Nội dung bài viết
Doanh nghiệp tư nhân (DNTN) có thủ tục đơn giản và chủ doanh nghiệp toàn quyền quyết định. Đổi lại, chủ DNTN chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với mọi khoản nợ của doanh nghiệp. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam giải thích rủi ro này bằng ví dụ minh hoạ và chỉ ra khi nào DNTN vẫn là lựa chọn hợp lý.
1. Doanh nghiệp tư nhân là gì, khác công ty TNHH ở đâu?
DNTN là doanh nghiệp do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của doanh nghiệp. DNTN không có tư cách pháp nhân và không được phát hành chứng khoán. Đây là điểm khác căn bản so với công ty TNHH một thành viên, nơi chủ sở hữu chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn điều lệ.
| Tiêu chí | Doanh nghiệp tư nhân | TNHH một thành viên |
|---|---|---|
| Tư cách pháp nhân | Không | Có |
| Trách nhiệm của chủ | Vô hạn, bằng toàn bộ tài sản cá nhân | Hữu hạn, trong phạm vi vốn điều lệ |
| Tách bạch tài sản | Tài sản doanh nghiệp và tài sản chủ khó tách bạch | Tài sản công ty tách khỏi tài sản chủ sở hữu |
| Huy động vốn | Chỉ từ vốn của chủ, không phát hành chứng khoán | Chủ góp thêm hoặc chuyển đổi để nhận thêm người |
| Số lượng được làm chủ | Bị giới hạn theo quy định hiện hành | Không giới hạn tương tự |
| Lương của chủ khi tính thuế TNDN | Không được tính vào chi phí được trừ | Không được tính vào chi phí được trừ (chủ là một cá nhân) |
| Thuế suất TNDN | Như doanh nghiệp khác | Như doanh nghiệp khác |
Lưu ý về thuế: tiền lương của chủ DNTN và của chủ công ty TNHH một thành viên do một cá nhân làm chủ đều không được tính vào chi phí được trừ khi tính thuế TNDN. Vì vậy, chuyển từ DNTN sang TNHH một thành viên không giúp "tiết kiệm thuế" ở khoản lương này.
2. Rủi ro trách nhiệm vô hạn của doanh nghiệp tư nhân: ví dụ minh hoạ
Giả định anh Minh mở DNTN kinh doanh vật liệu, vốn đầu tư ghi nhận 500 triệu đồng. Sau hai năm, doanh nghiệp nợ nhà cung cấp và ngân hàng tổng cộng 1,4 tỷ đồng, tài sản còn lại của doanh nghiệp (hàng tồn, công nợ phải thu) chỉ thu hồi được khoảng 600 triệu đồng.
Ví dụ minh hoạ giả định; với công ty TNHH, chủ sở hữu chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn điều lệ, trừ trường hợp vi phạm pháp luật hoặc chưa góp đủ vốn đã cam kết.
Xem dạng bảng
| Doanh nghiệp tư nhân | Công ty TNHH | |
|---|---|---|
| Tổng nợ | 1.400 triệu | 1.400 triệu |
| Trả từ tài sản doanh nghiệp | 600 triệu | 600 triệu |
| Chủ trả thêm từ tài sản cá nhân | 800 triệu | 0 triệu |
Với DNTN, 800 triệu đồng còn thiếu có thể bị yêu cầu trả bằng nhà, xe, tiền tiết kiệm của anh Minh. Nếu là công ty TNHH đã góp đủ vốn, phần thiếu hụt về nguyên tắc không lan sang tài sản cá nhân của chủ sở hữu. Thực tế, ngân hàng thường yêu cầu bảo lãnh cá nhân khi cho công ty nhỏ vay, nên lớp bảo vệ của TNHH cũng không tuyệt đối.
3. Khi nào doanh nghiệp tư nhân vẫn là lựa chọn hợp lý?
DNTN không phải lựa chọn sai. Nó phù hợp khi rủi ro nợ thấp và chủ muốn toàn quyền quyết định:
- Kinh doanh quy mô nhỏ, ít vay nợ, ít mua chịu lớn.
- Không có kế hoạch nhận thêm người góp vốn trong vài năm tới.
- Ngành nghề rủi ro bồi thường thấp (dịch vụ tư vấn cá nhân, bán lẻ nhỏ).
