Nội dung bài viết
EBITDA xuất hiện trong hầu hết hồ sơ gọi vốn, định giá doanh nghiệp và báo cáo gửi ngân hàng. Nó hữu ích để so sánh hiệu quả hoạt động, nhưng cũng là con số dễ bị “làm đẹp” nhất. Bài viết của ACCA Consulting Vietnam giải thích EBITDA, EBIT, EBITDA điều chỉnh và chỉ ra những khoản điều chỉnh bạn nên đặt câu hỏi.
1. EBITDA là gì
EBITDA là viết tắt của Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation and Amortization: lợi nhuận trước lãi vay, thuế, khấu hao tài sản cố định và phân bổ tài sản vô hình. Ý tưởng là loại bỏ ảnh hưởng của cách tài trợ vốn (lãi vay), chính sách thuế và chính sách khấu hao để so sánh hiệu quả hoạt động cốt lõi giữa các doanh nghiệp.
EBITDA không phải chỉ tiêu trên báo cáo tài chính theo chế độ kế toán Việt Nam. Nó là chỉ tiêu quản trị, tự tính từ báo cáo kết quả kinh doanh và thuyết minh khấu hao. Vì không có chuẩn bắt buộc, mỗi người có thể tính một kiểu.
2. Glossary: EBITDA, EBIT và các biến thể
| Thuật ngữ | Cách tính | Dùng để |
|---|---|---|
| Lợi nhuận sau thuế | Doanh thu − toàn bộ chi phí − thuế TNDN | Đo kết quả cuối cùng cho chủ sở hữu |
| EBIT | Lợi nhuận trước thuế + chi phí lãi vay | Đo lợi nhuận hoạt động, không phụ thuộc cách vay |
| EBITDA | EBIT + khấu hao + phân bổ | So sánh hiệu quả hoạt động, ước tính khả năng trả nợ sơ bộ |
| EBITDA điều chỉnh | EBITDA + các khoản được cho là bất thường, một lần | Định giá, đàm phán mua bán doanh nghiệp |
| Biên EBITDA | EBITDA / Doanh thu | So sánh giữa các kỳ, các doanh nghiệp cùng ngành |
3. Ví dụ minh hoạ: từ lợi nhuận sau thuế đến EBITDA điều chỉnh
Một công ty sản xuất có số liệu năm (tỷ đồng, ví dụ minh hoạ): doanh thu 50; chi phí hoạt động chưa gồm khấu hao 44; khấu hao 2; lãi vay 1,5; thuế TNDN giả định 0,5. Ta có EBITDA 6; EBIT 4; lợi nhuận trước thuế 2,5; lợi nhuận sau thuế 2,0. Biên EBITDA 12%.
Trong hồ sơ gọi vốn, ban điều hành trình bày thêm "EBITDA điều chỉnh" bằng cách cộng lại 1,2 tỷ chi phí tái cấu trúc, 0,8 tỷ chi phí ra mắt sản phẩm và 0,5 tỷ phần lương chủ sở hữu được cho là cao hơn mức thị trường. EBITDA điều chỉnh thành 8,5 tỷ.
Ví dụ minh hoạ. EBITDA điều chỉnh cao gấp hơn 4 lần lợi nhuận sau thuế.
Xem dạng bảng
| Lợi nhuận sau thuế | 2 tỷ đ |
| EBIT | 4 tỷ đ |
| EBITDA | 6 tỷ đ |
| EBITDA điều chỉnh | 8,5 tỷ đ |
Vì sao điều này quan trọng? Nếu bên mua định giá theo bội số, giả sử 5 lần EBITDA, thì 6 tỷ EBITDA tương ứng 30 tỷ, còn 8,5 tỷ EBITDA điều chỉnh tương ứng 42,5 tỷ. Chênh lệch 12,5 tỷ đồng đến từ ba dòng điều chỉnh. Bội số ở đây chỉ là giả định để minh hoạ.
