Nội dung bài viết
Phương pháp gián tiếp là cách phổ biến để lập B03 vì dùng được ngay số liệu trên bảng cân đối kế toán và báo cáo kết quả kinh doanh. Bài này hướng dẫn lập báo cáo lưu chuyển tiền tệ gián tiếp qua sáu bước, với bộ số liệu ví dụ minh hoạ khớp tiền đến từng triệu. ACCA Consulting Vietnam tổng hợp từ cách làm thực tế khi lập báo cáo năm cho khách hàng.
1. Chuẩn bị dữ liệu đầu vào
Bạn cần bảng cân đối kế toán đầu kỳ và cuối kỳ, báo cáo kết quả kinh doanh, sổ chi tiết tài sản cố định, sổ chi tiết vay và các khoản đã trả lãi vay, thuế TNDN. Ví dụ minh hoạ Công ty D (đơn vị triệu đồng):
| Khoản mục | Đầu kỳ | Cuối kỳ | Biến động |
|---|---|---|---|
| Tiền | 210 | 250 | +40 |
| Phải thu khách hàng (chưa trừ dự phòng) | 600 | 760 | +160 |
| Hàng tồn kho | 400 | 460 | +60 |
| Chi phí trả trước | 50 | 40 | -10 |
| Nguyên giá tài sản cố định | 900 | 1.200 | +300 |
| Phải trả nhà cung cấp | 350 | 390 | +40 |
| Vay ngân hàng | 300 | 450 | +150 |
Thông tin bổ sung: lợi nhuận trước thuế 320; khấu hao trong năm 80; lập thêm dự phòng phải thu khó đòi 10; chi phí lãi vay 30, đã trả đủ; thuế TNDN đã nộp 50; trong năm vay mới 200, trả gốc 50; không thanh lý tài sản.
2. Sáu bước lập báo cáo lưu chuyển tiền tệ gián tiếp
- 1Lấy lợi nhuận trước thuế
Lấy từ B02, không dùng lợi nhuận sau thuế.
- 2Cộng lại khoản không dùng tiền
Khấu hao, dự phòng, lãi lỗ chênh lệch tỷ giá chưa thực hiện.
- 3Loại khoản thuộc nhóm khác
Cộng lại chi phí lãi vay, trừ lãi lỗ thanh lý tài sản, lãi tiền gửi.
- 4Điều chỉnh vốn lưu động
Tài sản ngắn hạn tăng thì trừ, nợ phải trả tăng thì cộng.
- 5Trừ khoản đã chi thực tế
Tiền lãi vay đã trả, thuế TNDN đã nộp.
- 6Lập dòng tiền đầu tư, tài chính và kiểm tra
Đối chiếu tiền cuối kỳ với B01.
Lý do cộng lại khấu hao và dự phòng nằm ngay ở bút toán ghi sổ: các khoản này làm giảm lợi nhuận nhưng không có dòng Có tài khoản tiền.
| Nghiệp vụ | Nợ | Có | Số tiền (đ) |
|---|---|---|---|
| Trích khấu hao tài sản cố định trong năm | 642 | 214 | 80 |
| Lập dự phòng phải thu khó đòi | 642 | 229 | 10 |
| Chi phí lãi vay (tiền trả được trình bày riêng) | 635 | 1121 | 30 |
3. Bảng tính mẫu dòng tiền kinh doanh
| Chỉ tiêu | Số tiền |
|---|---|
| Lợi nhuận trước thuế | 320 |
| Khấu hao tài sản cố định | 80 |
| Dự phòng phải thu khó đòi | 10 |
| Chi phí lãi vay | 30 |
| Lợi nhuận trước thay đổi vốn lưu động | 440 |
| Tăng phải thu | (160) |
| Tăng hàng tồn kho | (60) |
| Tăng phải trả (không gồm lãi vay, thuế TNDN) | 40 |
| Giảm chi phí trả trước | 10 |
| Tiền lãi vay đã trả | (30) |
| Thuế TNDN đã nộp | (50) |
| Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh | 190 |
Ví dụ minh hoạ: 320 + 120 - 170 - 80 = 190 triệu đồng.
