Nội dung bài viết
Ngày càng nhiều doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp xuất khẩu nhận bảng câu hỏi từ khách hàng nước ngoài về phát thải carbon doanh nghiệp. Trả lời chậm hoặc thiếu căn cứ có thể làm chậm đơn hàng. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam giải thích phạm vi phát thải 1–2–3, lý do khách hàng hỏi và cách tận dụng sổ sách chi phí sẵn có để bắt đầu.
1. Vì sao khách hàng nước ngoài yêu cầu dữ liệu carbon?
Nhiều tập đoàn đa quốc gia đặt mục tiêu giảm phát thải cho toàn bộ chuỗi cung ứng. Phát thải của nhà cung cấp tại Việt Nam được tính vào phát thải gián tiếp của họ. Vì vậy, họ cần số liệu từ bạn để lập báo cáo của chính mình.
Bên cạnh yêu cầu từ khách hàng, một số thị trường nhập khẩu đã và đang xây dựng cơ chế liên quan đến hàm lượng carbon của hàng hoá, ví dụ cơ chế điều chỉnh carbon tại biên giới (CBAM) của Liên minh châu Âu. Phạm vi mặt hàng, lộ trình và nghĩa vụ cụ thể thay đổi theo thời gian, doanh nghiệp cần tra cứu quy định mới nhất của thị trường mình xuất khẩu.
2. Phát thải carbon doanh nghiệp gồm 3 phạm vi
Cách phân loại phổ biến chia phát thải khí nhà kính thành ba phạm vi (scope). Hiểu đúng ba phạm vi giúp bộ phận tài chính biết dữ liệu nằm ở đâu trong sổ sách.
| Phạm vi | Nội dung | Ví dụ | Nguồn dữ liệu kế toán |
|---|---|---|---|
| Phạm vi 1 (trực tiếp) | Đốt nhiên liệu tại nguồn doanh nghiệp sở hữu, kiểm soát | Lò hơi, máy phát điện, xe tải của công ty | Hoá đơn dầu, gas, xăng; phiếu xuất kho nhiên liệu |
| Phạm vi 2 (năng lượng mua) | Phát thải từ điện, nhiệt mua về sử dụng | Điện lưới cho nhà xưởng, văn phòng | Hoá đơn tiền điện (kWh) |
| Phạm vi 3 (gián tiếp khác) | Phát thải trong chuỗi giá trị, ngoài kiểm soát trực tiếp | Nguyên vật liệu mua vào, vận chuyển thuê ngoài, công tác | Hoá đơn mua hàng, vận chuyển, vé máy bay, công tác phí |
Phạm vi 1 và 2 tương đối dễ vì dữ liệu nằm trong vài loại hoá đơn. Phạm vi 3 phức tạp hơn nhiều, thường phải ước tính dựa trên giá trị hoặc khối lượng mua vào.
- Phạm vi 115%
- Phạm vi 235%
- Phạm vi 350%
Ví dụ minh hoạ, không phải số liệu đo lường hay thống kê ngành. Cơ cấu thực tế khác nhau rất lớn giữa các ngành.
Xem dạng bảng
| Phạm vi 1 | 15% |
| Phạm vi 2 | 35% |
| Phạm vi 3 | 50% |
3. Tập hợp dữ liệu từ sổ sách chi phí
Nguyên tắc cốt lõi: phát thải được tính từ số lượng hoạt động (kWh điện, lít dầu, tấn-km vận chuyển) nhân với hệ số phát thải. Phòng kế toán nắm số lượng hoạt động qua chứng từ; hệ số phát thải lấy từ nguồn do cơ quan có thẩm quyền hoặc khách hàng chỉ định.
- 1Lập danh mục tài khoản liên quan
Chọn các tài khoản chi phí điện, nhiên liệu, vận chuyển, nguyên vật liệu chính.
- 2Tách số lượng vật lý
Ghi kWh, lít, kg, km từ từng hoá đơn bên cạnh số tiền.
