Có lãi mà vẫn thiếu tiền: giải mã dòng tiền cho chủ doanh nghiệp

Cuối năm, kế toán báo công ty lãi 800 triệu. Cùng lúc đó, bạn phải gọi ngân hàng xin giãn khoản vay vì tài khoản gần cạn. Nghịch lý này rất phổ biến, và gốc rễ nằm ở chỗ lợi nhuận không phải là tiền. Bài viết dùng một ví dụ minh hoạ có số liệu theo tháng để giải mã dòng tiền doanh nghiệp, chỉ ra 4 "hố hút tiền" và cách chặn chúng. ACCA Consulting Vietnam thường gặp tình huống này khi nhận sổ sách của doanh nghiệp đang tăng trưởng nhanh.

1. Lợi nhuận và dòng tiền doanh nghiệp khác nhau ở đâu?

Lợi nhuận được tính theo nguyên tắc dồn tích: doanh thu ghi nhận khi giao hàng, xuất hoá đơn, dù khách chưa trả tiền; chi phí ghi nhận khi phát sinh, dù bạn chưa thanh toán. Còn dòng tiền chỉ đếm tiền thật sự đi vào và đi ra khỏi tài khoản, két quỹ.

Vì vậy, một hợp đồng 500 triệu ký trong tháng 11 có thể làm lợi nhuận tháng 11 tăng ngay, nhưng tiền chỉ về vào tháng 2 năm sau. Ngược lại, chiếc xe tải 400 triệu trả một lần chỉ được tính vào chi phí dần qua khấu hao nhiều năm, trong khi tiền đã ra khỏi tài khoản ngay hôm mua.

• Lợi nhuận trả lời câu hỏi: mô hình kinh doanh có tạo ra giá trị không?
• Dòng tiền trả lời câu hỏi: tháng sau công ty có đủ tiền trả lương, trả nhà cung cấp, nộp thuế không?
• Doanh nghiệp có thể sống vài năm khi lỗ nếu còn tiền, nhưng có thể dừng hoạt động chỉ sau vài tháng nếu hết tiền dù đang lãi.

2. Ví dụ minh hoạ: lãi 800 triệu, tiền mặt giảm 700 triệu

Công ty An Phát (giả định) kinh doanh thiết bị điện, doanh thu năm khoảng 12 tỷ đồng. Đầu năm số dư tiền là 900 triệu. Bảng dưới đối chiếu lợi nhuận và dòng tiền ròng của từng tháng.

Tháng nào công ty cũng có lãi, nhưng 10/12 tháng dòng tiền ròng âm. Tháng 5 tụt mạnh vì mua xe giao hàng trả thẳng. Tháng 11 số dư chỉ còn 130 triệu, chưa đủ một kỳ lương. Nếu chỉ nhìn báo cáo lãi lỗ, chủ doanh nghiệp sẽ không thấy tín hiệu nguy hiểm này.

3. Bốn "hố hút tiền" phổ biến nhất

Lấy lợi nhuận 800 triệu, điều chỉnh các khoản không phải tiền và các thay đổi trên bảng cân đối, ta tìm ra 1.800 triệu bị 4 khoản mục "hút" đi. Khấu hao (+100 triệu) và nợ nhà cung cấp tăng (+200 triệu) bù lại một phần, nên dòng tiền ròng cả năm là -700 triệu.

Hố 1: Công nợ phải thu phình to

Để tăng doanh số, công ty nới hạn thanh toán từ 30 lên 60 ngày cho đại lý. Doanh thu tăng, nhưng 600 triệu nằm trong túi khách hàng. Đây là hố lớn nhất và cũng dễ chặn nhất nếu có báo cáo tuổi nợ theo dõi hằng tuần.

Hố 2: Tồn kho tích trữ

Nhập hàng số lượng lớn để được chiết khấu là hợp lý trên giấy. Nhưng 500 triệu tồn kho tăng thêm là tiền đã trả mà chưa bán được, chưa kể rủi ro hàng lỗi mốt, hư hỏng.

Hố 3: Đầu tư tài sản bằng vốn lưu động

Chiếc xe 400 triệu đáng lẽ nên tài trợ bằng khoản vay trung hạn hoặc thuê tài chính. Dùng tiền vận hành để mua tài sản dài hạn là nguyên nhân trực tiếp làm số dư tháng 5 giảm hơn một nửa.

Hố 4: Trả nợ gốc không nằm trong chi phí

Lãi vay là chi phí, nhưng nợ gốc thì không. Báo cáo lãi lỗ không hề thể hiện 300 triệu trả gốc trong năm, trong khi tiền vẫn phải chi ra đúng hạn.

4. Năm bước chặn hố hút tiền cho dòng tiền doanh nghiệp

Với Công ty An Phát, chỉ cần đưa hạn thanh toán về 45 ngày và giảm một nửa lượng hàng tích trữ, khoảng 550 triệu (300 + 250, ví dụ minh hoạ) sẽ quay về tài khoản mà không cần vay thêm. Công cụ phù hợp để làm việc này là dự báo dòng tiền 13 tuần.

5. Bộ báo cáo tối thiểu để không bị bất ngờ

Những báo cáo này không cần phần mềm đắt tiền. Điều kiện tiên quyết là sổ sách được ghi đúng, đủ và kịp thời. Khi sổ chậm hai tháng, mọi con số dòng tiền đều là đoán. Đó là lý do nhiều doanh nghiệp chọn dịch vụ kế toán trọn gói để có số liệu đóng sổ đều đặn mỗi tháng.

Câu hỏi thường gặp