Nội dung bài viết
Cuối năm có lãi, câu hỏi đầu tiên của nhiều chủ doanh nghiệp là rút bao nhiêu về cho mình. Rút quá nhiều, doanh nghiệp thiếu vốn lưu động; giữ lại hết, chủ sở hữu và các thành viên góp vốn không thấy thành quả. Chính sách chia lợi nhuận rõ ràng giúp cân bằng hai nhu cầu này. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam đưa ra khung quyết định và ví dụ ba kịch bản.
1. Lợi nhuận trên sổ không phải là tiền trong tài khoản
Sai lầm phổ biến là chia lợi nhuận theo con số trên báo cáo kết quả kinh doanh mà không nhìn dòng tiền. Doanh nghiệp có thể lãi 2 tỷ nhưng phần lớn nằm ở công nợ phải thu và hàng tồn kho. Trước khi quyết định, hãy so lợi nhuận sau thuế với dòng tiền tự do của năm.
Việc phân chia lợi nhuận chỉ thực hiện khi doanh nghiệp đáp ứng điều kiện theo quy định hiện hành và điều lệ, thường liên quan đến hoàn thành nghĩa vụ thuế, xử lý lỗ và khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn. Lợi nhuận chia cho cá nhân có thể phát sinh thuế TNCN theo quy định hiện hành; cần tính phần này khi lên kế hoạch tiền mặt của chủ sở hữu.
2. Các yếu tố quyết định chính sách chia lợi nhuận
| Yếu tố | Nghiêng về giữ lại | Nghiêng về chia nhiều hơn |
|---|---|---|
| Nhu cầu vốn đầu tư | Đang mở rộng, có dự án sinh lời tốt | Ít cơ hội đầu tư mới |
| Nợ vay và cam kết với ngân hàng | Nợ cao, có ràng buộc tỷ lệ tài chính | Nợ thấp, dòng tiền ổn định |
| Vốn lưu động | Doanh thu tăng nhanh, công nợ kéo dài | Chu kỳ tiền mặt ngắn |
| Kỳ vọng chủ sở hữu | Ưu tiên tăng giá trị doanh nghiệp dài hạn | Cần thu nhập đều đặn từ khoản đầu tư |
| Giai đoạn phát triển | Khởi nghiệp, tăng trưởng | Trưởng thành, ổn định |
Với chủ công ty TNHH một thành viên do một cá nhân làm chủ, cần lưu ý: tiền lương của chủ không được tính vào chi phí được trừ khi tính thuế TNDN. Phần thu nhập của chủ từ doanh nghiệp vì vậy cần được lập kế hoạch cùng chính sách chia lợi nhuận, không tách rời.
3. Ví dụ ba kịch bản tỷ lệ chi trả
Ví dụ minh hoạ: công ty D có lợi nhuận sau thuế 2 tỷ đồng. Năm tới cần khoảng 1,2 tỷ cho vốn lưu động và mua thiết bị. Ba kịch bản tỷ lệ chi trả (phần lợi nhuận đem chia trên lợi nhuận sau thuế):
Ví dụ minh hoạ, số giả định; chưa tính thuế TNCN trên lợi nhuận được chia của cá nhân.
Xem dạng bảng
| Chia cho chủ sở hữu | Giữ lại tái đầu tư | |
|---|---|---|
| Thận trọng: chia 20% | 400 triệu đ | 1.600 triệu đ |
| Cân bằng: chia 40% | 800 triệu đ | 1.200 triệu đ |
| Ưu tiên chia: chia 70% | 1.400 triệu đ | 600 triệu đ |
- Thận trọng: giữ lại 1,6 tỷ, đủ nhu cầu 1,2 tỷ và còn 400 triệu dự phòng. Phù hợp khi doanh thu chưa ổn định.
- Cân bằng: giữ lại đúng 1,2 tỷ cần dùng. Phù hợp khi kế hoạch vốn đáng tin và có hạn mức vay dự phòng.
- Ưu tiên chia: chỉ giữ 600 triệu, thiếu 600 triệu phải vay hoặc hoãn đầu tư. Chỉ hợp lý khi chủ sở hữu chấp nhận tăng nợ hoặc giảm tốc tăng trưởng.
