Ghi nhận doanh thu theo tiến độ hợp đồng dài hạn: cách tính từng kỳ

Một hợp đồng kéo dài 18 tháng mà doanh thu chỉ ghi khi nghiệm thu cuối cùng sẽ làm báo cáo các kỳ trước méo mó: chi phí có, doanh thu không. Ghi nhận doanh thu theo tiến độ giải quyết vấn đề này nếu kết quả hợp đồng ước tính được đáng tin cậy. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam trình bày cách tính từng kỳ bằng một ví dụ ba kỳ.

1. Khi nào ghi nhận doanh thu theo tiến độ

Phương pháp này phù hợp với hợp đồng thực hiện qua nhiều kỳ kế toán: dự án triển khai phần mềm, hợp đồng tư vấn dài hạn, chế tạo thiết bị theo đơn đặt hàng, công trình. Theo chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành và chuẩn mực liên quan, doanh nghiệp ghi doanh thu tương ứng phần công việc đã hoàn thành khi đồng thời:

• Tổng doanh thu hợp đồng xác định được tương đối chắc chắn.
• Có khả năng thu được lợi ích kinh tế từ hợp đồng.
• Xác định được phần công việc đã hoàn thành tại ngày lập báo cáo.
• Ước tính được chi phí để hoàn thành toàn bộ hợp đồng.

Nếu không thoả các điều kiện trên, doanh thu chỉ ghi tối đa bằng chi phí đã phát sinh có khả năng thu hồi. Nếu dự kiến hợp đồng lỗ, khoản lỗ cần được ghi nhận ngay, không chờ đến kỳ cuối.

2. Ba cách đo tiến độ thường dùng

Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, phương pháp theo chi phí dễ áp dụng nhất với doanh nghiệp vừa và nhỏ vì số liệu có sẵn trên sổ. Điều kiện là chi phí phải được tập hợp theo từng hợp đồng, thường qua tài khoản chi phí dở dang, xem thêm bài tài khoản 154 chi phí dở dang.

3. Bảng tính doanh thu theo tiến độ qua 3 kỳ

Công ty C ký hợp đồng trị giá 3.000 triệu đồng (chưa thuế GTGT), thực hiện trong ba năm. Tổng chi phí ước tính ban đầu 2.400 triệu. Sang năm thứ hai, ước tính được điều chỉnh lên 2.500 triệu do giá vật tư tăng.

Điểm cần chú ý: thay đổi ước tính ở năm 2 không làm điều chỉnh lại năm 1. Ảnh hưởng được phản ánh vào kỳ phát sinh thay đổi, tức là doanh thu luỹ kế được tính lại theo ước tính mới rồi trừ phần đã ghi.

4. Nghiệm thu khác ghi nhận doanh thu thế nào

Nghiệm thu và xuất hoá đơn là căn cứ thanh toán theo hợp đồng. Ghi nhận doanh thu là đo lường kết quả công việc. Hai con số này hiếm khi trùng nhau trong từng kỳ.

Phần doanh thu đã ghi nhưng chưa nghiệm thu được theo dõi chi tiết như một khoản phải thu theo tiến độ. Ngược lại, khi giá trị nghiệm thu vượt doanh thu đã ghi, phần chênh lệch là khoản nhận trước của khách hàng. Thời điểm lập hoá đơn và kê khai thuế GTGT thực hiện theo quy định về hoá đơn hiện hành, không phụ thuộc cách tính tiến độ trên sổ.

Lưu ý: cách theo dõi bằng tiểu khoản của TK 131 trong ví dụ chỉ mang tính minh hoạ. Với hợp đồng xây dựng, nhiều doanh nghiệp theo dõi khoản phải thu theo tiến độ qua tài khoản thanh toán theo tiến độ kế hoạch hợp đồng xây dựng nếu chế độ kế toán áp dụng có quy định tài khoản này. Hãy đối chiếu hệ thống tài khoản doanh nghiệp đã đăng ký trước khi hạch toán.

Cách đặt tên chi tiết tài khoản có thể khác tuỳ hệ thống của doanh nghiệp; điều quan trọng là tách được phần đã ghi doanh thu chưa lập hoá đơn để đối chiếu với tờ khai.

5. Quy trình cuối kỳ cho hợp đồng dài hạn

Chênh lệch giữa doanh thu kế toán và doanh thu trên tờ khai là nguyên nhân phổ biến của câu hỏi khi kiểm tra, xem bài BCTC sai lệch tờ khai quyết toán.

Câu hỏi thường gặp