Nội dung bài viết
Nhiều chủ doanh nghiệp nhận báo cáo lãi lỗ mỗi tháng nhưng chỉ nhìn con số cuối cùng. Biết đọc báo cáo kết quả kinh doanh theo tháng giúp bạn thấy sớm biên lãi đang mỏng đi hay chi phí đang phình ra. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam chỉ ra 5 dòng nên xem, cách so sánh và các câu hỏi nên đặt cho kế toán.
1. Vì sao nên đọc báo cáo theo tháng
Báo cáo năm chỉ đến tay bạn sau khi năm đã kết thúc, lúc đó mọi sai lệch đã thành chuyện cũ. Báo cáo tháng là công cụ điều hành: nếu biên lãi gộp giảm 3 điểm phần trăm trong tháng 4, bạn còn 8 tháng để sửa giá bán, đổi nhà cung cấp hoặc cắt chiết khấu.
Điều kiện để báo cáo tháng có ý nghĩa là kế toán phải khoá sổ đúng kỳ: ghi đủ hoá đơn mua vào, trích trước chi phí đã phát sinh, phân bổ chi phí trả trước, tính khấu hao. Nếu sổ chỉ ghi theo ngày nhận hoá đơn, lãi lỗ tháng sẽ nhảy lên xuống thất thường. Xem thêm quy trình khoá sổ cuối tháng.
2. Đọc báo cáo kết quả kinh doanh: 5 dòng chủ DN cần xem
Mẫu báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh theo chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành có khoảng 20 chỉ tiêu. Với chủ doanh nghiệp, 5 dòng dưới đây đủ để nắm sức khoẻ kinh doanh trong tháng.
| Dòng | Ý nghĩa | Câu hỏi nên hỏi kế toán |
|---|---|---|
| Doanh thu thuần | Doanh thu bán hàng sau khi trừ chiết khấu thương mại, giảm giá, hàng bán bị trả lại | Tăng/giảm do số lượng hay do giá? Có khoản xuất hoá đơn trước mà chưa giao hàng không? |
| Lợi nhuận gộp và biên lãi gộp | Doanh thu thuần trừ giá vốn hàng bán; chia cho doanh thu ra biên lãi gộp | Biên lãi gộp có ổn định không? Giá vốn đã tính đủ chi phí mua, vận chuyển chưa? |
| Chi phí bán hàng + quản lý | Lương, thuê mặt bằng, quảng cáo, khấu hao văn phòng… | Khoản nào tăng bất thường? Có chi phí của tháng khác bị ghi dồn vào không? |
| Chi phí tài chính | Chủ yếu là lãi vay, chênh lệch tỷ giá | Lãi vay có tương xứng với dư nợ? Tỷ giá ảnh hưởng bao nhiêu? |
| Lợi nhuận trước thuế | Kết quả cuối cùng của tháng trước thuế TNDN | Có khoản thu nhập hoặc chi phí một lần làm méo kết quả không? |
Mẹo: đừng chỉ đọc số tuyệt đối. Hãy yêu cầu kế toán thêm cột tỷ lệ trên doanh thu thuần cho từng dòng. Khi doanh thu tăng, chi phí quản lý tăng theo là bình thường; nhưng tỷ lệ chi phí quản lý trên doanh thu tăng là tín hiệu cần xem lại.
3. So sánh với tháng trước và cùng kỳ năm trước
Một con số đứng một mình không nói được nhiều. Có ba mốc so sánh nên dùng: tháng liền trước (xu hướng ngắn), cùng tháng năm trước (loại bỏ yếu tố mùa vụ) và kế hoạch hoặc ngân sách (mục tiêu bạn đặt ra).
| Chỉ tiêu | Tháng 8 | Tháng 9 | Tháng 9 năm trước |
|---|---|---|---|
| Doanh thu thuần | 1.200 | 1.350 | 1.100 |
| Giá vốn hàng bán | 900 | 1.053 | 836 |
| Lợi nhuận gộp | 300 | 297 | 264 |
| Biên lãi gộp | 25,0% | 22,0% | 24,0% |
| Chi phí bán hàng + quản lý | 210 | 222 | 190 |
| Chi phí tài chính | 15 | 18 | 12 |
| Lợi nhuận trước thuế | 75 | 57 | 62 |
Đọc bảng trên: doanh thu tháng 9 tăng 12,5% so với tháng 8 nhưng lợi nhuận trước thuế lại giảm 24%. Nguyên nhân chính nằm ở biên lãi gộp giảm từ 25% xuống 22%. Câu hỏi tiếp theo cho bộ phận kinh doanh: tháng 9 có chương trình giảm giá, bán lô hàng tồn giá thấp, hay giá nhập tăng mà chưa điều chỉnh giá bán?
Ví dụ minh hoạ giả định, không phải số liệu thực tế của doanh nghiệp nào.
