Nội dung bài viết
Khi chuyển sang IFRS, nhiều doanh nghiệp FDI bất ngờ thấy tổng tài sản và nợ phải trả cùng tăng mạnh dù không vay thêm đồng nào. Nguyên nhân thường nằm ở chuẩn mực IFRS 16 thuê tài sản. Bài này dùng ví dụ thuê văn phòng 3 năm để so sánh cách hạch toán theo chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành và theo IFRS 16, do đội ngũ ACCA Consulting Vietnam tổng hợp từ công việc thực tế với khách FDI.
1. IFRS 16 thuê tài sản: thay đổi cốt lõi so với VAS
Theo chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành, thuê văn phòng thông thường là thuê hoạt động: tiền thuê ghi vào chi phí theo kỳ, bảng cân đối không có tài sản hay nợ gì liên quan (ngoài khoản trả trước hoặc phải trả).
IFRS 16 bỏ cách phân loại này với bên thuê. Gần như mọi hợp đồng thuê đều được đưa lên bảng cân đối thành hai khoản:
- Tài sản quyền sử dụng (right-of-use asset): quyền dùng văn phòng trong thời hạn thuê, được khấu hao dần.
- Nợ thuê (lease liability): giá trị hiện tại của các khoản tiền thuê phải trả, giảm dần khi trả tiền và tăng do lãi.
Có hai ngoại lệ thực hành thường dùng: thuê ngắn hạn từ 12 tháng trở xuống và thuê tài sản giá trị thấp. Với hai nhóm này, doanh nghiệp có thể tiếp tục ghi chi phí như cũ nếu chính sách tập đoàn cho phép.
2. Ví dụ thuê văn phòng 3 năm
Giả định (ví dụ minh hoạ): công ty thuê văn phòng 3 năm, tiền thuê 600 triệu đồng mỗi năm, trả cuối năm, lãi suất chiết khấu 8%/năm. Giá trị hiện tại của 3 kỳ thanh toán là khoảng 1.546 triệu đồng. Đây là giá trị ban đầu của cả nợ thuê và tài sản quyền sử dụng (chưa tính chi phí trực tiếp ban đầu).
| Năm | Nợ thuê đầu năm | Lãi 8% | Tiền thuê trả | Nợ thuê cuối năm | Khấu hao quyền sử dụng |
|---|---|---|---|---|---|
| Năm 1 | 1.546,3 | 123,7 | 600,0 | 1.070,0 | 515,4 |
| Năm 2 | 1.070,0 | 85,6 | 600,0 | 555,6 | 515,4 |
| Năm 3 | 555,6 | 44,4 | 600,0 | 0,0 | 515,4 |
Bút toán theo hai cách
| Nghiệp vụ (ví dụ minh hoạ) | Nợ | Có | Số tiền (đ) |
|---|---|---|---|
| VAS – ghi chi phí thuê năm 1 | Chi phí quản lý doanh nghiệp (642) | Tiền gửi ngân hàng (112) | 600.000.000 |
| IFRS 16 – ghi nhận ban đầu | Tài sản quyền sử dụng | Nợ thuê | 1.546.260.000 |
| IFRS 16 – lãi nợ thuê năm 1 | Chi phí tài chính (635) | Nợ thuê | 123.700.000 |
| IFRS 16 – trả tiền thuê năm 1 | Nợ thuê | Tiền gửi ngân hàng (112) | 600.000.000 |
| IFRS 16 – khấu hao năm 1 | Chi phí quản lý doanh nghiệp (642) | Hao mòn tài sản quyền sử dụng | 515.420.000 |
Sổ sách tại Việt Nam vẫn ghi theo cột VAS. Các bút toán IFRS 16 nằm trên bảng tính chuyển đổi khi lập số liệu cho công ty mẹ, như mô tả trong bài chuyển đổi BCTC từ VAS sang IFRS.
3. Vì sao bảng cân đối 'phình' ra
Cuối năm 1, theo VAS bảng cân đối không có gì liên quan đến hợp đồng thuê. Theo IFRS 16, tài sản tăng thêm khoảng 1.031 triệu (giá trị còn lại của quyền sử dụng) và nợ phải trả tăng khoảng 1.070 triệu. Doanh nghiệp không vay thêm, nhưng các chỉ số như nợ trên vốn chủ sở hữu sẽ xấu đi.
Ví dụ minh hoạ, triệu đồng. IFRS 16 = khấu hao + lãi nợ thuê; tổng 3 năm bằng nhau là 1.800 triệu.
Xem dạng bảng
| VAS | IFRS 16 | |
|---|---|---|
| Năm 1 | 600 triệu đ | 639,1 triệu đ |
| Năm 2 | 600 triệu đ | 601 triệu đ |
| Năm 3 | 600 triệu đ | 559,9 triệu đ |
Biểu đồ cho thấy hai điểm. Thứ nhất, tổng chi phí cả hợp đồng không đổi. Thứ hai, IFRS 16 dồn chi phí về đầu kỳ do lãi cao khi nợ thuê còn lớn. Ngoài ra, chi phí thuê chuyển thành khấu hao và lãi nên EBITDA theo IFRS cao hơn, điều mà ngân hàng và công ty mẹ cần hiểu khi so sánh.
4. Dữ liệu kế toán cần chuẩn bị
- Hợp đồng và phụ lục: thời hạn, quyền gia hạn, điều khoản chấm dứt sớm.
- Lịch thanh toán tiền thuê, kỳ tăng giá cố định nếu có.
- Lãi suất chiết khấu do tập đoàn quy định hoặc lãi suất vay tăng thêm.
- Tiền đặt cọc, chi phí môi giới, chi phí cải tạo ban đầu.
- Danh sách hợp đồng ngắn hạn và tài sản giá trị thấp được miễn.
Theo kinh nghiệm thực tế, lỗi hay gặp là bỏ sót phụ lục gia hạn, làm thời hạn thuê và nợ thuê bị tính thiếu. Mỗi khi hợp đồng thay đổi, lịch nợ thuê phải được tính lại.
Câu hỏi thường gặp
IFRS 16 thuê tài sản có làm tăng thuế TNDN phải nộp không?
Không. Thuế TNDN tính theo quy định thuế Việt Nam trên số liệu VAS. IFRS 16 chỉ thay đổi cách trình bày trong bộ số IFRS.
Thuê kho 6 tháng có phải ghi nhận theo IFRS 16 không?
Hợp đồng từ 12 tháng trở xuống có thể áp dụng ngoại lệ thuê ngắn hạn và ghi chi phí như cũ, nếu chính sách tập đoàn chọn ngoại lệ này.
Lãi suất chiết khấu lấy ở đâu?
Ưu tiên lãi suất ngầm định trong hợp đồng nếu xác định được; nếu không, dùng lãi suất vay tăng thêm của doanh nghiệp. Nhiều tập đoàn quy định sẵn mức này cho từng nước.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ lập lịch nợ thuê IFRS 16 không?
Có. Chúng tôi lập lịch nợ thuê và khấu hao cho từng hợp đồng trên bảng tính chuyển đổi, kèm bảng đối chiếu với số VAS. Phạm vi và chi phí được báo trước khi làm.
Đưa hợp đồng thuê vào báo cáo IFRS đúng và đủ
ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) cung cấp dịch vụ kế toán cho doanh nghiệp FDI, hỗ trợ lịch nợ thuê và số liệu gửi công ty mẹ.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