Xem dạng bảng
| Lợi nhuận trước thuế | 320 triệu đ |
| Cộng lại khoản không dùng tiền và lãi vay | 120 triệu đ |
| Vốn lưu động hấp thụ (thuần) | 170 triệu đ |
| Lãi vay và thuế đã trả | 80 triệu đ |
| Dòng tiền kinh doanh | 190 triệu đ |
4. Dòng tiền đầu tư, tài chính và phép kiểm tra khớp tiền
- Đầu tư: nguyên giá tăng 300, không thanh lý, giả định đã trả đủ tiền: chi mua tài sản cố định (300).
- Tài chính: tiền vay nhận được 200, trả nợ gốc (50): thuần 150. Kiểm tra: 300 + 200 - 50 = 450 khớp số dư vay cuối kỳ.
- Tổng: 190 - 300 + 150 = 40. Tiền đầu kỳ 210 + 40 = 250, khớp B01 cuối kỳ.
Nếu không khớp, đừng 'cân' bằng một dòng chênh lệch. Hãy kiểm tra các lỗi thường gặp dưới đây.
- Mua tài sản cố định còn nợ người bán nhưng vẫn ghi đủ vào dòng tiền đầu tư
- Biến động phải trả gồm cả lãi vay phải trả, thuế TNDN phải nộp nên bị tính hai lần
- Quên cộng lại dự phòng hoặc chênh lệch tỷ giá chưa thực hiện
- Dùng lợi nhuận sau thuế làm điểm xuất phát
- Phải thu khác, tạm ứng không được đưa vào biến động vốn lưu động
- Số dư đầu kỳ chưa khớp báo cáo năm trước
Lỗi cuối cùng cần xử lý trước tiên, vì mọi biến động đều tính từ số đầu kỳ. Nếu số dư mở sổ có vấn đề, hãy xem bài số dư đầu kỳ không khớp báo cáo năm trước.
5. Mẹo thực hành khi lập trên bảng tính
Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, nên dựng một bảng tính cố định: trang 1 là B01 hai cột đầu kỳ, cuối kỳ; trang 2 là bảng biến động có cột 'phân loại dòng tiền'; trang 3 là B03 lấy số bằng công thức. Mỗi năm chỉ cần dán số liệu mới và xem lại các giao dịch không dùng tiền như mua tài sản trả chậm, chuyển nợ thành vốn.
Cuối cùng, đặt một ô kiểm tra: tiền cuối kỳ trên B03 trừ tiền trên B01 phải bằng 0. Đây là phép thử đơn giản nhưng phát hiện được gần như mọi lỗi phân loại.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao xuất phát từ lợi nhuận trước thuế mà không phải sau thuế?
Mẫu B03 theo phương pháp gián tiếp lấy lợi nhuận trước thuế, sau đó trình bày riêng dòng tiền thuế TNDN thực nộp. Cách này tách rõ chi phí thuế và tiền thuế đã nộp.
Mua tài sản cố định chưa trả tiền có đưa vào dòng tiền đầu tư không?
Không. Chỉ phần đã trả bằng tiền mới vào dòng tiền đầu tư; phần còn nợ cần loại khỏi biến động phải trả để tránh sai lệch.
Phần mềm kế toán có tự lập B03 gián tiếp không?
Nhiều phần mềm có chức năng này, nhưng kết quả phụ thuộc cách khai báo tài khoản. Kế toán vẫn nên kiểm tra lại bằng bảng tính và phép thử khớp tiền.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ lập báo cáo lưu chuyển tiền tệ gián tiếp không?
Có. ACCA Consulting VN lập và kiểm tra B03 cùng bộ báo cáo năm, kèm bảng tính đối chiếu để doanh nghiệp lưu hồ sơ.
Báo cáo lưu chuyển tiền tệ khớp đến từng đồng
ACCA Consulting Vietnam lập B03 kèm bảng đối chiếu rõ ràng để bạn yên tâm khi nộp và khi giải trình. Nhận tư vấn.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