Kịch bản nào đúng phụ thuộc vào chi phí vốn vay so với lợi nhuận kỳ vọng từ khoản đầu tư. Nếu dự án mới sinh lời cao hơn lãi vay, giữ lại hoặc vay để đầu tư đều có thể hợp lý; xem bài vay nợ hay gọi vốn cổ phần.
4. Xây dựng chính sách chia lợi nhuận bằng văn bản
- 1Chốt số liệu
Báo cáo tài chính năm hoàn tất, quyết toán thuế TNDN đã nộp.
- 2Kiểm tra điều kiện
Rà soát điều kiện chia theo quy định hiện hành, điều lệ, cam kết với ngân hàng.
- 3Lập kế hoạch vốn
Ước tính nhu cầu vốn lưu động, đầu tư, quỹ dự phòng năm tới.
- 4Chọn tỷ lệ
Áp dụng khung tỷ lệ đã thống nhất, điều chỉnh nếu có lý do rõ ràng.
- 5Thông qua và chi trả
Lập nghị quyết, quyết định; khấu trừ thuế nếu có; chi trả qua ngân hàng.
Một chính sách tốt thường có ba phần: tỷ lệ mục tiêu (ví dụ chia trong khoảng nhất định của lợi nhuận sau thuế), điều kiện tối thiểu (quỹ tiền mặt dự phòng, tỷ lệ nợ) và ngoại lệ (năm có dự án lớn). Nếu công ty có nhiều thành viên góp vốn, chính sách nên được ghi vào thoả thuận cổ đông.
5. Những lỗi thường gặp khi chia lợi nhuận
- Rút tiền công ty quanh năm rồi cuối năm mới hợp thức hoá thành chia lợi nhuận
- Chia trước khi báo cáo tài chính năm và quyết toán thuế hoàn tất
- Không tính thuế TNCN trên phần lợi nhuận chia cho cá nhân
- Chia hết lợi nhuận khi công nợ phải thu đang tăng mạnh
- Không có nghị quyết, quyết định bằng văn bản về việc chia
Theo kinh nghiệm của ACCA, lỗi đầu tiên gặp nhiều nhất ở doanh nghiệp nhỏ: chủ rút tiền từ tài khoản công ty để chi tiêu cá nhân, ghi tạm ứng hoặc phải thu khác kéo dài nhiều năm. Khoản này vừa làm sai lệch lợi nhuận, vừa dễ bị đặt câu hỏi khi cơ quan thuế kiểm tra.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp đang lỗ lũy kế có được chia lợi nhuận không?
Điều kiện chia lợi nhuận thực hiện theo quy định hiện hành và điều lệ, thường liên quan đến việc xử lý lỗ và khả năng thanh toán nợ. Nên kiểm tra kỹ với kế toán và luật sư trước khi quyết định.
Tỷ lệ chia lợi nhuận bao nhiêu là hợp lý?
Không có tỷ lệ chuẩn. Tỷ lệ hợp lý là tỷ lệ sau khi chia, doanh nghiệp vẫn đủ vốn lưu động, quỹ dự phòng và vốn cho các dự án đã cam kết.
Chủ doanh nghiệp nên nhận lương hay nhận lợi nhuận được chia?
Tuỳ loại hình doanh nghiệp và vai trò thực tế. Riêng chủ công ty TNHH một thành viên do cá nhân làm chủ, tiền lương của chủ không được tính vào chi phí được trừ khi tính thuế TNDN, nên cần lập kế hoạch cùng kế toán.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ lập kế hoạch chia lợi nhuận không?
Có. ACCA hỗ trợ chốt báo cáo tài chính, quyết toán thuế, dự báo dòng tiền và mô phỏng các kịch bản tỷ lệ chia để chủ sở hữu quyết định.
Chia lợi nhuận dựa trên số liệu thật
ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) cung cấp dịch vụ kế toán tại TP.HCM, giúp bạn biết chính xác lợi nhuận và dòng tiền trước khi quyết định chia.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
