Nội dung bài viết
Báo cáo tài chính kiểm toán và tờ khai quyết toán TNDN cùng có hạn chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng thứ 3 sau khi kết thúc năm tài chính. Vì vậy nhiều doanh nghiệp nộp quyết toán trước khi có báo cáo kiểm toán chính thức, rồi phải xử lý điều chỉnh sau kiểm toán. Bài này ACCA Consulting Vietnam hướng dẫn cách đối chiếu và quyết định có khai bổ sung hay không.
1. Vì sao số liệu kiểm toán khác tờ khai
Doanh nghiệp FDI bắt buộc kiểm toán báo cáo tài chính năm bởi công ty kiểm toán độc lập, nhiều doanh nghiệp khác cũng kiểm toán theo yêu cầu của ngân hàng, nhà đầu tư. Khi lịch kiểm toán sát hạn, kế toán thường lập tờ khai theo số liệu trước kiểm toán. Sau đó, kiểm toán viên đề xuất bút toán điều chỉnh: trích trước chi phí, dự phòng, ghi nhận doanh thu đúng kỳ, đánh giá lại tỷ giá, phân loại lại khoản mục.
Không phải bút toán nào cũng làm thay đổi số thuế. Việc đầu tiên là phân loại từng bút toán theo ảnh hưởng.
2. Phân loại bút toán điều chỉnh kiểm toán
| Nhóm bút toán | Lợi nhuận kế toán | Thu nhập chịu thuế | Hành động |
|---|---|---|---|
| Phân loại lại khoản mục | Không đổi | Không đổi | Chỉ cập nhật báo cáo tài chính |
| Ghi nhận doanh thu đúng kỳ | Thay đổi | Thường thay đổi | Xem xét khai bổ sung |
| Trích trước chi phí chưa có hoá đơn | Giảm | Thường không đổi nếu chưa đủ điều kiện được trừ | Ghi điều chỉnh tăng tương ứng |
| Dự phòng theo chuẩn mực | Giảm | Tuỳ điều kiện theo quy định thuế | Đối chiếu hồ sơ trích lập |
| Điều chỉnh giá vốn, tồn kho | Thay đổi | Thường thay đổi | Xem xét khai bổ sung |
| Đánh giá lại tỷ giá cuối kỳ | Thay đổi | Tuỳ loại khoản mục | Đối chiếu quy định về chênh lệch tỷ giá |
Cách xử lý từng nhóm phụ thuộc điều kiện chi phí được trừ và quy định hiện hành. Bảng điều chỉnh tổng hợp có trong bài lợi nhuận kế toán và thu nhập tính thuế.
3. Quy trình đối chiếu điều chỉnh sau kiểm toán
- 1Nhận danh sách bút toán
Yêu cầu kiểm toán gửi danh sách bút toán điều chỉnh đã thống nhất.
- 2Phân loại ảnh hưởng
Đánh dấu bút toán làm thay đổi thu nhập chịu thuế.
- 3Tính lại thuế
Lập lại bảng điều chỉnh và số thuế TNDN phải nộp.
- 4So với tờ khai đã nộp
Xác định chênh lệch tăng hoặc giảm số thuế.
- 5Quyết định khai bổ sung
Lập hồ sơ khai bổ sung và nộp chênh lệch nếu có.
Nếu báo cáo kiểm toán có trước hạn nộp quyết toán, cách đơn giản nhất là nộp tờ khai theo số liệu đã kiểm toán. Nếu đã nộp, doanh nghiệp có thể nộp lại tờ khai thay thế trong thời hạn hoặc khai bổ sung sau hạn theo quy định hiện hành. Thủ tục chi tiết xem bài khai bổ sung hồ sơ khai thuế.
4. Ví dụ minh hoạ ảnh hưởng thuế và tiền chậm nộp
Công ty giả định nộp quyết toán đúng hạn với lợi nhuận kế toán 1.500 triệu đồng, thu nhập tính thuế 1.600 triệu, thuế 320 triệu (thuế suất giả định 20%). Sau kiểm toán, doanh thu được ghi nhận thêm 300 triệu và có thêm 50 triệu chi phí trích trước chưa đủ điều kiện được trừ.