- Khách hàng hoặc đối tác cần bạn xuất hoá đơn doanh nghiệp nhưng bạn muốn bộ máy đơn giản.
- Bạn chấp nhận và hiểu rõ rủi ro tài sản cá nhân, có quỹ dự phòng riêng.
Ngược lại, nếu bạn kinh doanh ngành có rủi ro bồi thường lớn (xây dựng, vận tải, thực phẩm), thường xuyên mua chịu hàng giá trị cao hoặc vay vốn, công ty TNHH an toàn hơn. Đọc thêm phần so sánh các loại hình doanh nghiệp để có bức tranh đầy đủ.
Một tình huống hay gặp khác: chủ DNTN nhận thầu một công trình nhỏ, sau đó phát sinh bồi thường do chậm tiến độ. Với DNTN, khoản bồi thường không bị giới hạn ở vốn đầu tư đã ghi trên giấy chứng nhận, nên mức độ thiệt hại thực tế có thể lớn hơn nhiều so với dự tính ban đầu.
4. Cách hạn chế rủi ro nếu đã chọn doanh nghiệp tư nhân
- 1Tách tài khoản
Dùng tài khoản ngân hàng riêng cho doanh nghiệp, không trộn chi tiêu gia đình.
- 2Giữ sổ sách đầy đủ
Ghi nhận công nợ, hàng tồn kho chính xác để biết sớm khi nợ vượt khả năng trả.
- 3Giới hạn mua chịu
Đặt hạn mức công nợ với từng nhà cung cấp và theo dõi tuổi nợ hằng tháng.
- 4Ký hợp đồng chặt
Ghi rõ giới hạn trách nhiệm bồi thường, điều kiện thanh toán, phạt vi phạm.
- 5Chuyển đổi đúng lúc
Khi quy mô tăng, cân nhắc chuyển sang công ty TNHH để tách bạch tài sản.
Đội ngũ ACCA Consulting Vietnam thường gặp chủ DNTN dùng chung một tài khoản cho cả kinh doanh và gia đình. Khi có tranh chấp, việc chứng minh khoản nào thuộc doanh nghiệp rất khó, và sổ sách kế toán cũng không phản ánh đúng lãi lỗ.
5. Muốn chuyển sang công ty TNHH thì sao?
Pháp luật cho phép DNTN chuyển đổi thành công ty TNHH (một thành viên hoặc hai thành viên trở lên) hoặc công ty cổ phần theo thủ tục đăng ký chuyển đổi. Chủ DNTN cần cam kết chịu trách nhiệm cá nhân với các khoản nợ phát sinh trước khi chuyển đổi, trừ khi có thoả thuận khác với chủ nợ. Xem hướng dẫn chi tiết tại bài chuyển đổi doanh nghiệp tư nhân thành công ty TNHH.
Câu hỏi thường gặp
Chủ doanh nghiệp tư nhân có phải trả nợ bằng tài sản riêng không?
Có. Chủ DNTN chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với các nghĩa vụ của doanh nghiệp, không giới hạn ở số vốn đầu tư đã đăng ký.
Doanh nghiệp tư nhân có phải nộp thuế TNDN không?
Có. DNTN kê khai, nộp thuế GTGT, TNDN, TNCN như các doanh nghiệp khác. Tiền lương của chủ DNTN không được tính vào chi phí được trừ khi tính thuế TNDN.
Một người có thể vừa làm chủ DNTN vừa góp vốn vào công ty TNHH không?
Pháp luật có một số hạn chế đối với chủ DNTN khi tham gia các loại hình khác. Bạn nên kiểm tra theo quy định hiện hành hoặc hỏi đơn vị tư vấn trước khi đăng ký.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ kế toán cho doanh nghiệp tư nhân không?
Có. ACCA Consulting VN nhận làm dịch vụ kế toán, khai báo thuế cho DNTN với bảng giá theo số chứng từ, giống như công ty TNHH.
Cân nhắc giữa doanh nghiệp tư nhân và công ty TNHH?
ACCA Consulting Vietnam phân tích rủi ro theo ngành nghề của bạn và đồng hành với dịch vụ kế toán TP.HCM sau khi thành lập.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
