhận hồ sơ EPE.
1. Doanh nghiệp chế xuất là gì và vì sao đặc thù
Doanh nghiệp chế xuất là doanh nghiệp chuyên sản xuất hàng xuất khẩu hoặc cung cấp dịch vụ cho sản xuất hàng xuất khẩu, hoạt động trong khu chế xuất hoặc khu công nghiệp, khu kinh tế. Theo quy định hiện hành, EPE phải đáp ứng điều kiện về kiểm tra, giám sát hải quan (tường rào ngăn cách, hệ thống camera, phần mềm quản lý hàng hoá...) và được áp dụng quy định đối với khu phi thuế quan.
Hệ quả là quan hệ giữa EPE với thị trường nội địa được xem như quan hệ xuất nhập khẩu. Mọi hàng hoá đi vào hoặc ra khỏi EPE đều gắn với thủ tục hải quan, và sổ kế toán phải khớp với dữ liệu hải quan.
2. So sánh EPE với doanh nghiệp FDI thông thường
| Nội dung | Doanh nghiệp chế xuất | Doanh nghiệp FDI thông thường |
|---|---|---|
| Quy chế | Áp dụng như khu phi thuế quan | Doanh nghiệp nội địa |
| Nhập khẩu nguyên liệu | Thuộc đối tượng không chịu thuế nhập khẩu, thuế GTGT khâu nhập khẩu theo quy định | Nộp thuế hoặc áp dụng loại hình gia công, sản xuất xuất khẩu |
| Mua hàng của doanh nghiệp nội địa | Bên bán xem như xuất khẩu, có thể áp dụng thuế suất GTGT 0% nếu đủ điều kiện | Chịu thuế GTGT bình thường |
| Bán hàng vào nội địa | Bên mua làm thủ tục nhập khẩu, nộp thuế nhập khẩu, GTGT theo quy định | Xuất hoá đơn GTGT bình thường |
| Hoàn thuế GTGT | Ít phát sinh do đầu vào chủ yếu không chịu thuế | Có thể phát sinh với dự án đầu tư hoặc xuất khẩu |
| Báo cáo hải quan | Báo cáo quyết toán nhập – xuất – tồn hằng năm | Tuỳ loại hình, chủ yếu với gia công, sản xuất xuất khẩu |
| Thuế TNDN | Áp dụng như doanh nghiệp khác; ưu đãi theo địa bàn, ngành nghề nếu đủ điều kiện | Tương tự |
3. Thuế GTGT khi mua bán với nội địa
Khi EPE mua nguyên vật liệu của nhà cung cấp trong nước, bên bán có thể xuất hoá đơn thuế suất 0% nếu đáp ứng điều kiện về hợp đồng, thanh toán và thủ tục hải quan. Nếu bên bán vẫn xuất hoá đơn 10% hoặc 8%, EPE thường không được khấu trừ khoản thuế này như doanh nghiệp nội địa, dẫn đến chi phí tăng. Một số dịch vụ tiêu dùng trong EPE (ví dụ ăn uống, vận chuyển nội bộ) có thể vẫn chịu thuế suất thông thường tuỳ quy định.
Ví dụ minh hoạ, giả định thuế suất 10% với DN thường và bên bán áp dụng 0% hợp lệ khi bán cho EPE.
Xem dạng bảng
| DN FDI thông thường | Doanh nghiệp chế xuất | |
|---|---|---|
| Thuế GTGT trả cho nhà cung cấp | 100 tr | 0 tr |
| Thuế GTGT chờ khấu trừ hoặc hoàn | 100 tr | 0 tr |
| Tổng tiền thanh toán | 1.100 tr | 1.000 tr |
4. Báo cáo quyết toán hàng hoá với hải quan
EPE phải báo cáo quyết toán tình hình nhập – xuất – tồn nguyên liệu, vật tư, thành phẩm với cơ quan hải quan theo năm tài chính, thời hạn theo quy định hải quan hiện hành. Đây là nơi số liệu kế toán và số liệu hải quan bị đối chiếu trực tiếp.
- 1Chốt kho
Kiểm kê thực tế nguyên liệu, bán thành phẩm, thành phẩm tại ngày kết thúc năm tài chính.
- 2Đối chiếu tờ khai
So tổng lượng nhập, xuất theo tờ khai hải quan với sổ kho.
- 3Kiểm tra định mức
Rà định mức tiêu hao thực tế so với định mức đã khai.
- 4Xử lý chênh lệch
Giải trình hao hụt, phế liệu, hàng hỏng theo đúng thủ tục.
- 5Lập và nộp báo cáo
Lập báo cáo quyết toán theo mẫu hiện hành, nộp qua hệ thống hải quan.
Mẹo thực hành: dựng một bảng đối chiếu tháng gồm ba cột cho từng mã nguyên liệu: tồn theo sổ kế toán, tồn theo phần mềm kho, tồn theo dữ liệu hải quan. Làm hằng tháng thì cuối năm chỉ còn xử lý vài dòng chênh lệch, thay vì phải truy lại cả năm chứng từ khi sát hạn quyết toán.
5. Lỗi kế toán thuế hay gặp ở EPE
- Khấu trừ thuế GTGT đầu vào không đúng trên hoá đơn 10% mua trong nước, sau đó bị loại khi kiểm tra.
- Tồn kho sổ sách lệch tồn kho hải quan do không hạch toán phế liệu, hàng mẫu, hàng tạm xuất.
- Thanh lý tài sản, phế liệu vào nội địa mà không làm thủ tục hải quan.
- Bỏ qua ưu đãi thuế TNDN hoặc áp dụng sai điều kiện; xem điều kiện ưu đãi thuế TNDN.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp chế xuất có được bán hàng vào thị trường nội địa không?
Có thể, nhưng phải thực hiện theo quy định về xuất nhập khẩu và thủ tục hải quan, bên mua trong nước nộp các loại thuế khâu nhập khẩu theo quy định. Cần kiểm tra cả điều kiện trong giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.
EPE có phải nộp tờ khai thuế GTGT không?
Tuỳ phát sinh thực tế và hướng dẫn hiện hành. Doanh nghiệp nên xác nhận với cơ quan thuế quản lý ngay sau khi thành lập để thiết lập đúng kỳ khai.
Hoá đơn mua trong nước ghi thuế suất 10% thì EPE xử lý thế nào?
Cần trao đổi với bên bán về điều kiện áp dụng thuế suất 0%. Nếu không đủ điều kiện, khoản thuế thường được xem xét tính vào chi phí thay vì khấu trừ; nên kiểm tra từng trường hợp.
Rà soát kế toán thuế cho doanh nghiệp chế xuất
ACCA Consulting Vietnam đối chiếu tồn kho, hoá đơn đầu vào và báo cáo hải quan để phát hiện chênh lệch trước kỳ quyết toán.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