- 3Gắn theo cơ sở, theo tháng
Phân bổ theo nhà máy, kho, văn phòng để khớp yêu cầu của khách hàng.
- 4Áp hệ số phát thải
Dùng hệ số theo nguồn được chấp nhận, ghi rõ nguồn và năm áp dụng.
- 5Lưu hồ sơ phương pháp
Ghi lại cách tính để kiểm tra, giải trình và lặp lại năm sau.
Một mẹo nhỏ trong hạch toán
Nhiều doanh nghiệp hạch toán gộp “chi phí điện nước” vào một tài khoản. Hãy tách mã chi phí chi tiết cho điện, nước, từng loại nhiên liệu ngay từ bây giờ. Việc này không tốn thêm chi phí nhưng giúp năm sau có số liệu sạch. Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, chỉ riêng việc tách mã chi phí đã giúp rút ngắn thời gian trả lời bảng câu hỏi của khách hàng.
4. Vì sao gọi đây là “chi phí mới”?
Dữ liệu carbon tạo ra chi phí theo nhiều cách: thời gian nhân sự gom dữ liệu, phí tư vấn hoặc thẩm định nếu khách hàng yêu cầu, và trong một số trường hợp là nghĩa vụ tài chính tại thị trường nhập khẩu. Ngược lại, doanh nghiệp không có dữ liệu có thể bị giảm điểm khi khách hàng đánh giá nhà cung cấp.
- Chi phí trực tiếp: nhân sự, phần mềm, tư vấn, thẩm định.
- Chi phí cơ hội: mất đơn hàng hoặc bị xếp hạng thấp nếu không đáp ứng.
- Lợi ích đi kèm: nhìn rõ chi phí năng lượng, tìm cơ hội tiết kiệm, có thêm căn cứ cho hồ sơ vay vốn xanh.
Bạn có thể đọc tiếp bài ESG và tiếp cận vốn xanh để thấy cách dữ liệu này hỗ trợ hồ sơ vay.
5. Những điểm cần tra cứu quy định mới nhất
- Quy định của Việt Nam về kiểm kê khí nhà kính: doanh nghiệp mình có thuộc danh sách phải thực hiện không
- Hệ số phát thải lưới điện được công bố cho năm áp dụng
- Yêu cầu của thị trường nhập khẩu với mặt hàng mình xuất khẩu
- Mẫu bảng câu hỏi và phương pháp tính mà khách hàng chỉ định
- Yêu cầu thẩm định độc lập (nếu có)
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp nhỏ xuất khẩu có cần đo phát thải không?
Tuỳ yêu cầu của khách hàng và thị trường. Nếu khách hàng đã gửi bảng câu hỏi, nên bắt đầu với phạm vi 1 và 2 từ hoá đơn điện, nhiên liệu.
Phòng kế toán có tự tính phát thải được không?
Phòng kế toán có thể gom số lượng hoạt động và áp hệ số theo hướng dẫn. Khi khách hàng yêu cầu thẩm định hoặc phương pháp phức tạp, nên phối hợp với đơn vị tư vấn chuyên ngành.
Phạm vi 3 có bắt buộc không?
Tuỳ khách hàng và khung báo cáo áp dụng. Nhiều khách hàng bắt đầu với phạm vi 1, 2 rồi mở rộng dần, nhưng bạn nên hỏi rõ yêu cầu cụ thể.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ dữ liệu phát thải không?
ACCA hỗ trợ phần nền tảng kế toán: dịch vụ kế toán với hệ thống mã chi phí chi tiết, tổng hợp số lượng điện, nhiên liệu từ chứng từ. Việc tính toán, thẩm định phát thải chuyên sâu nên do đơn vị chuyên ngành thực hiện.
Bắt đầu từ sổ chi phí được tách rõ
ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) giúp doanh nghiệp xuất khẩu, FDI ghi sổ chi tiết để sẵn sàng cho yêu cầu dữ liệu carbon từ khách hàng.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