Xem dạng bảng
| Tháng 5 | 250 triệu đ |
| Tháng 6 | 268 triệu đ |
| Tháng 7 | 281 triệu đ |
| Tháng 8 | 300 triệu đ |
| Tháng 9 | 297 triệu đ |
4. Số liệu trên báo cáo đến từ đâu
Báo cáo kết quả kinh doanh được lập từ các bút toán kết chuyển doanh thu, chi phí sang tài khoản xác định kết quả kinh doanh (911). Hiểu bút toán này giúp bạn biết vì sao một khoản ghi sai tài khoản sẽ làm sai dòng trên báo cáo.
| Nội dung | Nợ | Có | Số tiền |
|---|---|---|---|
| Kết chuyển doanh thu thuần | 511 | 911 | 1.350 |
| Kết chuyển giá vốn hàng bán | 911 | 632 | 1.053 |
| Kết chuyển chi phí bán hàng | 911 | 641 | 95 |
| Kết chuyển chi phí quản lý doanh nghiệp | 911 | 642 | 127 |
| Kết chuyển chi phí tài chính | 911 | 635 | 18 |
| Kết chuyển lãi trong tháng | 911 | 421 | 57 |
Nếu tiền thuê kho bị ghi vào 642 thay vì 641, tổng lợi nhuận không đổi nhưng cơ cấu chi phí bị méo, bạn sẽ đánh giá sai hiệu quả bộ phận bán hàng. Chi tiết các bước có trong bài kết chuyển xác định kết quả kinh doanh.
5. Quy trình 30 phút đọc báo cáo mỗi tháng
- 1Xem doanh thu thuần
So với tháng trước, cùng kỳ và kế hoạch; ghi lại chênh lệch trên 10%.
- 2Kiểm tra biên lãi gộp
Nếu biên lãi đổi hơn 2 điểm phần trăm, yêu cầu giải thích theo nhóm hàng.
- 3Rà chi phí hoạt động
Lọc 5 khoản chi phí lớn nhất và khoản tăng nhanh nhất.
- 4Xem chi phí tài chính
Đối chiếu lãi vay với dư nợ vay và lãi suất hợp đồng.
- 5Tách khoản bất thường
Loại các khoản một lần như thanh lý tài sản, phạt hợp đồng để thấy lợi nhuận cốt lõi.
- 6Chốt 3 hành động
Mỗi tháng chọn tối đa 3 việc cần làm và người phụ trách.
- Tháng nào cũng không có chi phí khấu hao hoặc phân bổ
- Chi phí điện, nước, thuê nhà lúc có lúc không
- Giá vốn bằng 0 dù có doanh thu bán hàng
- Lương tháng 13 hoặc thưởng Tết dồn hết vào một tháng
- Biên lãi gộp dao động mạnh mà không có lý do kinh doanh
6. Khi nào cần hỗ trợ từ bên ngoài
Theo kinh nghiệm của ACCA Consulting Vietnam, nhiều doanh nghiệp nhỏ có sổ sách đúng về thuế nhưng không có báo cáo tháng đủ tin cậy để ra quyết định, vì sổ chỉ được cập nhật vào cuối quý. Nếu bạn cần báo cáo đúng kỳ mà chưa đủ quy mô tuyển kế toán trưởng, dịch vụ kế toán thuê ngoài là phương án đáng cân nhắc.
Câu hỏi thường gặp
Báo cáo kết quả kinh doanh tháng có phải nộp cho cơ quan thuế không?
Không. Báo cáo theo tháng là báo cáo nội bộ phục vụ điều hành. Báo cáo tài chính năm mới là báo cáo phải nộp theo quy định.
Lãi trên báo cáo tháng có bằng lãi tính thuế không?
Không hẳn. Lợi nhuận kế toán có thể khác thu nhập tính thuế do chi phí không được trừ hoặc khác biệt thời điểm. Báo cáo tháng dùng để quản trị, còn số thuế được xác định khi quyết toán.
Nên nhận báo cáo tháng vào ngày nào?
Thông thường trong khoảng 10–15 ngày đầu tháng sau, khi đã đủ hoá đơn và đã khoá sổ. Nhận quá muộn thì báo cáo mất giá trị điều hành.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ lập báo cáo kết quả kinh doanh theo tháng không?
Có. Trong gói dịch vụ kế toán, ACCA Consulting Vietnam có thể khoá sổ tháng và gửi báo cáo kết quả kinh doanh kèm bảng so sánh tháng trước, cùng kỳ. Phạm vi cụ thể được thống nhất khi báo giá.
Cần báo cáo lãi lỗ hằng tháng đáng tin cậy?
ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) khoá sổ đúng kỳ và giải thích biến động để bạn ra quyết định nhanh hơn. Nhận tư vấn.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
