Nội dung bài viết
Kế toán doanh nghiệp FDI ghi sổ theo chuẩn mực Việt Nam nhưng công ty mẹ lại đọc số theo IFRS. Hiểu VAS và IFRS khác nhau ở đâu giúp bạn dự đoán trước khoản điều chỉnh nào sẽ xuất hiện khi lập báo cáo tập đoàn, thay vì đợi kiểm toán tập đoàn hỏi. Dưới đây là 12 điểm đội dịch vụ kế toán ACCA Consulting Vietnam thường gặp nhất.
1. Vì sao VAS và IFRS khác nhau về cách tiếp cận
Hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) được xây dựng chủ yếu dựa trên chuẩn mực quốc tế ở giai đoạn đầu những năm 2000 và ít được cập nhật, đi kèm chế độ kế toán quy định chi tiết tài khoản, mẫu biểu. IFRS thì liên tục cập nhật, thiên về nguyên tắc và giá trị hợp lý, yêu cầu nhiều xét đoán hơn. Vì vậy khác biệt không chỉ ở con số mà ở cả cách trình bày và thuyết minh.
2. Bảng so sánh 12 điểm khác nhau
| # | Nội dung | Theo VAS | Theo IFRS |
|---|---|---|---|
| 1 | Thuê tài sản (bên đi thuê) | Phân biệt thuê hoạt động và thuê tài chính; thuê hoạt động không ghi nhận tài sản, nợ | Hầu hết hợp đồng thuê ghi nhận tài sản quyền sử dụng và nợ thuê (IFRS 16) |
| 2 | Doanh thu | Ghi nhận theo chuyển giao rủi ro, lợi ích | Mô hình 5 bước, tách nghĩa vụ thực hiện (IFRS 15) |
| 3 | Công cụ tài chính | Chủ yếu theo giá gốc, thiếu hướng dẫn toàn diện | Phân loại, đo lường theo mô hình kinh doanh và dòng tiền (IFRS 9) |
| 4 | Dự phòng nợ phải thu | Trích theo tuổi nợ, theo hướng dẫn tài chính | Mô hình tổn thất tín dụng dự kiến (ECL) |
| 5 | Suy giảm giá trị tài sản | Không có chuẩn mực tổng quát cho tài sản cố định | Kiểm tra suy giảm khi có dấu hiệu (IAS 36) |
| 6 | Giá trị hợp lý | Hạn chế, chủ yếu giá gốc | Áp dụng rộng, có chuẩn mực đo lường riêng (IFRS 13) |
| 7 | Đánh giá lại tài sản cố định | Chỉ khi có quy định của Nhà nước | Được chọn mô hình đánh giá lại |
| 8 | Lợi thế thương mại | Phân bổ dần | Không phân bổ, kiểm tra suy giảm hằng năm |
| 9 | Thuế thu nhập hoãn lại | Có chuẩn mực nhưng nhiều doanh nghiệp không áp dụng đầy đủ | Áp dụng toàn diện trên chênh lệch tạm thời |
| 10 | Phúc lợi nhân viên | Thiếu hướng dẫn cho kế hoạch phúc lợi xác định | Đo lường nghĩa vụ phúc lợi xác định theo IAS 19 |
| 11 | Chi phí trước hoạt động, chi phí trả trước | Có thể treo và phân bổ dần | Phần lớn ghi nhận ngay vào chi phí nếu không đủ điều kiện tài sản |
| 12 | Trình bày báo cáo | Mẫu biểu cố định, hệ thống tài khoản bắt buộc | Linh hoạt, thuyết minh dựa trên trọng yếu |
3. Ví dụ ảnh hưởng số liệu: thuê văn phòng
Giả sử doanh nghiệp thuê văn phòng 5 năm, tiền thuê 1 tỷ đồng/năm trả cuối năm, lãi suất chiết khấu giả định 5%/năm. Theo VAS, đây là thuê hoạt động: mỗi năm ghi chi phí 1 tỷ, bảng cân đối không có gì. Theo IFRS 16, doanh nghiệp ghi nhận tài sản quyền sử dụng và nợ thuê bằng giá trị hiện tại của 5 khoản thanh toán, khoảng 4,33 tỷ đồng.
