Nội dung bài viết
Thuế tối thiểu toàn cầu không phải là một sắc thuế mới cho mọi doanh nghiệp, nhưng với công ty con của các tập đoàn đa quốc gia lớn, nó có thể làm thay đổi giá trị thật của ưu đãi thuế đang hưởng. Bài viết giải thích cơ chế thuế bổ sung bằng ngôn ngữ đơn giản, cách tự sàng lọc xem doanh nghiệp có thuộc diện chịu ảnh hưởng không và những dữ liệu nên chuẩn bị ngay. Nội dung do ACCA Consulting Vietnam biên soạn cho kế toán trưởng doanh nghiệp FDI.
1. Thuế tối thiểu toàn cầu là gì?
Thuế tối thiểu toàn cầu xuất phát từ sáng kiến quốc tế nhằm hạn chế việc chuyển lợi nhuận về nơi có thuế suất thấp. Ý tưởng cốt lõi: nếu thuế suất thực tế mà một tập đoàn lớn nộp ở một quốc gia thấp hơn mức tối thiểu đã thống nhất, phần chênh lệch sẽ bị thu thêm dưới dạng thuế bổ sung. Việt Nam đã nội luật hoá cơ chế này cho các tập đoàn thuộc diện áp dụng; mức tối thiểu, ngưỡng doanh thu và cách tính cụ thể thực hiện theo quy định hiện hành.
Điều quan trọng với doanh nghiệp FDI là: nếu Việt Nam không thu phần thuế bổ sung này, quốc gia khác (thường là nơi đặt công ty mẹ) có thể thu. Vì vậy, câu hỏi không còn là "có ưu đãi hay không" mà là "ưu đãi đó còn lại bao nhiêu sau khi tính thuế bổ sung".
2. Doanh nghiệp FDI nào chịu ảnh hưởng?
Cơ chế này nhắm vào tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất toàn cầu đạt ngưỡng theo quy định, không áp dụng cho phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa. Một số loại đơn vị (ví dụ tổ chức chính phủ, tổ chức phi lợi nhuận, quỹ hưu trí…) có thể được loại trừ theo quy định hiện hành. Bảng dưới giúp bạn sàng lọc sơ bộ trước khi làm việc với tập đoàn.
| Câu hỏi sàng lọc | Nếu "Có" | Nếu "Không" |
|---|---|---|
| Công ty là thành viên của tập đoàn lập báo cáo tài chính hợp nhất? | Tiếp tục kiểm tra | Thường không thuộc diện |
| Doanh thu hợp nhất toàn cầu của tập đoàn đạt ngưỡng theo quy định? | Có khả năng thuộc diện | Thường không thuộc diện |
| Công ty đang hưởng thuế suất ưu đãi, miễn, giảm thuế TNDN? | Rủi ro thuế bổ sung cao hơn | Rủi ro thấp hơn nhưng vẫn cần tính |
| Tập đoàn đã có nhóm thuế quốc tế phụ trách? | Phối hợp gửi dữ liệu | Cần chủ động tìm tư vấn |
3. Cơ chế thuế bổ sung qua ví dụ minh hoạ
Thuế suất thực tế (ETR) được tính khái quát bằng tổng thuế đã nộp chia cho lợi nhuận theo chuẩn mực điều chỉnh của quy định. Giả sử công ty B (FDI sản xuất) có lợi nhuận điều chỉnh 100 tỷ đồng; thuế suất phổ thông là 20%, nhưng công ty đang hưởng ưu đãi nên chỉ nộp 8 tỷ (ETR 8%). Trong ví dụ này, giả định mức tối thiểu là 15% chỉ để minh hoạ cách tính; mức thực tế tra theo quy định hiện hành.
Ví dụ minh hoạ, đã đơn giản hoá: bỏ qua các khoản loại trừ theo tài sản hữu hình, chi phí lương và điều chỉnh khác theo quy định.
Xem dạng bảng
| Theo thuế suất phổ thông 20% | 20 tỷ đ |
| Thực nộp nhờ ưu đãi (ETR 8%) | 8 tỷ đ |
| Thuế bổ sung để đạt mức giả định 15% | 7 tỷ đ |
| Tổng sau thuế bổ sung | 15 tỷ đ |
Kết quả: phần ưu đãi thực sự còn lại chỉ là 5 tỷ thay vì 12 tỷ. Con số này rất quan trọng khi tập đoàn cân nhắc mở rộng dự án hoặc đàm phán ưu đãi đầu tư mới. Lưu ý: cách tính thật có nhiều điều chỉnh, nên đây chỉ là khung để hiểu bản chất.
