Nội dung bài viết
Khi vốn góp chưa đủ cho giai đoạn đầu, nhiều công ty con ở Việt Nam chọn vay công ty mẹ. Đây là khoản vay nước ngoài doanh nghiệp FDI phải quản lý chặt, chịu quản lý ngoại hối của Ngân hàng Nhà nước và quy định thuế về chi phí lãi vay. Bài viết tóm tắt cách phân loại khoản vay, thủ tục cần làm và những điểm kế toán cần kiểm tra để lãi vay không bị loại khi quyết toán. Nội dung từ kinh nghiệm dịch vụ kế toán của ACCA Consulting Vietnam.
1. Phân loại khoản vay nước ngoài: ngắn hạn hay trung, dài hạn
Thủ tục khác nhau chủ yếu theo thời hạn vay. Ranh giới thời hạn giữa vay ngắn hạn và trung, dài hạn được xác định theo quy định quản lý ngoại hối hiện hành; kế toán nên đọc kỹ cả trường hợp khoản vay ngắn hạn được gia hạn, vì gia hạn có thể làm khoản vay chuyển sang diện phải đăng ký.
| Tiêu chí | Vay ngắn hạn | Vay trung, dài hạn |
|---|---|---|
| Mục đích thường gặp | Bù đắp vốn lưu động tạm thời | Thực hiện dự án đầu tư, mua tài sản, mở rộng sản xuất |
| Đăng ký với NHNN | Thông thường không phải đăng ký, trừ trường hợp gia hạn/kéo dài theo quy định | Phải đăng ký khoản vay trước khi rút vốn |
| Giới hạn | Phải dùng đúng mục đích theo quy định | Thường nằm trong phần chênh lệch giữa tổng vốn đầu tư và vốn góp ghi trên IRC |
| Theo dõi | Hợp đồng, lịch trả nợ, chứng từ chuyển tiền | Như vay ngắn hạn + báo cáo tình hình thực hiện khoản vay theo quy định |
Điểm cần nhớ với khoản vay trung, dài hạn: vốn vay phản ánh trong tổng vốn đầu tư của dự án. Nếu IRC ghi tổng vốn đầu tư bằng đúng vốn góp, "room" vay gần như bằng không và doanh nghiệp có thể phải điều chỉnh IRC trước.
2. Thủ tục vay nước ngoài doanh nghiệp FDI theo thứ tự
- 1Kiểm tra room vay
Đối chiếu tổng vốn đầu tư, vốn góp trên IRC và dư nợ vay hiện có.
- 2Phê duyệt nội bộ
HĐTV/chủ sở hữu phê duyệt khoản vay theo điều lệ.
- 3Ký hợp đồng vay
Ghi rõ số tiền, loại tiền, lãi suất, thời hạn, lịch trả, phí.
- 4Chọn tài khoản
Xác định tài khoản nhận và trả nợ theo hướng dẫn của ngân hàng phục vụ.
- 5Đăng ký (nếu cần)
Nộp hồ sơ đăng ký khoản vay trung, dài hạn trước khi rút vốn.
- 6Rút vốn và hạch toán
Ghi nhận theo tỷ giá thực tế ngày nhận tiền, lập sổ theo dõi nợ gốc và lãi.
Về tài khoản: doanh nghiệp FDI thường thực hiện giao dịch rút vốn, trả nợ qua tài khoản vốn đầu tư trực tiếp (DICA) hoặc tài khoản vay, trả nợ nước ngoài, tuỳ quy định hiện hành và ngân hàng. Hãy thống nhất với ngân hàng trước khi ký hợp đồng để ghi đúng số tài khoản.
3. Điều kiện để chi phí lãi vay được trừ
Lãi vay công ty mẹ là chi phí lớn và dễ bị cơ quan thuế xem xét vì đây là giao dịch liên kết. Bốn điểm kiểm tra cơ bản:
- Có hợp đồng vay, chứng từ nhận tiền và trả lãi đầy đủ, khớp tài khoản đã đăng ký
- Khoản vay trung, dài hạn đã đăng ký với NHNN trước khi rút vốn (nếu thuộc diện)
- Vốn điều lệ đã góp đủ, đúng hạn; lãi vay tương ứng phần vốn còn thiếu không được trừ
- Lãi suất phù hợp mặt bằng thị trường, có tài liệu chứng minh theo nguyên tắc giao dịch độc lập
- Tổng chi phí lãi vay giao dịch liên kết đã được đối chiếu với mức khống chế theo quy định hiện hành
- Đã kê khai thuế nhà thầu đối với tiền lãi trả cho bên cho vay nước ngoài (nếu thuộc diện)
4. Ví dụ: lãi vay bị loại khi vốn chưa góp đủ
Công ty Y có vốn điều lệ cam kết 10 tỷ đồng nhưng đến cuối năm mới góp 9 tỷ. Trong năm, công ty vay công ty mẹ 5 tỷ đồng, lãi suất giả định 6%/năm, vay cả năm. Phần lãi tương ứng 1 tỷ vốn còn thiếu không được tính vào chi phí được trừ.
Ví dụ minh hoạ, số liệu giả định. Phần còn lại tiếp tục phải xét mức khống chế lãi vay giao dịch liên kết theo quy định hiện hành.
Xem dạng bảng
| Tổng lãi vay năm | 300.000.000đ |
| Lãi tương ứng vốn chưa góp | 60.000.000đ |
| Lãi còn lại xét tiếp | 240.000.000đ |
| Thuế TNDN tăng thêm (20%) | 12.000.000đ |
Con số 12 triệu đồng thuế tăng thêm nhìn nhỏ, nhưng nếu bị phát hiện khi kiểm tra sau vài năm, doanh nghiệp còn phải nộp tiền chậm nộp 0,03%/ngày trên số thuế thiếu. Cách đơn giản nhất là góp vốn đủ và đúng hạn trước khi vay.
5. Sổ theo dõi khoản vay kế toán nên có
- Bảng lịch rút vốn, trả gốc, trả lãi theo hợp đồng và thực tế, ghi cả loại tiền và tỷ giá.
- Bảng tính lãi dự thu/dự chi cuối tháng để hạch toán đúng kỳ.
- Bảng đánh giá chênh lệch tỷ giá số dư nợ gốc ngoại tệ cuối kỳ.
- Bảng đối chiếu công nợ với công ty mẹ hằng quý, có xác nhận của hai bên.
Câu hỏi thường gặp
Vay công ty mẹ ngắn hạn rồi gia hạn nhiều lần có sao không?
Có thể làm khoản vay rơi vào diện phải đăng ký như vay trung, dài hạn theo quy định ngoại hối. Hãy kiểm tra trước khi ký phụ lục gia hạn.
Không đăng ký khoản vay thì lãi vay có được trừ không?
Đây là rủi ro lớn: khoản vay không tuân thủ quy định ngoại hối dễ bị cơ quan thuế loại chi phí lãi, ngoài ra còn có thể bị xử phạt về ngoại hối.
Có cần hồ sơ chứng minh lãi suất vay công ty mẹ không?
Nên có. Vì đây là giao dịch liên kết, doanh nghiệp cần tài liệu cho thấy lãi suất phù hợp mặt bằng thị trường tại thời điểm vay.
Kiểm tra khoản vay công ty mẹ trước khi quyết toán
ACCA Consulting Vietnam rà soát hợp đồng vay, chứng từ và chi phí lãi để doanh nghiệp FDI chủ động trước quyết toán. Nhận tư vấn dịch vụ kế toán.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
