Nội dung bài viết
Bạn không cần thuộc định khoản, nhưng hiểu 7 nguyên tắc kế toán cơ bản sẽ giúp bạn đọc báo cáo tài chính mà không bị bất ngờ: vì sao bán chịu vẫn có lãi, vì sao tài sản không tự tăng giá trên sổ. Mỗi nguyên tắc dưới đây đi kèm một ví dụ minh hoạ bằng tiền trong doanh nghiệp nhỏ, do đội ngũ ACCA Consulting Vietnam biên soạn.
1. Vì sao chủ doanh nghiệp nên hiểu nguyên tắc kế toán cơ bản
Báo cáo tài chính không phải sổ thu chi. Nó được lập theo các nguyên tắc chung mà chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành và chuẩn mực kế toán Việt Nam đều dựa vào. Khi con số trên báo cáo khác cảm nhận của bạn về tiền trong tài khoản, gần như luôn có một nguyên tắc đứng sau giải thích.
2. 7 nguyên tắc kế toán cơ bản kèm ví dụ
Dồn tích
Nghiệp vụ được ghi khi phát sinh, không phải khi thu hay chi tiền. Bán hàng 50 triệu cho khách trả sau 30 ngày: doanh thu ghi ngay trong tháng giao hàng.
Hoạt động liên tục
Báo cáo được lập với giả định doanh nghiệp tiếp tục hoạt động. Nếu sắp giải thể, tài sản phải đánh giá theo giá trị có thể thu hồi, cách trình bày thay đổi hẳn.
Giá gốc
Tài sản ghi theo giá mua cộng chi phí liên quan trực tiếp. Mua máy 200 triệu, vận chuyển lắp đặt 10 triệu: nguyên giá 210 triệu, kể cả khi giá thị trường sau đó tăng.
Phù hợp
Doanh thu và chi phí tạo ra doanh thu đó được ghi cùng kỳ. Hàng xuất bán tháng 10 thì giá vốn ghi tháng 10, dù hàng mua từ tháng 8.
Nhất quán
Phương pháp đã chọn (tính giá xuất kho, khấu hao) phải dùng ổn định ít nhất trong một năm tài chính. Đổi phương pháp phải giải trình trong thuyết minh.
Thận trọng
Không ghi tăng tài sản, thu nhập khi chưa chắc chắn; ghi nhận chi phí, nợ phải trả khi có bằng chứng về khả năng phát sinh. Khoản phải thu quá hạn lâu cần xem xét lập dự phòng.
Trọng yếu
Thông tin được coi là trọng yếu nếu thiếu hoặc sai sẽ làm người đọc hiểu sai báo cáo. Sai 50.000đ tiền văn phòng phẩm khác sai 500 triệu doanh thu.
| Nguyên tắc | Hệ quả bạn thấy trên báo cáo |
|---|---|
| Dồn tích | Có lãi nhưng tiền chưa về, phải thu tăng |
| Hoạt động liên tục | Tài sản trình bày theo giá trị sử dụng lâu dài |
| Giá gốc | Đất, máy móc không tự tăng giá trên sổ |
| Phù hợp | Giá vốn đi cùng doanh thu, lợi nhuận phản ánh đúng kỳ |
| Nhất quán | Số liệu các năm so sánh được với nhau |
| Thận trọng | Xuất hiện dự phòng nợ khó đòi, dự phòng giảm giá |
| Trọng yếu | Khoản nhỏ có thể gộp, khoản lớn phải trình bày riêng |
3. Ví dụ minh hoạ bút toán: dồn tích và phù hợp trong cùng một giao dịch
Công ty bán lô hàng giá 50.000.000đ chưa VAT, thuế GTGT 10%, khách trả sau. Giá vốn lô hàng 35.000.000đ.
| Nghiệp vụ | Nợ | Có | Số tiền |
|---|---|---|---|
| Ghi doanh thu khi giao hàng | 131 – Phải thu khách hàng | 511 – Doanh thu bán hàng | 50.000.000 |
| Thuế GTGT đầu ra | 131 – Phải thu khách hàng | 3331 – Thuế GTGT phải nộp | 5.000.000 |
| Giá vốn cùng kỳ | 632 – Giá vốn hàng bán | 156 – Hàng hoá | 35.000.000 |
| Khi khách trả tiền | 112 – Tiền gửi ngân hàng | 131 – Phải thu khách hàng | 55.000.000 |
Lãi gộp 15 triệu xuất hiện ngay tháng giao hàng (dồn tích), giá vốn đi cùng doanh thu (phù hợp), còn tiền chỉ về khi khách trả. Muốn hiểu sâu sự lệch này, xem bài kế toán dồn tích và kế toán tiền mặt.
Ví dụ minh hoạ: khách trả sau 30 ngày, hàng đã mua và thanh toán từ kỳ trước.
Xem dạng bảng
| Theo sổ kế toán | Theo tài khoản ngân hàng | |
|---|---|---|
| Doanh thu / tiền thu | 50 triệu | 0 triệu |
| Giá vốn / tiền chi | 35 triệu | 0 triệu |
| Lãi gộp / dòng tiền thuần | 15 triệu | 0 triệu |
4. Áp dụng nguyên tắc vào quản lý hằng ngày
- Doanh thu ghi theo ngày giao hàng hay ngày thu tiền?
- Phương pháp tính giá xuất kho, khấu hao có thay đổi không?
- Khoản phải thu nào quá hạn lâu, đã xem xét dự phòng chưa?
- Có khoản chi lớn nào cần phân bổ nhiều kỳ không?
- Có sai sót nào vượt mức trọng yếu cần điều chỉnh không?
Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, phần lớn tranh luận giữa chủ doanh nghiệp và kế toán xuất phát từ nguyên tắc dồn tích và thận trọng, không phải do sai số liệu. Một buổi giải thích 30 phút thường tiết kiệm rất nhiều lần hỏi đi hỏi lại.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên tắc nào quan trọng nhất với doanh nghiệp nhỏ?
Dồn tích và phù hợp, vì chúng quyết định lợi nhuận từng kỳ. Hiểu hai nguyên tắc này bạn sẽ không còn bất ngờ khi lãi mà thiếu tiền.
Tài sản tăng giá có được ghi tăng trên sổ không?
Theo nguyên tắc giá gốc thì không tự ghi tăng, trừ trường hợp pháp luật cho phép đánh giá lại như khi góp vốn bằng tài sản hoặc chuyển đổi loại hình.
Thận trọng có nghĩa là cố tình ghi lỗ không?
Không. Thận trọng là không ghi nhận lãi khi chưa chắc chắn, nhưng cũng không được lập dự phòng quá mức để làm giảm lợi nhuận.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ giải thích báo cáo cho chủ doanh nghiệp không?
Có. Trong dịch vụ kế toán trọn gói, chúng tôi gửi báo cáo định kỳ và giải thích các chỉ tiêu chính theo đúng nguyên tắc kế toán.
Hiểu báo cáo của chính doanh nghiệp bạn
ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) – dịch vụ kế toán TP.HCM ghi sổ đúng nguyên tắc và giải thích số liệu để bạn ra quyết định.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