4. Vì sao EBITDA hay bị dùng sai
| Khoản "điều chỉnh" | Vì sao đáng ngờ | Câu hỏi nên đặt |
|---|---|---|
| Chi phí tái cấu trúc "một lần" | Xuất hiện năm nào cũng có | Ba năm gần nhất có khoản này không? |
| Chi phí ra mắt, marketing đặc biệt | Doanh nghiệp tăng trưởng thì luôn phải ra mắt sản phẩm | Không chi khoản này thì doanh thu có giữ được? |
| Lương chủ sở hữu "vượt mức" | Ai sẽ làm việc đó sau giao dịch, với giá nào? | Có hợp đồng thay thế người với chi phí thấp hơn không? |
| Hàng tồn kho, nợ khó đòi xoá sổ | Có thể là vấn đề vận hành lặp lại | Tỷ lệ xoá sổ các năm trước bao nhiêu? |
| Chi phí thuê chuyển thành khấu hao | Làm EBITDA tăng nhưng tiền vẫn phải trả | Tổng tiền thuê thực trả mỗi năm là bao nhiêu? |
| Doanh thu "chạy theo kế hoạch" | Cộng doanh thu hợp đồng chưa ký | Doanh thu đã có hoá đơn, đã thu tiền chưa? |
Vấn đề lớn nhất: EBITDA bỏ qua tiền đầu tư tài sản. Doanh nghiệp sản xuất phải thay máy móc định kỳ; khấu hao chính là ước tính chi phí đó. Coi EBITDA như tiền mặt là bỏ quên một khoản chi thật.
5. Kiểm tra EBITDA bằng dòng tiền thực tế
Tiếp ví dụ trên: trong năm doanh nghiệp chi 3 tỷ mua máy móc, vốn lưu động tăng 1,5 tỷ (phải thu, tồn kho tăng), nộp thuế 0,5 tỷ, trả lãi 1,5 tỷ. Tiền thực còn lại = 6 − 3 − 1,5 − 0,5 − 1,5 = −0,5 tỷ. EBITDA dương 6 tỷ nhưng doanh nghiệp vẫn hụt tiền. Xem thêm khái niệm dòng tiền tự do.
- 1Tự tính lại
Từ BCTC: lợi nhuận trước thuế + lãi vay + khấu hao, đối chiếu với số được trình bày.
- 2Liệt kê điều chỉnh
Tách riêng từng khoản cộng lại, kèm chứng từ.
- 3Kiểm tra lặp lại
So 3 năm: khoản nào lặp lại thì không phải "một lần".
- 4Trừ đầu tư tài sản
So EBITDA với tiền chi mua sắm tài sản cố định thực tế.
- 5Đối chiếu dòng tiền
So với lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh.
- EBITDA điều chỉnh cao hơn EBITDA trên 20% mà không có chứng từ
- Khoản "một lần" xuất hiện liên tiếp nhiều năm
- EBITDA tăng nhưng lưu chuyển tiền từ hoạt động kinh doanh giảm
- Không có bảng đối chiếu EBITDA với báo cáo tài chính
Câu hỏi thường gặp
EBITDA có nằm trên báo cáo tài chính không?
Không. EBITDA là chỉ tiêu quản trị tự tính từ báo cáo kết quả kinh doanh và thuyết minh khấu hao. Vì vậy cần ghi rõ cách tính khi trình bày.
EBITDA âm có nghĩa là gì?
Hoạt động kinh doanh cốt lõi chưa bù được chi phí vận hành, chưa tính đến khấu hao và lãi vay. Đây là tín hiệu cần xem ngay giá bán, giá vốn và chi phí cố định.
Ngân hàng có dùng EBITDA không?
Nhiều tổ chức tín dụng dùng các chỉ tiêu dựa trên EBITDA như nợ vay trên EBITDA để đánh giá sơ bộ. Tiêu chí cụ thể khác nhau theo từng ngân hàng, nên hỏi trực tiếp khi lập hồ sơ vay.
Có nên dùng EBITDA để thưởng cho ban điều hành?
Có thể, nhưng nên kèm chỉ tiêu dòng tiền hoặc ROE để tránh khuyến khích đầu tư tài sản quá mức hay thuê tài sản để làm đẹp EBITDA.
Muốn EBITDA của doanh nghiệp đứng vững trước thẩm định?
ACCA Consulting Vietnam cung cấp dịch vụ kế toán, rà soát sổ sách và lập bảng đối chiếu EBITDA với báo cáo tài chính.
Nhận tư vấn miễn phíZaloWhatsApp