Ví dụ minh hoạ, lãi suất giả định 5%. Chi phí năm 1 theo IFRS = khấu hao khoảng 866 triệu + lãi khoảng 217 triệu; tổng chi phí 5 năm theo hai chuẩn mực bằng nhau, chỉ khác thời điểm.
Xem dạng bảng
| VAS | IFRS 16 | |
|---|---|---|
| Tài sản quyền sử dụng ban đầu | 0 tr | 4.330 tr |
| Nợ thuê ban đầu | 0 tr | 4.330 tr |
| Chi phí năm 1 | 1.000 tr | 1.083 tr |
Hệ quả: EBITDA theo IFRS cao hơn (vì tiền thuê chuyển thành khấu hao và lãi), nợ phải trả tăng, chi phí dồn nhiều vào những năm đầu. Tập đoàn có điều kiện tín dụng gắn với tỷ lệ nợ cần biết điều này sớm.
4. Điểm nào kế toán FDI nên theo dõi ngay từ đầu
- Lập danh mục hợp đồng thuê: thời hạn, tiền thuê, quyền gia hạn.
- Theo dõi tuổi nợ phải thu chi tiết theo khách hàng để ước tính tổn thất tín dụng.
- Ghi chú hợp đồng bán hàng có nhiều nghĩa vụ (bảo hành, lắp đặt, dịch vụ kèm theo).
- Lập bảng chênh lệch tạm thời giữa giá trị ghi sổ và cơ sở tính thuế.
- Rà soát chi phí trả trước, chi phí trước hoạt động đang treo trên sổ.
- Ghi nhận trích trước thưởng, nghỉ phép chưa dùng theo kỳ.
5. Lộ trình áp dụng IFRS tại Việt Nam
Bộ Tài chính đã phê duyệt đề án áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế theo hai giai đoạn: tự nguyện cho một số nhóm doanh nghiệp (trong đó có doanh nghiệp FDI có công ty mẹ yêu cầu), sau đó bắt buộc với một số đối tượng. Phạm vi và thời điểm bắt buộc cần cập nhật theo văn bản mới nhất. Với đa số doanh nghiệp FDI hiện nay, cách làm phổ biến vẫn là ghi sổ theo VAS và lập bảng chuyển đổi cho tập đoàn, xem lập reporting package gửi công ty mẹ.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp FDI có được ghi sổ theo IFRS thay cho VAS không?
Doanh nghiệp tại Việt Nam vẫn phải tuân thủ chế độ kế toán Việt Nam trừ khi thuộc diện và đăng ký áp dụng IFRS theo lộ trình của Bộ Tài chính. Cần kiểm tra văn bản mới nhất trước khi quyết định.
Khác biệt nào giữa VAS và IFRS ảnh hưởng lớn nhất đến doanh nghiệp FDI?
Thường là thuê tài sản, dự phòng nợ phải thu, thuế hoãn lại và chi phí trả trước. Mức độ ảnh hưởng tuỳ ngành và cơ cấu tài sản của từng doanh nghiệp.
Thuế TNDN tính theo VAS hay IFRS?
Thuế TNDN tại Việt Nam được xác định từ số liệu kế toán theo chế độ Việt Nam và các quy định về thuế. Điều chỉnh IFRS phục vụ báo cáo tập đoàn, không thay đổi số thuế phải nộp.
Dự đoán điều chỉnh IFRS trước khi tập đoàn hỏi
ACCA Consulting Vietnam rà soát sổ VAS và chỉ ra các khoản điều chỉnh IFRS trọng yếu của doanh nghiệp.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
