Ghi nhận doanh thu xây dựng theo tiến độ hay theo nghiệm thu?

Một công trình kéo dài nhiều quý, nhưng hoá đơn chỉ xuất ở vài đợt nghiệm thu. Vậy doanh thu hợp đồng xây dựng ghi theo phần việc đã làm hay theo biên bản nghiệm thu? Câu trả lời ảnh hưởng tới lợi nhuận từng kỳ, thuế TNDN tạm nộp và cách đối chiếu khi quyết toán. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam so sánh hai cách và minh hoạ bằng một hợp đồng 3 đợt.

1. Hai cách ghi nhận doanh thu hợp đồng xây dựng

Chuẩn mực kế toán Việt Nam về hợp đồng xây dựng phân biệt hai trường hợp theo điều khoản thanh toán trong hợp đồng. Điểm chung: doanh thu và chi phí chỉ được ghi nhận khi kết quả thực hiện hợp đồng được ước tính một cách đáng tin cậy.

Trên thực tế, phần lớn hợp đồng của doanh nghiệp nhỏ quy định thanh toán theo khối lượng nghiệm thu từng đợt, nên cách thứ hai phổ biến hơn. Dù chọn cách nào, giá vốn phải đi kèm: chi phí dở dang tương ứng phần doanh thu được ghi nhận sẽ kết chuyển từ 154 sang 632.

2. Mối liên hệ với thời điểm xuất hoá đơn và doanh thu tính thuế

Theo quy định hiện hành về hoá đơn và thuế, với hoạt động xây dựng, thời điểm lập hoá đơn và thời điểm xác định doanh thu tính thuế thường gắn với việc nghiệm thu, bàn giao công trình, hạng mục hoặc khối lượng xây lắp hoàn thành, không phụ thuộc đã thu tiền hay chưa. Doanh nghiệp nên kiểm tra văn bản hiện hành cho từng trường hợp cụ thể.

• Tiền tạm ứng của chủ đầu tư trước khi thi công không phải doanh thu; ghi nhận là khoản nhận trước của khách hàng.
• Nếu ghi nhận doanh thu kế toán theo tiến độ, số liệu có thể khác doanh thu đã xuất hoá đơn trong kỳ; cần bảng theo dõi chênh lệch để giải trình khi quyết toán thuế TNDN (hạn 31/3 với năm tài chính theo năm dương lịch).
• Thuế TNDN tạm nộp theo quý, hạn ngày 30 của tháng đầu quý sau; tổng 4 quý tạm nộp không thấp hơn 80% số thuế phải nộp theo quyết toán năm.

3. Ví dụ minh hoạ: hợp đồng 3 tỷ, 3 đợt nghiệm thu

Ví dụ minh hoạ, số liệu giả định: công ty ký hợp đồng thi công nhà xưởng giá trị 3 tỷ đồng chưa thuế GTGT, thanh toán theo 3 đợt nghiệm thu. Tiến độ thi công thực tế và lịch nghiệm thu như sau:

Giả sử tỷ lệ hoàn thành thực tế theo quý lần lượt là 25%, 35%, 25% và 15%. So sánh doanh thu từng quý theo hai cách:

Theo nghiệm thu, quý 2 không có doanh thu dù công trường làm nhiều nhất; chi phí quý 2 nằm lại ở dở dang chờ kết chuyển vào quý 3. Theo tiến độ, lợi nhuận trải đều hơn nhưng cần bảng ước tính tỷ lệ hoàn thành đáng tin cậy và theo dõi chênh lệch với hoá đơn. Cả năm, tổng doanh thu như nhau; khác biệt chỉ nằm ở thời điểm.

4. Chọn cách nào cho doanh nghiệp của bạn?

Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, doanh nghiệp xây dựng nhỏ nên bám điều khoản hợp đồng và ưu tiên ghi nhận theo khối lượng nghiệm thu, vì chứng từ rõ và khớp hoá đơn. Điều quan trọng hơn là theo dõi chi phí từng công trình đầy đủ, như hướng dẫn ở bài chi phí dở dang công trình.

5. Lỗi thường gặp

• Ghi nhận tiền tạm ứng của chủ đầu tư thành doanh thu.
• Ghi doanh thu đợt nghiệm thu nhưng quên kết chuyển giá vốn tương ứng, làm lợi nhuận kỳ đó cao bất thường.
• Nghiệm thu xong nhưng chậm xuất hoá đơn vì chủ đầu tư chưa thanh toán.
• Không lưu biên bản nghiệm thu có chữ ký đầy đủ cùng hồ sơ hoá đơn.

Doanh nghiệp xây dựng chưa có kế toán công trình có thể dùng dịch vụ kế toán thuê ngoài: gói sản xuất – xây dựng dưới 5 nhân viên từ 1.040.000đ/tháng cho 1–15 hoá đơn. Tham khảo bài dịch vụ kế toán TP.⁠HCM để chọn đơn vị phù hợp.

Câu hỏi thường gặp