Hoạch định thuế hợp pháp cho SMEs: 10 việc nên làm từ đầu năm

Phần lớn doanh nghiệp nhỏ chỉ nghĩ đến thuế khi sắp hết hạn nộp tờ khai, lúc đó gần như không còn lựa chọn nào. Hoạch định thuế hợp pháp là sắp xếp hoạt động kinh doanh ngay từ đầu năm để tận dụng đúng các quy định ưu đãi, tránh chi phí bị loại và tiền chậm nộp. Bài viết đưa ra 10 việc cụ thể, phân biệt rõ tối ưu đúng luật với né thuế, do ACCA Consulting Vietnam tổng hợp cho chủ doanh nghiệp và CFO.

1. Hoạch định thuế hợp pháp khác né thuế ở đâu?

Hoạch định thuế hợp pháp dựa trên giao dịch có thật, chứng từ đầy đủ và lựa chọn trong khuôn khổ luật cho phép. Né thuế, trốn thuế thì tạo ra giao dịch không có thật, che giấu doanh thu hoặc dùng hoá đơn không hợp pháp. Ranh giới đơn giản: nếu phải giải trình với cơ quan thuế, bạn có tự tin trình bày toàn bộ bản chất giao dịch không?

2. 10 việc hoạch định thuế hợp pháp nên làm từ đầu năm

3. Việc 1–4: thuế suất, tạm nộp và chuyển lỗ

Theo Luật Thuế TNDN 2025 (67/2025/QH15), doanh nghiệp có tổng doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng áp dụng thuế suất 15%; trên 3 tỷ đến không quá 50 tỷ áp dụng 17%; còn lại áp dụng thuế suất phổ thông 20%. Ước tính doanh thu từ đầu năm giúp bạn tạm nộp sát thực tế, tránh tạm nộp thiếu dưới 80% số quyết toán và bị tính tiền chậm nộp 0,03%/ngày trên phần thiếu.

Với lỗ: doanh nghiệp được chuyển lỗ liên tục, tối đa không quá 5 năm kể từ năm tiếp sau năm phát sinh lỗ. Nếu khoản lỗ sắp hết hạn, cần ưu tiên ghi nhận đầy đủ thu nhập đúng kỳ thay vì để lỗ hết hạn mà chưa bù trừ. Xem thêm quy tắc chuyển lỗ 5 năm và tạm nộp thuế TNDN hằng quý.

4. Việc 5–8: chi phí, tài sản và thuế GTGT

Ví dụ minh hoạ: Công ty M (doanh thu 10 tỷ, thuế suất 17%) chi 300 triệu thưởng cuối năm. Nếu có quy chế thưởng ban hành từ đầu năm và chi chuyển khoản, khoản này được xem xét là chi phí được trừ, giảm 51 triệu thuế TNDN. Nếu thiếu quy chế, khoản thưởng có nguy cơ bị loại.

Với tài sản cố định, thời điểm đưa vào sử dụng quyết định thời điểm bắt đầu trích khấu hao; mua cuối năm nhưng chưa có biên bản bàn giao thì chưa khấu hao được. Với thuế GTGT, chính sách giảm từ 10% xuống 8% kéo dài đến hết 31/12/2026, trừ nhóm loại trừ (ví dụ hàng hoá chịu thuế tiêu thụ đặc biệt như ô tô); cần rà soát danh mục để xuất hoá đơn đúng thuế suất.

5. Việc 9–10: lương nhân viên và lợi nhuận cho chủ sở hữu

Từ kỳ tính thuế 2026, giảm trừ gia cảnh là 15,5 triệu/tháng cho bản thân và 6,2 triệu/tháng cho mỗi người phụ thuộc. Cập nhật đăng ký người phụ thuộc từ đầu năm giúp nhân viên được khấu trừ đúng hằng tháng, giảm việc phải hoàn thuế khi quyết toán. Với chủ sở hữu công ty TNHH một thành viên do cá nhân làm chủ, tiền lương của chủ không được tính vào chi phí được trừ, nên cần cân nhắc nhận thu nhập qua lợi nhuận được chia và lên kế hoạch dòng tiền phù hợp.

Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, doanh nghiệp làm đủ 10 việc trên thường giảm đáng kể số điều chỉnh khi quyết toán, vì phần lớn chi phí bị loại đến từ việc thiếu quy chế hoặc thanh toán sai hình thức chứ không phải từ chi phí không có thật.

Câu hỏi thường gặp