Thuế tối thiểu toàn cầu ảnh hưởng gì đến DN FDI tại Việt Nam?

Thuế tối thiểu toàn cầu không còn là chuyện riêng của trụ sở tập đoàn. Khi Việt Nam đã áp dụng thuế bổ sung theo quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu, công ty con FDI phải cung cấp dữ liệu, tính lại thuế suất thực tế và có thể phát sinh nghĩa vụ nộp tại Việt Nam. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam giúp bạn hiểu cơ chế, tự đánh giá mức độ ảnh hưởng và chuẩn bị sổ sách từ sớm.

1. Thuế tối thiểu toàn cầu (Trụ cột 2) là gì?

Trụ cột 2 (Pillar Two) là bộ quy tắc do OECD/G20 xây dựng nhằm bảo đảm các tập đoàn đa quốc gia quy mô lớn chịu một mức thuế suất thực tế tối thiểu tại mỗi quốc gia nơi họ hoạt động. Nếu thuế suất thực tế tại một nước thấp hơn mức tối thiểu, phần chênh lệch sẽ bị thu thêm dưới dạng thuế bổ sung.

Điểm quan trọng: câu hỏi không phải là “thuế suất danh nghĩa bao nhiêu” mà là “sau tất cả ưu đãi, miễn giảm, thực tế nộp bao nhiêu trên lợi nhuận”. Một doanh nghiệp đang hưởng thuế suất ưu đãi hoặc đang trong thời gian miễn thuế có thể có thuế suất thực tế rất thấp, dù thuế suất TNDN phổ thông của Việt Nam là 20%.

Ngưỡng doanh thu hợp nhất của tập đoàn, mức thuế suất tối thiểu và cách tính chi tiết được quy định trong văn bản riêng. Doanh nghiệp nên đối chiếu quy định hiện hành hoặc hỏi bộ phận thuế của tập đoàn thay vì dựa vào thông tin truyền miệng.

Hai cơ chế thu thường được nhắc tới

• Thuế bổ sung tối thiểu nội địa đạt chuẩn (QDMTT): nước sở tại (Việt Nam) tự thu phần thuế bổ sung của công ty con đặt tại Việt Nam, thay vì để nước khác thu.
• Quy tắc tổng hợp thu nhập chịu thuế tối thiểu (IIR): nước của công ty mẹ tối cao thu phần thuế còn thiếu từ các công ty con có thuế suất thực tế thấp.
• Ý nghĩa thực tế: nếu Việt Nam không thu, phần thuế đó có thể bị thu ở nước khác. Vì vậy ưu đãi thuế truyền thống không còn mang lại lợi ích trọn vẹn cho tập đoàn thuộc diện áp dụng.

2. Doanh nghiệp FDI nào chịu ảnh hưởng của thuế tối thiểu toàn cầu?

Không phải mọi công ty FDI đều thuộc diện. Thông thường, đối tượng là đơn vị thành viên của tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất vượt ngưỡng quy định trong một số năm gần nhất. Công ty FDI nhỏ do nhà đầu tư cá nhân thành lập thường không thuộc diện, nhưng vẫn nên xác nhận bằng văn bản với tập đoàn.

3. Tác động thực tế: ví dụ minh hoạ thuế suất thực tế

Giả sử một công ty FDI sản xuất có lợi nhuận kế toán ổn định, đang được miễn thuế những năm đầu rồi giảm thuế những năm tiếp theo. Biểu đồ dưới đây chỉ là ví dụ minh hoạ để thấy thuế suất thực tế thay đổi ra sao, không phản ánh lộ trình ưu đãi của dự án cụ thể nào.

Trong các năm thuế suất thực tế thấp hơn mức tối thiểu, tập đoàn thuộc diện có thể phải nộp thêm phần chênh lệch. Hệ quả cho công ty con tại Việt Nam:

• Lợi ích ưu đãi thuế bị thu hẹp; dòng tiền dự kiến chuyển về nước có thể giảm.
• Phát sinh nghĩa vụ kê khai, cung cấp dữ liệu theo mẫu và hạn riêng, ngoài quyết toán TNDN thông thường.
• Tập đoàn có thể chuyển sang quan tâm các hình thức hỗ trợ khác ngoài ưu đãi thuế suất.

4. Dữ liệu kế toán cần chuẩn bị cho thuế tối thiểu toàn cầu

Phần lớn khó khăn nằm ở dữ liệu, không phải công thức. Công ty con cần đưa ra số liệu theo chuẩn kế toán dùng để hợp nhất (thường là IFRS hoặc chuẩn của công ty mẹ), rồi điều chỉnh theo quy tắc Trụ cột 2. Bạn có thể tham khảo cách dựng bảng chuyển đổi tại bài reporting package gửi công ty mẹ.

5. Lộ trình chuẩn bị 5 bước cho công ty con FDI

Lưu ý phối hợp với lịch quyết toán TNDN thông thường: hạn nộp tờ khai quyết toán TNDN và BCTC năm là ngày cuối cùng của tháng thứ 3 kể từ khi kết thúc năm tài chính, và doanh nghiệp FDI phải kiểm toán BCTC năm. Số liệu thuế bổ sung nên dựa trên số đã được kiểm toán để tránh phải điều chỉnh nhiều lần.

Câu hỏi thường gặp