4. Tác động tới ưu đãi và dòng tiền của doanh nghiệp FDI
- Ưu đãi miễn, giảm thuế TNDN có thể bị "thu hồi" một phần qua thuế bổ sung.
- Kế hoạch dòng tiền phải tính thêm khoản nộp bổ sung và thời hạn kê khai riêng theo quy định.
- Báo cáo cho công ty mẹ cần thêm chỉ tiêu ETR theo từng quốc gia, không chỉ lợi nhuận kế toán.
- Hồ sơ giao dịch liên kết càng quan trọng hơn vì giá chuyển nhượng ảnh hưởng trực tiếp lợi nhuận tính ETR; xem thêm dấu hiệu rủi ro chuyển giá FDI.
5. Dữ liệu cần chuẩn bị cho thuế tối thiểu toàn cầu
- Báo cáo tài chính năm có kiểm toán và bảng đối chiếu sang chuẩn mực tập đoàn
- Chi tiết thuế TNDN hiện hành, thuế hoãn lại theo từng năm
- Danh mục ưu đãi đang hưởng: căn cứ, thời hạn, phần thu nhập được ưu đãi
- Giá trị tài sản hữu hình và tổng chi phí lương tại Việt Nam
- Danh sách giao dịch liên kết và hồ sơ xác định giá
- Đầu mối liên hệ với bộ phận thuế của tập đoàn và lịch gửi dữ liệu
- 1Xác nhận diện áp dụng
Hỏi tập đoàn về doanh thu hợp nhất và quyết định áp dụng.
- 2Tính ETR sơ bộ
Dùng số liệu năm gần nhất để ước tính thuế suất thực tế tại Việt Nam.
- 3Đánh giá ưu đãi
Lượng hoá phần ưu đãi có thể bị thu bổ sung.
- 4Chuẩn hoá dữ liệu
Thiết lập mẫu báo cáo định kỳ, thống nhất với kiểm toán và tập đoàn.
Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, khó khăn lớn nhất không nằm ở công thức mà ở dữ liệu: sổ sách tại Việt Nam thường không tách được thu nhập ưu đãi và không ưu đãi, hoặc không theo dõi thuế hoãn lại. Việc chuẩn hoá sổ sách hằng tháng giúp năm quyết toán đỡ áp lực hơn. Bạn có thể tham khảo thêm báo cáo bắt buộc của doanh nghiệp FDI.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp FDI nhỏ có phải nộp thuế tối thiểu toàn cầu không?
Thông thường không, vì cơ chế áp dụng cho tập đoàn có doanh thu hợp nhất đạt ngưỡng theo quy định. Tuy vậy, công ty con nhỏ của tập đoàn lớn vẫn có thể thuộc diện, nên hãy hỏi công ty mẹ.
Ưu đãi thuế đang hưởng có bị mất không?
Ưu đãi vẫn áp dụng theo luật thuế TNDN, nhưng phần thuế suất thực tế thấp hơn mức tối thiểu có thể bị thu bổ sung, làm giảm giá trị thật của ưu đãi.
Ai chịu trách nhiệm tính thuế bổ sung?
Thường là phối hợp giữa bộ phận thuế tập đoàn và kế toán tại Việt Nam; nghĩa vụ kê khai cụ thể theo quy định hiện hành.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ doanh nghiệp FDI chuẩn bị dữ liệu cho thuế tối thiểu toàn cầu không?
Có, ở phần sổ sách: chúng tôi hỗ trợ chuẩn hoá số liệu kế toán, đối chiếu thuế TNDN và lập bảng dữ liệu theo mẫu tập đoàn. Phần tính toán ở cấp tập đoàn thuộc về đội thuế quốc tế của tập đoàn.
Chuẩn hoá dữ liệu thuế cho doanh nghiệp FDI
ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) cung cấp dịch vụ kế toán cho doanh nghiệp FDI, giúp số liệu tại Việt Nam sẵn sàng khi tập đoàn cần.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
