Nội dung bài viết
Nhận thông báo từ cơ quan thuế, nhiều chủ doanh nghiệp gộp chung mọi khoản thành "tiền phạt". Thực tế phạt thuế và tiền chậm nộp là hai khoản khác nhau về bản chất, cách tính và cách xử lý trên sổ sách. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam giúp bạn phân biệt rõ, tránh nộp sai mục và hạch toán sai chi phí.
1. Hai khoản khác nhau về bản chất
Phạt vi phạm hành chính về thuế là chế tài áp dụng khi doanh nghiệp có hành vi vi phạm: nộp hồ sơ khai thuế trễ, khai sai, không lập hoá đơn đúng quy định… Căn cứ xử phạt hiện nay là NĐ 125/2020 và các văn bản sửa đổi, bổ sung. Khoản phạt phải có quyết định xử phạt hoặc được xác định theo quy trình của cơ quan có thẩm quyền.
Tiền chậm nộp lại không phải là hình phạt. Theo Luật Quản lý thuế 38/2019/QH14, đây là khoản phải nộp thêm khi tiền thuế vào ngân sách muộn, mức 0,03%/ngày trên số thuế chậm nộp. Khoản này phát sinh tự động theo thời gian, không cần biên bản vi phạm. Cách tính chi tiết xem tại bài tiền chậm nộp thuế: cách tính theo ngày.
| Tiêu chí | Phạt vi phạm hành chính thuế | Tiền chậm nộp |
|---|---|---|
| Bản chất | Chế tài đối với hành vi vi phạm | Khoản bù đắp do nộp tiền thuế muộn |
| Căn cứ | NĐ 125/2020 và các văn bản sửa đổi, bổ sung | Luật Quản lý thuế 38/2019/QH14 |
| Cách xác định | Theo khung tiền hoặc tỷ lệ cho từng hành vi | 0,03%/ngày × số thuế chậm nộp × số ngày |
| Cần quyết định xử phạt | Có | Không, tính theo thời gian |
| Tình tiết giảm nhẹ | Có thể được xem xét | Không áp dụng khái niệm này |
| Chi phí được trừ TNDN | Theo quy định hiện hành, thường không được trừ | Theo quy định hiện hành, thường không được trừ |
2. Khi nào phạt thuế và tiền chậm nộp phát sinh cùng lúc?
Tình huống phổ biến nhất: doanh nghiệp quên nộp tờ khai GTGT quý, đến khi phát hiện thì vừa nộp tờ khai trễ vừa nộp tiền thuế trễ. Lúc này doanh nghiệp chịu hai nghĩa vụ song song: phạt chậm nộp hồ sơ khai thuế theo số ngày quá hạn của tờ khai, và tiền chậm nộp theo số ngày tiền thuế vào ngân sách muộn.
Ví dụ minh hoạ: công ty có số thuế GTGT phải nộp 30.000.000đ, nộp tờ khai và tiền thuế trễ 20 ngày. Tiền chậm nộp = 30.000.000 × 0,03% × 20 = 180.000đ. Phạt chậm nộp hồ sơ khai thuế quá hạn 1–30 ngày với tổ chức là 2–5 triệu đồng (NĐ 125/2020 và các văn bản sửa đổi, bổ sung). Có thể thấy, với khoản trễ ngắn, tiền phạt hồ sơ lớn hơn nhiều so với tiền chậm nộp.
Ví dụ minh hoạ cho tổ chức; mức phạt theo NĐ 125/2020 và các văn bản sửa đổi, bổ sung.
Xem dạng bảng
| Tiền chậm nộp 20 ngày | 180.000đ |
| Phạt hồ sơ trễ – mức thấp | 2.000.000đ |
| Phạt hồ sơ trễ – mức cao | 5.000.000đ |
3. Hạch toán và chi phí được trừ
Trên sổ kế toán, cả tiền phạt vi phạm hành chính và tiền chậm nộp thường được ghi nhận vào chi phí khác theo chế độ kế toán doanh nghiệp đang áp dụng, đối ứng với tài khoản thuế phải nộp hoặc tiền. Nên mở chi tiết riêng cho từng khoản để khi quyết toán dễ loại ra.
