Nội dung bài viết
Một bộ báo cáo tài chính có hàng trăm con số. Phân tích tỷ số tài chính rút chúng thành khoảng 15 chỉ số để trả lời bốn câu hỏi: có đủ tiền trả nợ ngắn hạn không, vốn quay vòng nhanh hay chậm, kiếm lời tốt không, vay nợ có quá tay không. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam kèm bảng tra công thức và ví dụ minh hoạ tính sẵn.
1. Vì sao phân tích tỷ số tài chính hữu ích
Con số tuyệt đối khó so sánh: lợi nhuận 1 tỷ là tốt hay kém phụ thuộc doanh thu và vốn bỏ ra. Tỷ số đặt các con số trong quan hệ với nhau, nhờ đó bạn so được doanh nghiệp mình qua các năm, so với kế hoạch và so với doanh nghiệp cùng ngành.
Ngân hàng, nhà đầu tư và đối tác lớn đều đọc báo cáo tài chính qua tỷ số. Hiểu chúng giúp bạn biết người ngoài đang nhìn doanh nghiệp mình thế nào, và sửa trước khi đi vay hay gọi vốn.
2. Bộ số liệu ví dụ minh hoạ
Để các công thức dễ hiểu, ta dùng một công ty thương mại giả định với số liệu năm như sau (tỷ đồng, ví dụ minh hoạ): doanh thu thuần 20; giá vốn 14; chi phí bán hàng và quản lý 4; lãi vay 0,4; thuế TNDN 20%. Tổng tài sản 16, gồm tài sản ngắn hạn 9 (tiền 1,5; phải thu 3; hàng tồn kho 3,5; khác 1). Nợ phải trả 8, trong đó nợ ngắn hạn 6, phải trả người bán 2,5. Vốn chủ sở hữu 8.
Từ đó: lợi nhuận gộp 6; lợi nhuận hoạt động (EBIT) 2; lợi nhuận trước thuế 1,6; thuế 0,32; lợi nhuận sau thuế 1,28.
3. Bảng tra 15 tỷ số theo 4 nhóm
| Nhóm | Tỷ số | Công thức | Kết quả ví dụ |
|---|---|---|---|
| Thanh khoản | 1. Thanh toán hiện hành | Tài sản ngắn hạn / Nợ ngắn hạn | 1,50 lần |
| Thanh khoản | 2. Thanh toán nhanh | (TS ngắn hạn − Hàng tồn kho) / Nợ ngắn hạn | 0,92 lần |
| Thanh khoản | 3. Thanh toán bằng tiền | Tiền / Nợ ngắn hạn | 0,25 lần |
| Hiệu quả | 4. Vòng quay tổng tài sản | Doanh thu / Tổng tài sản | 1,25 vòng |
| Hiệu quả | 5. Số ngày thu tiền (DSO) | Phải thu / Doanh thu × 365 | 55 ngày |
| Hiệu quả | 6. Số ngày tồn kho (DIO) | Hàng tồn kho / Giá vốn × 365 | 91 ngày |
| Hiệu quả | 7. Số ngày trả tiền (DPO) | Phải trả người bán / Giá vốn × 365 | 65 ngày |
| Sinh lời | 8. Biên lợi nhuận gộp | Lợi nhuận gộp / Doanh thu | 30,0% |
| Sinh lời | 9. Biên lợi nhuận hoạt động | EBIT / Doanh thu | 10,0% |
| Sinh lời | 10. Biên lợi nhuận ròng | Lợi nhuận sau thuế / Doanh thu | 6,4% |
| Sinh lời | 11. ROA | Lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản | 8,0% |
| Sinh lời | 12. ROE | Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu | 16,0% |
| Đòn bẩy | 13. Nợ / Vốn chủ sở hữu | Nợ phải trả / Vốn chủ sở hữu | 1,00 lần |
| Đòn bẩy | 14. Nợ / Tổng tài sản | Nợ phải trả / Tổng tài sản | 50% |
| Đòn bẩy | 15. Khả năng trả lãi vay | EBIT / Chi phí lãi vay | 5,0 lần |
Ví dụ minh hoạ, tính từ bộ số liệu giả định ở mục 2.
