Nội dung bài viết
Nhiều chủ hộ vẫn hỏi: thuế khoán và kê khai khác nhau thế nào, và vì sao phải thay đổi? Từ 2026 bỏ hình thức thuế khoán, hộ kinh doanh chuyển sang kê khai/tự khai (theo Nghị quyết 198/2025/QH15 và hướng dẫn). Hiểu cách làm cũ và cách làm mới giúp bạn biết mình cần thay đổi thói quen nào. ACCA Consulting Vietnam so sánh hai cách theo 4 tiêu chí, không đưa con số luật mà đưa câu hỏi để bạn tự kiểm tra với văn bản gốc.
1. Hai cách làm, hai cách nghĩ
Cách khoán (A): cơ quan thuế xác định mức doanh thu khoán cho cả năm dựa trên khảo sát và thông tin của hộ. Chủ hộ nộp theo thông báo, ít phải ghi chép. Ưu điểm là đơn giản; nhược điểm là con số có thể không sát thực tế, và khi kinh doanh thay đổi, hộ khó chứng minh.
Cách kê khai (B): chủ hộ tự ghi nhận doanh thu thực tế, tự lập tờ khai theo kỳ và chịu trách nhiệm về số liệu. Công sức nhiều hơn, nhưng số thuế phản ánh đúng việc kinh doanh, và hộ có căn cứ rõ ràng khi làm việc với cơ quan thuế, ngân hàng.
2. Thuế khoán và kê khai: bảng so sánh A – B
| Tiêu chí | A – Khoán (cách cũ) | B – Kê khai/tự khai (từ 2026) |
|---|---|---|
| Thủ tục | Nhận thông báo, nộp theo kỳ được báo | Tự lập, nộp tờ khai và nộp tiền đúng hạn |
| Rủi ro chính | Mức khoán chênh với thực tế | Kê khai thiếu, sai, trễ hạn; dữ liệu không khớp |
| Công sức ghi chép | Thấp | Đều đặn hằng ngày, hằng tháng |
| Minh bạch | Thấp, khó chứng minh doanh thu | Cao, có sổ, sao kê, hoá đơn làm căn cứ |
| Khi vay vốn, mở rộng | Thiếu số liệu thuyết phục | Có lịch sử doanh thu rõ ràng |
| Khi bị hỏi, kiểm tra | Ít phát sinh | Giải trình bằng chứng từ đã lưu |
Ví dụ minh hoạ, điểm do một chủ hộ giả định tự chấm; không phải đánh giá của cơ quan nhà nước.
Xem dạng bảng
| A – Khoán | B – Kê khai | |
|---|---|---|
| Dễ làm | 5 điểm | 3 điểm |
| Ít tốn thời gian | 5 điểm | 3 điểm |
| Minh bạch | 2 điểm | 5 điểm |
| Dễ chứng minh khi cần | 2 điểm | 5 điểm |
| Hỗ trợ vay vốn | 2 điểm | 4 điểm |
Biểu đồ cho thấy điều nhiều chủ hộ cảm nhận: cách mới tốn công hơn, nhưng đổi lại là sự rõ ràng. Phần "tốn công" có thể giảm rất nhiều nếu bạn có công cụ và thói quen đúng.
3. 8 câu hỏi bạn cần tự kiểm tra với văn bản gốc
- Hộ của tôi áp dụng phương pháp kê khai nào theo hướng dẫn hiện hành?
- Kỳ kê khai của tôi là tháng, quý hay năm? Hạn nộp là ngày nào?
- Ngưỡng doanh thu nào ảnh hưởng đến nghĩa vụ của tôi (tra văn bản, không đoán)?
- Ngành nghề của tôi thuộc nhóm nào khi kê khai?
- Tôi có phải dùng hoá đơn điện tử hoặc máy tính tiền không?
- Tôi phải giữ những sổ, chứng từ gì và giữ trong bao lâu?
- Doanh thu bán qua sàn thương mại điện tử được khai thay đến đâu?
- Tôi nộp tờ khai và nộp tiền qua kênh nào?
Nguồn tra cứu nên dùng: cổng thông tin của cơ quan thuế, cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật của Nhà nước, và câu trả lời trực tiếp của cơ quan thuế quản lý. Cách đọc văn bản mới được hướng dẫn ở bài quy định thuế hộ kinh doanh mới: 8 điểm cần tự kiểm tra.
4. Từ A sang B: ba thay đổi thói quen quan trọng nhất
- 1Ghi trước, đếm sau
Cuối ngày ghi tổng bán vào sổ trước khi cất tiền.
- 2Một tài khoản cho kinh doanh
Mọi tiền hàng vào một tài khoản, tiền gia đình để tài khoản khác.
- 3Chứng từ đi kèm mỗi khoản chi
Chụp ảnh hoá đơn, phiếu giao hàng ngay khi nhận, đặt tên theo ngày.
| Ngày | Doanh thu tiền mặt | Doanh thu chuyển khoản | Chi nhập nguyên liệu | Chứng từ chi |
|---|---|---|---|---|
| Thứ 2 | 2.100 | 1.350 | 1.800 | Bảng kê mua chợ |
| Thứ 3 | 1.950 | 1.420 | 1.650 | Bảng kê mua chợ |
| Thứ 4 | 2.300 | 1.600 | 2.050 | Hoá đơn đại lý |
| Thứ 5 | 2.050 | 1.500 | 1.700 | Bảng kê mua chợ |
Chỉ với 5 cột như trên, cuối tháng bạn đã có đủ số liệu để đối chiếu sao kê và lập tờ khai. Rủi ro khi ghi chép sơ sài được phân tích ở bài hộ kinh doanh bị ấn định thuế.
Câu hỏi thường gặp
Năm 2026 hộ còn được chọn nộp khoán không?
Theo Nghị quyết 198/2025/QH15 và hướng dẫn, hình thức thuế khoán được bãi bỏ từ 2026. Chi tiết áp dụng cho từng hộ hãy tra văn bản hướng dẫn hoặc hỏi cơ quan thuế quản lý.
Kê khai có phức tạp với người lớn tuổi không?
Phần khó nhất là ghi chép đều. Sổ giấy 5 cột vẫn dùng được; phần nộp tờ khai online có thể nhờ người nhà hoặc đơn vị dịch vụ.
Nếu kê khai sai thì sao?
Hãy khai bổ sung theo hướng dẫn càng sớm càng tốt và lưu lại chứng từ giải thích. Sai sót tự phát hiện và sửa sớm thường nhẹ hơn để cơ quan thuế phát hiện.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ hộ kinh doanh kê khai không?
Có. ACCA Consulting VN hỗ trợ dựng sổ, kiểm tra số liệu và nộp tờ khai theo kỳ cho hộ kinh doanh.
Hiểu đúng để làm đúng
ACCA Consulting Vietnam cung cấp dịch vụ kế toán TP.HCM và hỗ trợ từ xa toàn quốc cho hộ kinh doanh: sổ thu chi, chứng từ, lịch kê khai. Nhận tư vấn hoặc Zalo +84 938 847 699.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
