Vốn lưu động: cách tính nhu cầu và nguồn tài trợ phù hợp

Doanh nghiệp có lãi nhưng vẫn phải đi vay để nhập hàng, trả lương: nguyên nhân thường nằm ở vốn lưu động. Hiểu đúng và tính được nhu cầu vốn lưu động giúp bạn biết trước cần bao nhiêu tiền khi doanh thu tăng, và nên lấy tiền từ đâu. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam trình bày công thức, ví dụ minh hoạ và cách chọn nguồn tài trợ.

1. Vốn lưu động là gì

Vốn lưu động là phần vốn doanh nghiệp dùng cho hoạt động hằng ngày: tiền, hàng tồn kho, khoản khách hàng còn nợ, trừ đi các khoản phải trả ngắn hạn. Có hai cách nhìn thường gặp, và nhiều tranh luận nội bộ xuất phát từ việc mỗi người dùng một định nghĩa.

Vốn lưu động ròng dương nghĩa là tài sản ngắn hạn đủ trang trải nợ ngắn hạn, gần với các chỉ số trong bài chỉ số thanh khoản. Còn nhu cầu vốn lưu động hoạt động cho biết mỗi đồng doanh thu cần bao nhiêu tiền bị "giam" trong chu kỳ mua – bán – thu tiền. Khi lập kế hoạch tăng trưởng, con số thứ hai quan trọng hơn.

2. Cách tính nhu cầu vốn lưu động theo % doanh thu

Ví dụ minh hoạ: một doanh nghiệp phân phối có doanh thu 12 tỷ đồng/năm. Cuối năm, phải thu khách hàng 2 tỷ, hàng tồn kho 1,8 tỷ, phải trả người bán 1,2 tỷ. Nhu cầu vốn lưu động = 2 + 1,8 − 1,2 = 2,6 tỷ, tương đương khoảng 21,7% doanh thu. Nói cách khác, cứ mỗi 100 đồng doanh thu, doanh nghiệp cần khoảng 21,7 đồng nằm trong hàng hoá và công nợ.

Tỷ lệ này phụ thuộc vào ngành và chính sách kinh doanh. Doanh nghiệp bán lẻ thu tiền ngay có tỷ lệ thấp; doanh nghiệp xây dựng, phân phối cho đại lý trả chậm có tỷ lệ cao. Cách nhanh để giảm tỷ lệ là rút ngắn chu kỳ chuyển đổi tiền mặt.

3. Ví dụ minh hoạ: khi doanh nghiệp tăng trưởng 50%

Giả sử năm tới doanh thu tăng 50% lên 18 tỷ, chính sách bán hàng, tồn kho, thanh toán giữ nguyên. Khi đó các khoản mục vốn lưu động tăng cùng tỷ lệ.

Doanh nghiệp cần thêm 1,3 tỷ đồng chỉ để duy trì vận hành ở quy mô mới, chưa tính đầu tư thiết bị, kho bãi hay tuyển thêm người. Nếu lợi nhuận sau thuế năm tới khoảng 5% doanh thu, tức 900 triệu, thì lợi nhuận giữ lại không đủ bù phần tăng thêm. Đây là lúc nhiều doanh nghiệp "có lãi mà hết tiền", tình huống được phân tích kỹ hơn trong bài tăng trưởng quá nhanh.

4. Nguồn tài trợ vốn lưu động phù hợp

Nguyên tắc chung là khớp kỳ hạn: phần vốn lưu động thường xuyên, luôn phải có để vận hành, nên được tài trợ bằng nguồn ổn định như vốn chủ sở hữu, lợi nhuận giữ lại hoặc vay trung hạn; phần tăng theo mùa vụ có thể dùng vay ngắn hạn, hạn mức tín dụng.

Với hạn mức ngân hàng, hồ sơ thường yêu cầu báo cáo tài chính, kế hoạch kinh doanh và bảng tính nhu cầu vốn lưu động như ví dụ trên; xem thêm bài hạn mức tín dụng vay vốn lưu động. Số liệu sổ sách càng khớp thực tế, cuộc trao đổi với ngân hàng càng thuận lợi.

5. Theo dõi vốn lưu động hằng tháng

Tỷ lệ nhu cầu vốn lưu động tăng dần qua các tháng là tín hiệu cảnh báo: khách đang trả chậm hơn, hàng tồn lâu hơn, hoặc nhà cung cấp siết thời hạn. Kết hợp với dự báo dòng tiền 13 tuần để phát hiện thiếu hụt trước khi xảy ra.

Câu hỏi thường gặp