Nội dung bài viết
Doanh nghiệp bán quà Tết, đồ mùa hè, văn phòng phẩm đầu năm học hay nông sản theo vụ đều có chung một đặc điểm: tiền về dồn vào vài tháng, còn chi phí trải đều cả năm và phải chi trước mùa. Quản trị dòng tiền theo mùa vụ sai một nhịp là có thể thiếu tiền đúng lúc cần nhập hàng nhiều nhất. Bài viết dùng ví dụ minh hoạ một doanh nghiệp quà Tết để chỉ ra tháng trũng tiền và cách xử lý, dựa trên kinh nghiệm làm việc của ACCA Consulting Vietnam với doanh nghiệp thương mại.
1. Đặc điểm dòng tiền theo mùa vụ
Với doanh nghiệp kinh doanh theo mùa, câu hỏi quan trọng không phải là "cả năm lãi bao nhiêu" mà là "tháng nào tiền xuống thấp nhất và thấp đến mức nào". Ba đặc điểm cần nắm:
- Chi trước, thu sau: phải đặt hàng, sản xuất, thuê thêm người 2–4 tháng trước mùa.
- Chi phí cố định không nghỉ: tiền thuê kho, lương nhân viên chính vẫn trả trong mùa thấp điểm.
- Cám dỗ sau mùa: số dư cao sau mùa dễ khiến chủ doanh nghiệp chia lợi nhuận hoặc đầu tư, quên rằng tiền đó phải nuôi công ty đến mùa sau.
2. Ví dụ minh hoạ: doanh nghiệp bán quà Tết
Công ty Phúc Lộc (giả định) bán giỏ quà Tết cho doanh nghiệp và khách lẻ, Tết rơi vào khoảng tháng 1–2 dương lịch. Số dư tiền đầu năm 800 triệu. Bảng dưới là thu chi 12 tháng.
| Tháng | Tiền thu | Tiền chi | Ròng | Số dư cuối tháng |
|---|---|---|---|---|
| T1 | 2.800 | 900 | +1.900 | 2.700 |
| T2 | 600 | 500 | +100 | 2.800 |
| T3 | 300 | 350 | -50 | 2.750 |
| T4 | 250 | 350 | -100 | 2.650 |
| T5 | 250 | 350 | -100 | 2.550 |
| T6 | 300 | 350 | -50 | 2.500 |
| T7 | 300 | 400 | -100 | 2.400 |
| T8 | 350 | 600 | -250 | 2.150 |
| T9 | 500 | 1.500 | -1.000 | 1.150 |
| T10 | 900 | 2.200 | -1.300 | -150 |
| T11 | 1.800 | 2.000 | -200 | -350 |
| T12 | 3.500 | 1.600 | +1.900 | 1.550 |
| Cả năm | 11.850 | 11.100 | +750 | 1.550 |
Ví dụ minh hoạ, số liệu giả định của Công ty Phúc Lộc. Cả năm thu 11.850, chi 11.100 triệu đồng.
Xem dạng bảng
| Tiền thu | Tiền chi | |
|---|---|---|
| T1–T2 | 3.400 triệu đ | 1.400 triệu đ |
| T3–T4 | 550 triệu đ | 700 triệu đ |
| T5–T6 | 550 triệu đ | 700 triệu đ |
| T7–T8 | 650 triệu đ | 1.000 triệu đ |
| T9–T10 | 1.400 triệu đ | 3.700 triệu đ |
| T11–T12 | 5.300 triệu đ | 3.600 triệu đ |
Cả năm công ty dư 750 triệu, nhưng số dư âm từ tháng 10 và chạm đáy -350 triệu ở tháng 11, đúng lúc phải thanh toán lô hàng lớn nhất. Nếu tháng 3 chủ doanh nghiệp chia lợi nhuận 1 tỷ vì "tài khoản đang dư 2,75 tỷ", khoảng hụt tháng 11 sẽ lên 1,35 tỷ.
3. Tích trữ tiền ngay sau mùa cao điểm
Nguyên tắc: tiền thu mùa cao điểm trước hết là tiền nuôi mùa thấp điểm và vốn nhập hàng mùa sau, phần còn lại mới là lợi nhuận có thể chia.
- 1Chốt số dư sau mùa
Đối chiếu công nợ, thu hết tiền của khách doanh nghiệp, kiểm kê hàng còn lại.
- 2Tính tiền nuôi mùa thấp điểm
Cộng chi phí cố định các tháng thấp điểm, trong ví dụ khoảng 350–400 triệu/tháng.
