Nội dung bài viết
Nhiều chủ doanh nghiệp ký báo cáo tài chính mỗi năm nhưng chỉ nhìn dòng lợi nhuận. Đọc báo cáo tài chính đúng thứ tự, bạn sẽ biết tiền đang nằm ở đâu, ai đang nợ mình và doanh nghiệp có đủ sức trả nợ hay không. ACCA Consulting Vietnam hướng dẫn cách đọc trong 15 phút với một bộ số liệu ví dụ minh hoạ.
1. Thứ tự đọc báo cáo tài chính trong 15 phút
- 1Phút 1–4: B02
Xem doanh thu, lãi gộp và lợi nhuận sau thuế; so với năm trước.
- 2Phút 5–9: B01
Xem tiền, phải thu, tồn kho, nợ vay và vốn chủ sở hữu.
- 3Phút 10–13: B03
Xem dòng tiền từ hoạt động kinh doanh có dương và tương xứng với lợi nhuận.
- 4Phút 14–15: Thuyết minh
Đọc phần chi tiết các khoản mục có biến động lớn.
Đọc báo cáo kết quả kinh doanh trước vì đây là phần quen thuộc nhất. Sau đó chuyển sang bảng cân đối kế toán để biết lợi nhuận đó đang nằm dưới dạng tiền hay dạng tài sản khác. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ là bước kiểm chứng cuối cùng.
2. Bộ số liệu doanh nghiệp dịch vụ giả định
Ví dụ minh hoạ: Công ty A cung cấp dịch vụ bảo trì thiết bị, năm nay có số liệu tóm tắt như sau (đơn vị: triệu đồng).
| Chỉ tiêu | Năm nay | Năm trước | Báo cáo |
|---|---|---|---|
| Doanh thu thuần | 6.000 | 5.000 | B02 |
| Lợi nhuận gộp | 2.100 | 1.900 | B02 |
| Lợi nhuận sau thuế | 400 | 380 | B02 |
| Tiền và tương đương tiền | 300 | 520 | B01 |
| Phải thu khách hàng | 1.500 | 900 | B01 |
| Vay ngắn hạn | 800 | 400 | B01 |
| Vốn chủ sở hữu | 1.200 | 1.000 | B01 |
| Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh | 20 | 350 | B03 |
Ví dụ minh hoạ: lợi nhuận sau thuế 400 triệu nhưng tiền thu thuần từ kinh doanh chỉ 20 triệu.
Xem dạng bảng
| Lợi nhuận gộp | 2.100 triệu đ |
| Lợi nhuận trước thuế | 500 triệu đ |
| Lợi nhuận sau thuế | 400 triệu đ |
| Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh | 20 triệu đ |
Câu chuyện hiện ra rất rõ: doanh thu tăng 20%, lợi nhuận vẫn tăng, nhưng phải thu khách hàng tăng 600 triệu và doanh nghiệp phải vay thêm 400 triệu để bù tiền. Lợi nhuận chưa chuyển thành tiền.
3. Vì sao có lãi mà thiếu tiền: nhìn qua bút toán
Theo chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành, doanh thu được ghi nhận khi dịch vụ đã hoàn thành, không phụ thuộc khách đã trả tiền hay chưa. Ví dụ minh hoạ một hợp đồng bảo trì 200 triệu đồng, thuế GTGT 10%, khách trả sau 90 ngày:
| Nghiệp vụ | Nợ | Có | Số tiền (đ) |
|---|---|---|---|
| Tháng 11: Hoàn thành dịch vụ, ghi doanh thu | 131 | 5113 | 200.000.000 |
| Tháng 11: Thuế GTGT đầu ra | 131 | 33311 | 20.000.000 |
| Tháng 2 năm sau: Khách thanh toán | 1121 | 131 | 220.000.000 |
Hợp đồng này làm lợi nhuận năm nay tăng nhưng tiền chỉ về vào năm sau. Doanh nghiệp còn phải nộp thuế GTGT đầu ra trước khi thu được tiền. Phân tích sâu hơn có ở bài báo cáo lãi nhưng không có tiền.
4. Tám câu hỏi chủ doanh nghiệp cần trả lời
| Câu hỏi | Xem ở đâu | Công ty A (ví dụ minh hoạ) |
|---|---|---|
| Doanh thu tăng hay giảm? | B02 | Tăng 20% |
| Biên lãi gộp có giữ được? | B02 | Giảm từ 38% xuống 35% |
| Chi phí quản lý tăng nhanh hơn doanh thu? | B02, thuyết minh | Cần xem chi tiết |
| Tiền cuối kỳ đủ chi mấy tháng? | B01 | Khoảng 1 tháng chi phí cố định |
| Khách nợ bao lâu mới trả? | B01, thuyết minh | Phải thu tăng nhanh hơn doanh thu |
| Nợ vay có tăng bất thường? | B01 | Gấp đôi năm trước |
| Dòng tiền kinh doanh có dương? | B03 | Dương nhưng rất thấp |
| Có khoản mục lạ cần giải thích? | Thuyết minh | Kiểm tra phải thu bên liên quan |
Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, câu hỏi về khách nợ bao lâu thường bị bỏ qua nhất, trong khi đó lại là nguyên nhân phổ biến khiến doanh nghiệp đang lãi phải đi vay.
5. Những lỗi đọc báo cáo thường gặp
- Chỉ nhìn lợi nhuận sau thuế, bỏ qua dòng tiền.
- So sánh số tuyệt đối mà không tính tỷ lệ trên doanh thu.
- Không đọc thuyết minh nên không biết phải thu lớn đến từ khách nào.
- Ký báo cáo mà không hỏi kế toán về các biến động trên 20%.
Một thói quen đơn giản giúp tránh các lỗi trên: yêu cầu kế toán gửi kèm báo cáo một trang giải thích ngắn cho mỗi chỉ tiêu biến động lớn, ghi rõ nguyên nhân và việc cần làm tiếp theo.
- Bộ B01, B02, B03 và thuyết minh có số năm trước để so sánh
- Danh sách khách nợ quá hạn và nhà cung cấp lớn
- Bảng chi tiết các khoản vay, lịch trả nợ
- Ghi chú các sự kiện lớn trong năm: mở chi nhánh, mua tài sản, hợp đồng lớn
Câu hỏi thường gặp
Chủ doanh nghiệp không biết kế toán có đọc được báo cáo tài chính không?
Được. Chỉ cần đọc đúng thứ tự và tập trung vào vài chỉ tiêu chính như doanh thu, lãi gộp, tiền, phải thu, nợ vay và dòng tiền kinh doanh.
Nên đọc báo cáo tài chính bao lâu một lần?
Báo cáo năm là bắt buộc, nhưng để điều hành nên xem báo cáo quản trị theo tháng hoặc quý với cùng cấu trúc.
Lợi nhuận cao có phải doanh nghiệp đang khoẻ?
Chưa chắc. Cần kiểm tra lợi nhuận đã chuyển thành tiền chưa và nợ vay có tăng nhanh hay không.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ giải thích báo cáo tài chính cho chủ doanh nghiệp không?
Có. ACCA Consulting VN lập báo cáo trong gói dịch vụ kế toán và trao đổi các biến động chính với chủ doanh nghiệp khi bàn giao.
Hiểu báo cáo tài chính của chính doanh nghiệp bạn
Gửi bộ báo cáo gần nhất, ACCA Consulting Vietnam sẽ chỉ ra các điểm cần chú ý. Nhận tư vấn.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
