Nội dung bài viết
Ngân hàng, nhà cung cấp và nhà đầu tư thường hỏi cùng một câu: doanh nghiệp có trả được nợ ngắn hạn không? Câu trả lời nhanh nhất nằm ở nhóm hệ số thanh toán. Nhưng đọc sai hệ số này có thể khiến bạn yên tâm trong khi tiền sắp cạn. Bài viết hướng dẫn cách tính, ví dụ cụ thể và những giới hạn cần biết.
1. Ba hệ số thanh toán và công thức
Cả ba hệ số đều lấy số liệu từ bảng cân đối kế toán: phần tài sản ngắn hạn và phần nợ ngắn hạn. Khác nhau ở chỗ tử số loại bỏ những tài sản khó chuyển thành tiền đến mức nào.
| Hệ số | Công thức | Trả lời câu hỏi |
|---|---|---|
| Thanh toán hiện hành | Tài sản ngắn hạn / Nợ ngắn hạn | Tài sản ngắn hạn có đủ phủ nợ ngắn hạn không? |
| Thanh toán nhanh | (Tài sản ngắn hạn − Hàng tồn kho) / Nợ ngắn hạn | Nếu chưa bán được hàng, còn trả nợ được không? |
| Thanh toán tức thời | Tiền và tương đương tiền / Nợ ngắn hạn | Ngay hôm nay trả được bao nhiêu phần nợ? |
Một số người phân tích loại thêm chi phí trả trước khỏi tử số của hệ số thanh toán nhanh, vì khoản này không thu lại thành tiền. Khi so sánh giữa các kỳ, hãy giữ một cách tính cố định.
2. Ví dụ minh hoạ: cùng hệ số hiện hành, khác hẳn độ an toàn
Ví dụ minh hoạ: hai doanh nghiệp A và B cùng có tài sản ngắn hạn 1.800 triệu và nợ ngắn hạn 1.000 triệu, nên cùng có hệ số thanh toán hiện hành 1,8. Nhưng cơ cấu tài sản khác nhau:
| Khoản mục | Doanh nghiệp A | Doanh nghiệp B |
|---|---|---|
| Tiền | 200 | 600 |
| Phải thu khách hàng | 400 | 900 |
| Hàng tồn kho | 1.200 | 300 |
| Tài sản ngắn hạn | 1.800 | 1.800 |
| Nợ ngắn hạn | 1.000 | 1.000 |
Ví dụ minh hoạ. A: (1.800 − 1.200)/1.000 = 0,6; B: (1.800 − 300)/1.000 = 1,5.
Xem dạng bảng
| Doanh nghiệp A | Doanh nghiệp B | |
|---|---|---|
| Hiện hành | 1,8 lần | 1,8 lần |
| Nhanh | 0,6 lần | 1,5 lần |
| Tức thời | 0,2 lần | 0,6 lần |
Doanh nghiệp A phụ thuộc hoàn toàn vào việc bán được 1.200 triệu hàng tồn kho. Nếu hàng chậm bán, A chỉ có 600 triệu tiền và phải thu để trả 1.000 triệu nợ. Doanh nghiệp B an toàn hơn rõ rệt dù hệ số hiện hành giống hệt.
3. Hệ số thanh toán bao nhiêu là an toàn?
Không có con số chung cho mọi ngành. Có một mốc mang tính toán học: hệ số bằng 1 nghĩa là tài sản (trong tử số) vừa đủ phủ nợ ngắn hạn. Dưới 1, doanh nghiệp phụ thuộc vào dòng tiền tương lai hoặc vay mới để trả nợ đến hạn.
- Doanh nghiệp bán lẻ thu tiền ngay, tồn kho quay nhanh có thể vận hành an toàn với hệ số thấp hơn.
- Doanh nghiệp xây dựng, sản xuất có chu kỳ dài cần hệ số cao hơn vì tiền về chậm.
- Ngân hàng có thể đặt mức tối thiểu trong hợp đồng tín dụng; hãy đọc kỹ điều khoản cam kết tài chính của khoản vay.
- Cách đánh giá tốt nhất: so với chính doanh nghiệp qua các kỳ và với doanh nghiệp cùng ngành, cùng quy mô.
4. Vì sao hệ số thanh toán cao chưa chắc tốt
Hệ số cao có thể là dấu hiệu tiền đang nằm im hoặc tài sản kém chất lượng:
- Tồn kho ứ đọng: hàng chậm luân chuyển vẫn được tính vào tài sản ngắn hạn theo giá trị sổ sách.
- Phải thu khó đòi: công nợ quá hạn lâu chưa trích lập dự phòng làm tử số phình to.
- Tiền nhàn rỗi quá nhiều: an toàn nhưng làm giảm hiệu quả sử dụng vốn.
- Làm đẹp số cuối kỳ: trả bớt nợ ngay trước ngày khoá sổ.
Ví dụ minh hoạ về làm đẹp số: tài sản ngắn hạn 1.500 triệu, nợ ngắn hạn 1.000 triệu, hệ số 1,5. Dùng 500 triệu tiền trả nợ vào ngày 31/12, hệ số thành 1.000 / 500 = 2,0. Khả năng thanh toán thực chất không đổi, chỉ con số đẹp hơn. Vì vậy nên xem hệ số kèm dòng tiền và các chỉ số vòng quay, như trong bài phân tích BCTC bằng tỷ số.
5. Kiểm tra và cải thiện hệ số thanh toán
- Số dư tiền khớp sao kê ngân hàng và biên bản kiểm quỹ cuối kỳ
- Phải thu đã đối chiếu với khách, nợ quá hạn lâu đã xem xét dự phòng
- Tồn kho đã kiểm kê, hàng hỏng, chậm bán đã được xử lý
- Khoản vay dài hạn đến hạn trả trong 12 tháng đã chuyển sang nợ ngắn hạn
- So sánh ít nhất 4 quý liên tiếp, không chỉ một ngày cuối năm
Để cải thiện bền vững: thu tiền khách nhanh hơn, giảm tồn kho chậm bán, chuyển một phần vay ngắn hạn tài trợ tài sản dài hạn sang vay dài hạn, và giữ quỹ tiền dự phòng theo kế hoạch dòng tiền.
Câu hỏi thường gặp
Hệ số thanh toán hiện hành dưới 1 có nghĩa là doanh nghiệp sắp phá sản?
Không nhất thiết. Một số mô hình thu tiền ngay, trả nhà cung cấp chậm vẫn vận hành ổn với hệ số dưới 1. Tuy vậy, cần theo dõi dòng tiền sát hơn và có phương án vốn dự phòng.
Nên dùng hệ số nào khi doanh nghiệp không có tồn kho?
Với doanh nghiệp dịch vụ, hệ số hiện hành và hệ số nhanh gần như bằng nhau. Khi đó nên xem thêm hệ số tức thời và tuổi nợ phải thu.
Lấy số liệu tính hệ số thanh toán ở đâu?
Từ bảng cân đối kế toán trong báo cáo tài chính hoặc báo cáo quản trị cuối tháng, phần tài sản ngắn hạn và nợ phải trả ngắn hạn.
Cần bảng cân đối đáng tin để phân tích?
ACCA Consulting Vietnam cung cấp dịch vụ kế toán trọn gói, đối chiếu công nợ, tồn kho định kỳ để chỉ số tài chính phản ánh đúng thực tế. Liên hệ để được tư vấn.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