- 3Tính vốn nhập hàng mùa sau
Ước tính tiền hàng phải trả trước khi khách thanh toán, dựa trên kế hoạch doanh số.
- 4Khoá vào quỹ riêng
Chuyển hai khoản trên sang tài khoản riêng, chỉ mở theo lịch đã duyệt.
- 5Mới quyết định chia lợi nhuận
Chỉ chia phần vượt sau khi đã trừ đủ hai khoản và quỹ dự phòng.
Cách xác định quỹ dự phòng chung có trong bài quỹ dự phòng tiền mặt bao nhiêu là đủ; với doanh nghiệp theo mùa, quỹ này nên tính theo độ dài mùa thấp điểm.
4. Dùng hạn mức tín dụng cho giai đoạn trũng tiền
Ngay cả khi tích trữ tốt, nhiều doanh nghiệp vẫn hụt tiền ở giai đoạn nhập hàng, như tháng 9–11 trong ví dụ. Hạn mức tín dụng vốn lưu động là công cụ phù hợp vì chỉ trả lãi trên số tiền thực rút và hoàn trả ngay khi tiền mùa về.
- Đàm phán sớm: làm hồ sơ khi báo cáo tài chính vừa đẹp sau mùa, đừng đợi đến tháng 9 mới đi vay.
- Xác định quy mô: bằng khoảng hụt sâu nhất cộng mức đệm; trong ví dụ, hụt 350 triệu cộng đệm 250 triệu là khoảng 600 triệu.
- Lịch trả rõ ràng: gắn kỳ hạn rút vốn với lịch thu tiền tháng 12 và tháng 1.
- Giảm nhu cầu vay: đề nghị khách doanh nghiệp đặt cọc khi chốt đơn quà Tết, đàm phán nhà cung cấp cho trả một phần sau mùa.
Xem thêm hạn mức tín dụng vay vốn lưu động để chuẩn bị hồ sơ với ngân hàng.
5. Đừng quên lịch thuế sau mùa cao điểm
Doanh thu dồn vào tháng 12 và tháng 1 kéo theo nghĩa vụ thuế lớn ngay sau đó. Nếu khai thuế GTGT theo tháng, hạn nộp là ngày 20 tháng sau; theo quý là ngày cuối cùng của tháng đầu quý sau. Thuế TNDN tạm nộp theo quý, hạn ngày 30 của tháng đầu quý sau. Hãy để riêng tiền thuế ngay khi thu, tránh dùng tiền thuế để nhập hàng.
- Lập bảng thu chi dự kiến 12 tháng, xác định tháng trũng tiền sâu nhất
- Khoá tiền nuôi mùa thấp điểm và vốn nhập hàng ngay sau mùa
- Đàm phán hạn mức tín dụng trước mùa nhập hàng ít nhất 2–3 tháng
- Thu tiền đặt cọc từ khách doanh nghiệp khi chốt đơn
- Trích riêng tiền thuế phát sinh từ doanh thu mùa cao điểm
- Chỉ chia lợi nhuận sau khi đã chốt sổ và trừ đủ các quỹ
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp theo mùa có nên khai thuế GTGT theo tháng hay quý?
Doanh nghiệp mới thành lập khai theo quý; doanh nghiệp có tổng doanh thu năm trước liền kề từ 50 tỷ đồng trở xuống được khai theo quý, trên 50 tỷ khai theo tháng. Kỳ khai ảnh hưởng thời điểm nộp tiền, nên cần đưa vào kế hoạch dòng tiền.
Bao giờ nên bắt đầu chuẩn bị tiền cho mùa sau?
Ngay khi mùa cao điểm vừa kết thúc. Đây là lúc số dư cao nhất và dễ khoá tiền nhất.
Có nên dùng tiền mùa cao điểm để mở rộng sang sản phẩm khác?
Có thể, nếu sản phẩm mới bù được mùa thấp điểm và đã trừ đủ tiền nuôi hoạt động, vốn nhập hàng mùa sau. Nên thử quy mô nhỏ trước.
Hạn mức tín dụng có thay thế được quỹ dự phòng không?
Không hoàn toàn. Hạn mức giúp xử lý khoảng hụt theo kế hoạch, còn quỹ dự phòng dành cho sự cố ngoài dự kiến.
Xác định tháng trũng tiền của doanh nghiệp bạn
ACCA Consulting Vietnam rà soát sơ bộ miễn phí số liệu thu chi và dựng bảng dòng tiền 12 tháng. Dịch vụ kế toán của chúng tôi giúp bạn chuẩn bị trước mùa cao điểm.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
