Nội dung bài viết
Báo cáo nói công ty lãi 120 triệu, nhưng tài khoản ngân hàng gần cạn. Nguyên nhân thường nằm ở khác biệt giữa kế toán dồn tích và cách nhìn theo tiền mặt. Bài này dùng ví dụ minh hoạ một công ty thương mại trong 3 tháng để bạn thấy hai con số lệch nhau ra sao, do ACCA Consulting Vietnam biên soạn cho chủ doanh nghiệp.
1. Kế toán dồn tích là gì, khác kế toán tiền mặt thế nào
Kế toán dồn tích ghi nhận doanh thu khi giao hàng, cung cấp dịch vụ và ghi chi phí khi phát sinh, bất kể tiền đã thu hay chi chưa. Kế toán tiền mặt (cơ sở tiền) chỉ ghi khi tiền thực sự vào hoặc ra.
Doanh nghiệp tại Việt Nam lập báo cáo tài chính theo cơ sở dồn tích, theo chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành. Riêng báo cáo lưu chuyển tiền tệ là nơi duy nhất trình bày theo dòng tiền. Vì vậy chủ doanh nghiệp cần đọc cả hai để có bức tranh đầy đủ.
| Tiêu chí | Dồn tích | Tiền mặt |
|---|---|---|
| Thời điểm ghi doanh thu | Khi giao hàng, hoàn thành dịch vụ | Khi thu tiền |
| Thời điểm ghi chi phí | Khi phát sinh, phù hợp với doanh thu | Khi chi tiền |
| Khoản phải thu, phải trả | Có, phản ánh trên bảng cân đối | Không theo dõi |
| Dùng cho | Báo cáo tài chính, quyết toán thuế | Quản lý quỹ, dự báo dòng tiền |
2. Ví dụ minh hoạ: công ty thương mại trong 3 tháng
Giả định công ty A bán thiết bị văn phòng. Tháng 7 mua hàng 300 triệu, trả ngay; bán hết trong tháng 7–8 với doanh thu 440 triệu, khách trả chậm 60 ngày. Chi phí lương, thuê nhà mỗi tháng 40 triệu, trả trong tháng. Bỏ qua thuế GTGT cho dễ theo dõi.
Ví dụ minh hoạ: tháng 7 bán 250 triệu (giá vốn 160 triệu), tháng 8 bán 190 triệu (giá vốn 140 triệu); khách trả tháng 9 phần doanh thu tháng 7 (220 triệu nhận trong tháng 9, phần còn lại sang tháng 10).
Xem dạng bảng
| Lợi nhuận dồn tích | Dòng tiền thuần | |
|---|---|---|
| Tháng 7 | 50 triệu | -340 triệu |
| Tháng 8 | 10 triệu | -40 triệu |
| Tháng 9 | -40 triệu | 180 triệu |
Cộng 3 tháng, lợi nhuận dồn tích là 20 triệu, nhưng dòng tiền thuần âm 200 triệu. Không có gì sai: tiền đang nằm ở khoản phải thu khách hàng. Nếu chỉ nhìn lãi, bạn có thể quyết định nhập thêm hàng và rơi vào thiếu tiền trả lương.
3. Bút toán theo kế toán dồn tích trong ví dụ
| Thời điểm | Nợ | Có | Số tiền |
|---|---|---|---|
| Tháng 7 – mua hàng trả ngay | 156 – Hàng hoá | 112 – Tiền gửi ngân hàng | 300 |
| Tháng 7 – bán chịu | 131 – Phải thu khách hàng | 511 – Doanh thu bán hàng | 250 |
| Tháng 7 – giá vốn | 632 – Giá vốn hàng bán | 156 – Hàng hoá | 160 |
| Tháng 7 – chi phí hoạt động | 642 – Chi phí quản lý | 112 – Tiền gửi ngân hàng | 40 |
| Tháng 9 – khách trả tiền | 112 – Tiền gửi ngân hàng | 131 – Phải thu khách hàng | 220 |
Doanh thu và giá vốn ghi ngay tháng 7 dù tiền chưa về. Ngược lại, tháng 9 thu 220 triệu nhưng không có bút toán doanh thu nào, vì doanh thu đã ghi từ trước. Đây là điểm khiến nhiều chủ doanh nghiệp nhầm khi so sổ ngân hàng với báo cáo kết quả kinh doanh.
4. Cách đọc cả hai con số để không thiếu tiền
- 1Xem lợi nhuận
Lấy lợi nhuận trước thuế từ báo cáo kết quả kinh doanh.
- 2Xem biến động phải thu
Phải thu tăng nghĩa là tiền đang bị khách giữ.
- 3Xem tồn kho, phải trả
Tồn kho tăng giữ tiền; phải trả tăng giúp giữ lại tiền.
- 4Lập dự báo dòng tiền
Dự kiến thu chi 8–12 tuần tới để chủ động vốn.
Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, chỉ cần thêm một trang báo cáo tuổi nợ phải thu bên cạnh báo cáo lãi lỗ, chủ doanh nghiệp đã thấy rõ tiền đang kẹt ở đâu. Các điểm kẹt tiền cụ thể được phân tích ở bài lợi nhuận cao nhưng không có tiền.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp nhỏ có được làm kế toán theo tiền mặt không?
Báo cáo tài chính của doanh nghiệp phải lập theo cơ sở dồn tích. Bạn vẫn có thể theo dõi thu chi tiền mặt như một báo cáo quản trị bổ sung.
Lãi trên báo cáo có phải nộp thuế TNDN dù chưa thu tiền?
Thu nhập chịu thuế xác định theo quy định thuế, nhìn chung doanh thu tính thuế gắn với thời điểm chuyển giao hàng hoá, dịch vụ chứ không chờ thu tiền. Vì vậy cần dự trù tiền nộp thuế.
Làm sao giảm khoảng lệch giữa lãi và tiền?
Rút ngắn thời hạn thanh toán của khách, kiểm soát tồn kho và thương lượng thời hạn trả nhà cung cấp hợp lý.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ lập dự báo dòng tiền không?
Có. Ngoài sổ sách và báo cáo thuế, chúng tôi có thể lập báo cáo quản trị gồm tuổi nợ phải thu và bảng dự báo thu chi theo nhu cầu.
Thấy rõ lãi và tiền mỗi tháng
ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) – dịch vụ kế toán TP.HCM giúp bạn đọc cả báo cáo dồn tích lẫn dòng tiền để không bị động về vốn.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