Xem dạng bảng
| Biên LN gộp | 30% |
| Biên LN hoạt động | 10% |
| Biên LN ròng | 6,4% |
| ROA | 8% |
| ROE | 16% |
4. Diễn giải kết quả: đọc tỷ số như thế nào
Thanh khoản
Hệ số hiện hành 1,5 trông ổn, nhưng hệ số nhanh chỉ 0,92 và tiền chỉ đủ trả 25% nợ ngắn hạn. Nghĩa là khả năng trả nợ phụ thuộc vào việc bán được hàng tồn kho. Nếu hàng chậm bán, doanh nghiệp có thể căng tiền dù vẫn có lãi.
Hiệu quả
Chu kỳ chuyển đổi tiền = DSO + DIO − DPO = 55 + 91 − 65 = 81 ngày. Mỗi đồng doanh thu cần khoảng 81 ngày để quay về thành tiền. Rút DIO từ 91 xuống 60 ngày sẽ giải phóng khoảng 1,2 tỷ đồng hàng tồn kho (14 × 31 / 365), một con số đáng kể so với tiền mặt 1,5 tỷ.
Sinh lời và đòn bẩy
ROE 16% gấp đôi ROA 8% vì doanh nghiệp dùng nợ bằng vốn chủ sở hữu. Khả năng trả lãi 5 lần là vùng tương đối an toàn, nhưng nếu EBIT giảm một nửa thì hệ số chỉ còn 2,5 lần. Để biết ROE đến từ biên lợi nhuận, vòng quay hay đòn bẩy, xem bài phân tích DuPont.
5. Quy trình phân tích tỷ số tài chính 5 bước
- 1Kiểm tra số liệu
Đảm bảo BCTC đã khoá sổ, đối chiếu; số liệu sai thì tỷ số vô nghĩa.
- 2Tính tỷ số
Dùng cùng công thức mỗi kỳ; ghi rõ dùng số cuối kỳ hay bình quân.
- 3So sánh
So với năm trước, kế hoạch và doanh nghiệp cùng ngành nếu có số liệu.
- 4Tìm nguyên nhân
Tỷ số thay đổi lớn phải truy về khoản mục gốc trên BCTC.
- 5Đề xuất hành động
Mỗi kết luận gắn với một việc cụ thể và người phụ trách.
- Dùng số dư bình quân đầu kỳ và cuối kỳ cho các tỷ số có cả số liệu kết quả kinh doanh và bảng cân đối khi biến động lớn.
- Cẩn trọng với số dư cuối năm "làm đẹp": trả bớt nợ ngày 31/12 rồi vay lại đầu năm.
- Tỷ số là câu hỏi, không phải câu trả lời: chúng chỉ ra chỗ cần đào sâu.
Câu hỏi thường gặp
Hệ số thanh toán hiện hành bao nhiêu là tốt?
Không có con số chung cho mọi ngành. Nên so với lịch sử của chính doanh nghiệp và doanh nghiệp cùng ngành, đồng thời xem thêm hệ số thanh toán nhanh và tiền mặt.
Dùng số cuối kỳ hay số bình quân để tính?
Số bình quân phản ánh tốt hơn khi tài sản, vốn biến động mạnh trong năm. Quan trọng nhất là dùng nhất quán giữa các kỳ để so sánh được.
Ngân hàng hay xem tỷ số nào khi cho vay?
Thường quan tâm khả năng thanh toán, tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu, khả năng trả lãi và dòng tiền. Mỗi ngân hàng có tiêu chí riêng nên cần hỏi trực tiếp.
Doanh nghiệp nhỏ có cần tính đủ 15 tỷ số?
Không bắt buộc. Có thể bắt đầu với 5–6 tỷ số: hệ số thanh toán nhanh, DSO, số ngày tồn kho, biên lợi nhuận gộp, ROE và nợ trên vốn chủ sở hữu.
Cần BCTC tin cậy để phân tích và đi vay?
Đội dịch vụ kế toán của ACCA Consulting Vietnam giúp bạn có báo cáo tài chính sạch, kèm bảng tỷ số tài chính để theo dõi hàng quý.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