Số liệu giả định, ví dụ minh hoạ; thuế suất giả định 20%.
Xem dạng bảng
| Trước kiểm toán | Sau kiểm toán | |
|---|---|---|
| Lợi nhuận kế toán | 1.500 triệu đ | 1.750 triệu đ |
| Thu nhập tính thuế | 1.600 triệu đ | 1.900 triệu đ |
| Thuế TNDN | 320 triệu đ | 380 triệu đ |
Thuế tăng 60 triệu đồng. Nếu doanh nghiệp khai bổ sung và nộp sau hạn quyết toán 45 ngày, tiền chậm nộp tính theo mức 0,03%/ngày: 60.000.000 × 0,03% × 45 = 810.000 đồng. Càng phát hiện muộn, tiền chậm nộp càng tăng, và nếu cơ quan thuế phát hiện trước khi doanh nghiệp tự khai bổ sung thì còn có thể bị xử phạt theo quy định.
Ngoài ra, khi số thuế quyết toán tăng, doanh nghiệp nên kiểm tra lại tổng số đã tạm nộp 4 quý có đạt mức không thấp hơn 80% số thuế phải nộp theo quyết toán hay không, vì phần chênh lệch có thể phát sinh tiền chậm nộp theo quy định hiện hành.
5. Mẹo giảm chênh lệch giữa kiểm toán và tờ khai
- Khoá sổ sớm, ưu tiên các khoản trích trước, dự phòng, doanh thu cuối năm.
- Thống nhất lịch kiểm toán để có bản nháp trước hạn quyết toán.
- Yêu cầu kiểm toán gửi danh sách bút toán đề xuất càng sớm càng tốt.
- Lưu bảng đối chiếu số liệu kiểm toán và tờ khai trong hồ sơ năm.
- Theo dõi các khoản tạm thời để điều chỉnh đúng ở năm sau.
Theo kinh nghiệm của đội ngũ ACCA, doanh nghiệp có kế toán khoá sổ sớm và hồ sơ trích lập rõ ràng thường có rất ít bút toán điều chỉnh kiểm toán. Nếu bộ phận kế toán thiếu người vào mùa cao điểm, có thể tham khảo dịch vụ kế toán TP.HCM để hỗ trợ khoá sổ và làm việc với kiểm toán.
Câu hỏi thường gặp
Bút toán điều chỉnh kiểm toán làm giảm thuế thì có nên khai bổ sung không?
Doanh nghiệp có quyền khai bổ sung giảm số thuế, nhưng nên cân nhắc vì hồ sơ khai giảm có thể được cơ quan thuế xem xét kỹ. Cần chuẩn bị đầy đủ giải trình.
Báo cáo kiểm toán có trước hạn quyết toán thì làm gì?
Nên lập tờ khai quyết toán theo số liệu đã kiểm toán. Nếu đã nộp trước đó, có thể nộp tờ khai thay thế trong thời hạn theo quy định.
Tiền chậm nộp khi khai bổ sung tính thế nào?
Tiền chậm nộp bằng 0,03% mỗi ngày trên số thuế chậm nộp, tính từ ngày tiếp theo ngày hết hạn nộp đến ngày nộp vào ngân sách.
ACCA Consulting Vietnam có hỗ trợ đối chiếu số liệu sau kiểm toán không?
Có. ACCA phân loại bút toán điều chỉnh, tính lại thuế TNDN, lập hồ sơ khai bổ sung khi cần và lưu bảng đối chiếu trong hồ sơ năm.
Đối chiếu số liệu kiểm toán với tờ khai
ACCA Consulting Vietnam (ACCA Consulting VN) giúp bạn xử lý bút toán điều chỉnh và khai bổ sung đúng cách, hạn chế tiền chậm nộp.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
