Nội dung bài viết
Hai kế toán cùng hạch toán đúng, nhưng chủ doanh nghiệp thường tin tưởng người hiểu công việc kinh doanh hơn. Rèn tư duy kinh doanh kế toán giúp bạn nhìn số liệu như một câu chuyện: tiền đến từ đâu, tiêu vào đâu, lãi nằm ở khâu nào. Bài viết chia sẻ cách rèn tư duy này, từ kinh nghiệm làm việc với chủ doanh nghiệp của ACCA Consulting Vietnam.
1. Tư duy kinh doanh kế toán là gì?
Tư duy kinh doanh kế toán là khả năng nối mỗi bút toán với một hoạt động thật của doanh nghiệp. Khi thấy doanh thu tăng, bạn hỏi: tăng do bán nhiều hơn, giá cao hơn hay có khách hàng mới? Khi thấy chi phí vận chuyển tăng, bạn hỏi: do giao hàng xa hơn hay do đơn nhỏ lẻ hơn?
Không cần học thêm một chuyên ngành mới. Bạn chỉ cần thói quen đặt câu hỏi "vì sao" sau mỗi con số bất thường và dám hỏi người làm trực tiếp ở bộ phận bán hàng, vận hành.
2. Đọc mô hình kinh doanh qua số liệu
Mỗi mô hình kinh doanh để lại "dấu vân tay" riêng trên báo cáo. Doanh nghiệp thương mại có giá vốn chiếm phần lớn doanh thu, lãi nằm ở chênh lệch giá và vòng quay hàng tồn. Doanh nghiệp dịch vụ có giá vốn chủ yếu là chi phí nhân sự, lãi nằm ở hiệu suất sử dụng con người.
Ví dụ minh hoạ với số liệu giả định, không đại diện cho ngành nào; dùng để luyện cách đọc cơ cấu chi phí.
Xem dạng bảng
| DN thương mại | DN dịch vụ | |
|---|---|---|
| Giá vốn hàng hoá | 780 triệu đồng | 0 triệu đồng |
| Chi phí nhân sự trực tiếp | 60 triệu đồng | 520 triệu đồng |
| Chi phí bán hàng | 70 triệu đồng | 90 triệu đồng |
| Chi phí quản lý | 50 triệu đồng | 250 triệu đồng |
| Lợi nhuận trước thuế | 40 triệu đồng | 140 triệu đồng |
Từ biểu đồ, cùng một tỷ đồng doanh thu nhưng điểm cần quản lý rất khác. Ở doanh nghiệp thương mại giả định, chỉ cần giá vốn tăng 3% mà giá bán không đổi, lợi nhuận đã giảm mạnh. Ở doanh nghiệp dịch vụ giả định, một nhân sự làm không hết công suất ảnh hưởng trực tiếp đến lãi.
| Mô hình | Chỉ số chính | Kế toán có thể cung cấp |
|---|---|---|
| Thương mại | Biên lãi gộp, vòng quay tồn kho, số ngày thu tiền | Lãi gộp theo mặt hàng, tuổi nợ, tồn kho chậm luân chuyển |
| Dịch vụ | Doanh thu trên mỗi nhân sự, tỷ lệ giờ tính phí | Chi phí nhân sự theo hợp đồng, lãi theo khách hàng |
| Sản xuất | Giá thành đơn vị, hao hụt, công suất | Giá thành theo lệnh sản xuất, chênh lệch định mức |
| Bán lẻ online | Chi phí quảng cáo trên đơn, tỷ lệ hoàn hàng | Phí sàn, phí vận chuyển, hàng hoàn theo kênh |
3. Câu hỏi nên đặt cho bán hàng và vận hành
Kế toán thường ngại hỏi vì sợ bị xem là soi xét. Hãy đặt câu hỏi với tinh thần hiểu để hỗ trợ, và chuẩn bị số liệu trước khi hỏi.
- Bán hàng: nhóm khách hàng nào mua nhiều nhất và trả tiền đúng hạn nhất?