Về thuế TNDN, theo quy định hiện hành các khoản tiền phạt vi phạm hành chính và tiền chậm nộp thường thuộc nhóm không được tính vào chi phí được trừ. Khi lập tờ khai quyết toán, kế toán cần cộng các khoản này vào chỉ tiêu điều chỉnh tăng lợi nhuận. Đây là lỗi hay gặp trong các đợt kiểm tra quyết toán thuế: khoản phạt nằm trong chi phí khác nhưng không được loại ra.
4. Tra cứu mức phạt hiện hành thay vì nhớ con số
Mức phạt thuế được sửa đổi khá thường xuyên. Thay vì dựa vào trí nhớ hoặc bài viết cũ, doanh nghiệp nên tra văn bản gốc và kiểm tra văn bản sửa đổi mới nhất. Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, nhiều kế toán vẫn áp mức phạt cũ hoặc nhầm mức áp dụng cho cá nhân với tổ chức (mức cho cá nhân bằng 1/2 mức tổ chức).
- 1Đọc kỹ quyết định
Xác định hành vi, căn cứ, số tiền phạt và số tiền chậm nộp được ghi riêng.
- 2Đối chiếu văn bản
Kiểm tra nghị định xử phạt hiện hành và tình tiết giảm nhẹ có thể áp dụng.
- 3Nộp đúng mục
Nộp tiền phạt và tiền chậm nộp đúng nội dung, đúng thời hạn ghi trong quyết định.
- 4Hạch toán tách bạch
Ghi chi tiết riêng từng khoản trong chi phí khác.
- 5Điều chỉnh quyết toán
Loại các khoản này khỏi chi phí được trừ khi quyết toán TNDN.
5. Phòng tránh cả hai khoản
- Lập lịch thuế có hạn nộp tờ khai và hạn nộp tiền trên cùng một bảng.
- Nộp tờ khai và tiền thuế trong cùng một ngày.
- Theo dõi thông báo từ cơ quan thuế qua email đăng ký và cổng điện tử.
- Rà soát quý một lần số dư nghĩa vụ trên cổng thuế với sổ kế toán.
- Lưu quyết định xử phạt, chứng từ nộp tiền cùng hồ sơ quyết toán năm.
Câu hỏi thường gặp
Tiền chậm nộp có được giảm khi có tình tiết giảm nhẹ không?
Không. Tình tiết giảm nhẹ áp dụng cho xử phạt vi phạm hành chính. Tiền chậm nộp chỉ được miễn hoặc không tính trong một số trường hợp cụ thể theo quy định hiện hành.
Tiền phạt thuế có được tính vào chi phí được trừ không?
Theo quy định hiện hành, tiền phạt vi phạm hành chính thường không được tính vào chi phí được trừ khi tính thuế TNDN. Doanh nghiệp vẫn hạch toán vào sổ nhưng phải loại ra khi quyết toán.
Mức phạt cho hộ, cá nhân có giống doanh nghiệp không?
Không. Mức phạt áp dụng cho cá nhân bằng 1/2 mức áp dụng cho tổ chức theo NĐ 125/2020 và các văn bản sửa đổi, bổ sung.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ xử lý quyết định xử phạt thuế không?
Có. Chúng tôi đọc và đối chiếu quyết định, hướng dẫn nộp đúng mục, hạch toán và điều chỉnh khi quyết toán TNDN trong gói dịch vụ kế toán hoặc rà soát.
Nhận thông báo phạt mà chưa rõ phải làm gì?
Gửi thông báo cho ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) để được rà soát và hướng dẫn xử lý đúng quy định. Nhận tư vấn ngay hôm nay.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