- Bán hàng: chính sách chiết khấu, khuyến mãi hiện nay được duyệt thế nào?
- Mua hàng: nhà cung cấp chính có thay đổi giá hoặc điều kiện thanh toán không?
- Kho, vận hành: mặt hàng nào tồn lâu, vì sao?
- Vận hành dịch vụ: dự án nào vượt giờ so với dự kiến?
- Ban giám đốc: mục tiêu năm nay ưu tiên tăng doanh thu, lợi nhuận hay dòng tiền?
Ví dụ minh hoạ: kế toán thấy công nợ phải thu của một khách hàng lớn tăng liên tục ba tháng. Thay vì chỉ ghi nhận, bạn hỏi bộ phận bán hàng và biết khách đang được gia hạn thanh toán để giữ đơn. Thông tin này giúp chủ doanh nghiệp cân nhắc giữa doanh số và rủi ro dòng tiền, đồng thời giúp bạn lập kế hoạch đối chiếu công nợ sớm hơn.
Mỗi câu trả lời giúp bạn hạch toán đúng hơn (ví dụ phân biệt chiết khấu thương mại với chi phí bán hàng) và phát hiện sớm rủi ro (ví dụ khách hàng lớn chậm trả).
4. Rèn tư duy kinh doanh mỗi tháng
- 1So sánh
Đặt kết quả tháng này cạnh tháng trước và cùng kỳ năm trước.
- 2Khoanh vùng
Chọn 3 biến động lớn nhất về doanh thu, chi phí, công nợ.
- 3Hỏi nguyên nhân
Trao đổi ngắn với bộ phận liên quan, ghi lại lời giải thích.
- 4Tóm tắt
Viết 3–5 dòng nhận xét gửi kèm báo cáo cho chủ doanh nghiệp.
Sau vài tháng, bạn sẽ thấy các bản nhận xét ngắn này được đọc kỹ hơn cả bảng số. Đây cũng là bước đầu để phát triển sang vai trò phân tích, như trong bài kế toán chuyển sang FP&A.
5. Lợi ích cho con đường nghề nghiệp
- Hạch toán chính xác hơn vì hiểu bản chất giao dịch.
- Được tham gia các cuộc họp quan trọng thay vì chỉ nhận chứng từ.
- Dễ phát triển lên kế toán trưởng, kiểm soát tài chính hoặc FP&A.
- Giao tiếp với chủ doanh nghiệp bằng ngôn ngữ kinh doanh, không chỉ thuật ngữ kế toán.
Bạn có thể đọc thêm cách giải thích một tình huống kinh điển trong bài giải thích vì sao có lãi mà không có tiền.
Câu hỏi thường gặp
Kế toán có cần hiểu kinh doanh không, hay chỉ cần hạch toán đúng?
Hạch toán đúng là nền tảng. Hiểu kinh doanh giúp bạn hạch toán đúng bản chất hơn và trở thành người tư vấn được chủ doanh nghiệp tin cậy.
Kế toán mới đi làm rèn tư duy kinh doanh từ đâu?
Bắt đầu bằng việc so sánh số liệu các kỳ, chọn vài biến động lớn và hỏi nguyên nhân. Ghi lại câu trả lời thành nhận xét ngắn mỗi tháng.
Hỏi các bộ phận khác có bị xem là soi xét không?
Ít khi, nếu bạn chuẩn bị số liệu trước, hỏi ngắn và nói rõ mục đích là để báo cáo chính xác hơn.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ giải thích số liệu cho chủ doanh nghiệp không?
Có. Trong gói kế toán, doanh nghiệp được trao đổi về kết quả kỳ và các biến động chính; nhu cầu báo cáo quản trị chi tiết được báo giá theo phạm vi.
Muốn hiểu rõ doanh nghiệp đang lãi ở đâu?
ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) cung cấp dịch vụ kế toán trọn gói, giá minh bạch từ 399.000đ/tháng. Nhận tư vấn.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
